રાજકોટમાં પાણીકાંડનો પર્દાફાશ:

મનપાએ લોકોને પીવડાવ્યું બેક્ટેરિયાયુક્ત દૂષિત પાણી, 13 સેમ્પલ ફેલ થતા તંત્રમાં દોડધામ

Rajkot શહેરમાં પાણી પુરવઠાને લઈને એક ગંભીર બેદરકારી સામે આવી છે, જેના કારણે લાખો નાગરિકોના આરોગ્ય પર જોખમ ઊભું થયું છે. રાજકોટ મહાનગરપાલિકા દ્વારા શહેરના વિવિધ વિસ્તારોમાં સપ્લાય કરવામાં આવતા પીવાના પાણીના સેમ્પલોમાંથી એપ્રિલ મહિનામાં લેવામાં આવેલા 13 સેમ્પલ ફેલ જાહેર થતા ભારે ચકચાર મચી ગઈ છે. આ સેમ્પલોમાં બેક્ટેરિયાની હાજરી મળી આવતા સ્પષ્ટ થયું છે કે મનપા દ્વારા લોકોને દૂષિત અને આરોગ્ય માટે હાનિકારક પાણી પીવડાવવામાં આવી રહ્યું હતું.

આ ખુલાસા બાદ શહેરમાં ચિંતા અને રોષનો માહોલ સર્જાયો છે. ખાસ કરીને ઉનાળાની ઋતુ દરમિયાન પાણીજન્ય રોગચાળાનો ખતરો વધી જતો હોય છે ત્યારે આવી ગંભીર બેદરકારી સામે આવતા મનપાની કામગીરી પર સવાલો ઊભા થયા છે. આરોગ્ય નિષ્ણાતોનું માનવું છે કે બેક્ટેરિયાયુક્ત પાણીના સતત ઉપયોગથી ટાઈફોઈડ, કોલેરા, ડાયેરિયા, કમળો અને પેટના અન્ય ચેપજન્ય રોગો ફેલાઈ શકે છે.

મળતી માહિતી મુજબ, રાજકોટ મનપાના આરોગ્ય અને પાણી પુરવઠા વિભાગ દ્વારા એપ્રિલ મહિનામાં શહેરના વિવિધ વિસ્તારોમાંથી પાણીના સેમ્પલ લેવામાં આવ્યા હતા. નિયમિત ચકાસણી દરમિયાન 13 સેમ્પલ નક્કી કરાયેલા ગુણવત્તા ધોરણોમાં નિષ્ફળ જાહેર થયા હતા. તપાસમાં જાણવા મળ્યું કે આ પાણીમાં બેક્ટેરિયાની માત્રા મંજૂર મર્યાદા કરતાં વધુ હતી, જે સીધી રીતે માનવ આરોગ્ય માટે જોખમી ગણાય છે.

સેમ્પલ ફેલ થતા જ મનપાના વોટર વર્ક્સ વિભાગમાં દોડધામ મચી ગઈ હતી. અધિકારીઓએ તાત્કાલિક ક્લોરીનેશન પ્રક્રિયા વધુ સઘન બનાવવા સૂચનાઓ આપી હતી. પાણી શુદ્ધિકરણ પ્લાન્ટો તેમજ વિતરણ વ્યવસ્થાની ફરી ચકાસણી શરૂ કરવામાં આવી હતી. કેટલાક વિસ્તારોમાં પાણીની લાઈનોમાં લીકેજ કે ગટર લાઈનો સાથેના સંપર્કને પણ સંભવિત કારણ તરીકે જોવામાં આવી રહ્યું છે.

વિશેષજ્ઞોના મતે શહેરોમાં જૂની પાણી લાઈનો અને ગટર વ્યવસ્થાની બેદરકારીને કારણે ઘણી વખત પીવાના પાણીમાં બેક્ટેરિયા પ્રવેશી જાય છે. ખાસ કરીને જ્યાં પાણીની પાઈપલાઈન અને ગટર લાઈન નજીકથી પસાર થતી હોય ત્યાં લીકેજ સર્જાતા ગંદુ પાણી મિશ્રિત થવાની શક્યતા વધી જાય છે. રાજકોટમાં પણ આવી જ પરિસ્થિતિ હોવાની શંકા વ્યક્ત થઈ રહી છે.

સ્થાનિક નાગરિકોમાં આ મામલે ભારે નારાજગી જોવા મળી રહી છે. અનેક લોકોએ પ્રશ્ન ઉઠાવ્યો છે કે જો નિયમિત ચકાસણીમાં પાણીના સેમ્પલ ફેલ થયા હતા તો લોકોને અગાઉથી ચેતવણી કેમ આપવામાં આવી નહીં? કેટલાક વિસ્તારોમાં છેલ્લા કેટલાક દિવસોથી દુર્ગંધયુક્ત પાણી આવવાની ફરિયાદો પણ સામે આવી રહી હતી. લોકોનો આક્ષેપ છે કે મનપાએ સમયસર યોગ્ય કાર્યવાહી ન કરતાં નાગરિકોના આરોગ્ય સાથે ચેડાં થયા છે.

રાજકોટ શહેરમાં ઉનાળાની ઋતુ દરમિયાન પાણીની માંગ વધે છે. એવામાં સતત અને સ્વચ્છ પાણી પુરવઠો જાળવવો મનપાની સૌથી મોટી જવાબદારી છે. પરંતુ હવે સામે આવેલા આ અહેવાલે પાણી પુરવઠા વ્યવસ્થાની પોલ ખોલી નાખી છે. શહેરના અનેક વિસ્તારોમાં પાણીના દબાણમાં ઘટાડો, ગંદા રંગનું પાણી અને દુર્ગંધ જેવી ફરિયાદો અગાઉ પણ ઉઠતી રહી છે.

આરોગ્ય વિભાગના સૂત્રો અનુસાર, હાલ અસરગ્રસ્ત વિસ્તારોમાં વધારાની મોનીટરીંગ શરૂ કરવામાં આવી છે. પાણીના નવા સેમ્પલ લેવામાં આવી રહ્યા છે અને ક્લોરીનની માત્રા વધારવા માટે સૂચનાઓ આપવામાં આવી છે. સાથે જ નાગરિકોને પાણી ઉકાળીને પીવાની સલાહ આપવામાં આવી શકે છે. જોકે સત્તાવાર રીતે મનપાએ અત્યાર સુધીમાં સંપૂર્ણ અસરગ્રસ્ત વિસ્તારોની યાદી જાહેર કરી નથી, જેને લઈને પણ લોકોમાં અસંતોષ જોવા મળી રહ્યો છે.

આ ઘટનાએ ફરી એકવાર શહેરી પાણી વ્યવસ્થાપન પર મોટો પ્રશ્નચિહ્ન ઊભો કર્યો છે. સ્માર્ટ સિટી અને આધુનિક વિકાસના દાવાઓ વચ્ચે જો લોકોને શુદ્ધ પીવાનું પાણી પણ ન મળી શકે તો તે ચિંતાનો વિષય બની જાય છે. આરોગ્ય નિષ્ણાતોનું કહેવું છે કે પાણીજન્ય રોગચાળાને રોકવા માટે માત્ર ક્લોરીનેશન પૂરતું નથી, પરંતુ સમગ્ર પાણી વિતરણ નેટવર્કનું વૈજ્ઞાનિક ઓડિટ પણ જરૂરી છે.

વિપક્ષી રાજકીય પક્ષોએ પણ આ મુદ્દે મનપા પર આકરા પ્રહાર શરૂ કર્યા છે. કેટલાક નેતાઓએ આ ઘટનાને “જન આરોગ્ય સાથેનો ગંભીર ખેલ” ગણાવ્યો છે. તેઓએ જવાબદાર અધિકારીઓ સામે કાર્યવાહી કરવાની માંગ કરી છે. સાથે જ શહેરના તમામ વિસ્તારોમાં પાણીની ગુણવત્તાની પારદર્શક ચકાસણી જાહેર કરવા પણ માંગ ઉઠી છે.

પાણી પુરવઠા વ્યવસ્થામાં ખામીઓ સામે આવવી કોઈ નવી વાત નથી, પરંતુ બેક્ટેરિયાયુક્ત પાણી સીધું લોકોના ઘરો સુધી પહોંચવું અત્યંત ગંભીર બાબત ગણાય છે. ખાસ કરીને બાળકો, વૃદ્ધો અને બીમાર લોકો માટે આવા પાણીનો ઉપયોગ જીવલેણ સાબિત થઈ શકે છે. શહેરમાં જો આગામી દિવસોમાં પાણીજન્ય રોગચાળાના કેસ વધશે તો મનપા માટે વધુ મુશ્કેલી ઊભી થઈ શકે છે.

હાલ મનપા તંત્ર નુકસાન નિયંત્રણના પ્રયાસોમાં લાગી ગયું છે. વોટર વર્ક્સ વિભાગે તમામ ઝોનમાં ક્લોરીનેશન પ્રક્રિયા વધુ કડક બનાવવા, પાણીના સંગ્રહ ટાંકા સાફ કરવા અને પાઈપલાઈન ચેકિંગ વધારવા સૂચનાઓ આપી છે. સાથે જ આગામી દિવસોમાં વધુ સેમ્પલિંગ દ્વારા પરિસ્થિતિ સુધારવાનો દાવો કરવામાં આવી રહ્યો છે.

પરંતુ સામાન્ય નાગરિકોમાં એક જ સવાલ ચર્ચાઈ રહ્યો છે — જો સમયસર સેમ્પલિંગ ન થયું હોત તો શું લોકો લાંબા સમય સુધી બેક્ટેરિયાયુક્ત પાણી પીતા જ રહેતાં? આ ઘટનાએ રાજકોટની પાણી વ્યવસ્થાની ગંભીર ખામીઓ અને આરોગ્ય સુરક્ષા પ્રત્યેની બેદરકારીને ખુલ્લી મૂકી દીધી છે.