પશ્ચિમ એશિયામાં વધતા યુદ્ધના તણાવ અને વૈશ્વિક ઊર્જા સંકટ વચ્ચે હવે ભારતમાં ઇંધણ બચતને લઈને સરકારો વધુ ગંભીર બની રહી છે. Narendra Modi દ્વારા દેશવાસીઓને ઇંધણ બચાવવા માટે કરવામાં આવેલી અપીલ બાદ હવે Maharashtra સરકાર એક્શનમાં આવી છે. મહારાષ્ટ્રના ઉપ મુખ્યમંત્રી અને Shiv Sena ના વરિષ્ઠ નેતા Eknath Shinde એ મહત્વપૂર્ણ નિર્ણય લેતા જણાવ્યું છે કે હવે તેઓ પોતાની મુસાફરી માટે ઇલેક્ટ્રિક વાહનો એટલે કે EV નો ઉપયોગ કરશે. સાથે જ તેમણે પોતાના કાફલામાં રહેલી વાહનોની સંખ્યામાં પણ ઘટાડો કરવાનો નિર્ણય લીધો હોવાનું જણાવ્યું છે. આ પગલાંને ઇંધણ બચત અને સરકારી ખર્ચમાં ઘટાડા તરફનો મહત્વપૂર્ણ સંદેશ માનવામાં આવી રહ્યો છે.
વિશ્વભરમાં હાલમાં ઊર્જા સુરક્ષા સૌથી મોટી ચિંતા બની ગઈ છે. ખાસ કરીને પશ્ચિમ એશિયામાં ચાલી રહેલા સંઘર્ષને કારણે આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં કાચા તેલના ભાવમાં ભારે અસ્થિરતા જોવા મળી રહી છે. ભારત જેવા મોટા ઊર્જા આયાતકાર દેશ માટે આવી પરિસ્થિતિ અત્યંત પડકારજનક બની શકે છે. આવી સ્થિતિમાં કેન્દ્ર સરકાર અને વિવિધ રાજ્ય સરકારો દ્વારા ઇંધણ બચત માટે વિવિધ પગલાં લેવામાં આવી રહ્યા છે.
એકનાથ શિંદેએ મીડિયા સાથે વાતચીત દરમિયાન જણાવ્યું હતું કે પશ્ચિમ એશિયાના યુદ્ધની અસર માત્ર તે વિસ્તારમાં મર્યાદિત રહેતી નથી પરંતુ સમગ્ર વિશ્વ પર તેનો પ્રભાવ પડે છે. તેમણે કહ્યું હતું કે “યુદ્ધ આપણા દેશમાં નથી થઈ રહ્યું, છતાં તેની અસર દુનિયાના દરેક દેશોને ભોગવવી પડે છે. વડાપ્રધાન મોદીએ દેશહિતમાં ઇંધણ બચાવવાની જે અપીલ કરી છે તેમાં કોઈ વ્યક્તિગત સ્વાર્થ નથી. આ દેશના ભવિષ્ય અને અર્થતંત્રને સુરક્ષિત રાખવા માટે જરૂરી પગલું છે.”
શિંદેએ વધુમાં જણાવ્યું હતું કે હવે તેઓ શક્ય તેટલી વધુ મુસાફરી માટે ઇલેક્ટ્રિક વાહનોનો ઉપયોગ કરશે. તેમણે પોતાના કાફલાને પણ મર્યાદિત કરવાનો નિર્ણય લીધો છે. સામાન્ય રીતે રાજકીય નેતાઓ અને મંત્રીઓના કાફલામાં અનેક વાહનોનો સમાવેશ થતો હોય છે, જેના કારણે મોટા પ્રમાણમાં ઇંધણનો વપરાશ થાય છે. હવે સરકાર દ્વારા તેમાં ઘટાડો કરવાનો પ્રયાસ કરવામાં આવી રહ્યો છે.
વડાપ્રધાન મોદીએ તાજેતરમાં દેશવાસીઓને અપીલ કરી હતી કે શક્ય હોય ત્યાં સુધી જાહેર પરિવહનનો ઉપયોગ કરવો, બિનજરૂરી મુસાફરી ટાળવી અને ઇંધણનો વિવેકપૂર્ણ ઉપયોગ કરવો. તેમના આ સંદેશને હવે વિવિધ રાજ્યોમાં અમલમાં મૂકવાની શરૂઆત થઈ રહી છે. મહારાષ્ટ્ર સરકારના તાજેતરના પગલાંને તે દિશામાં મહત્વપૂર્ણ પહેલ તરીકે જોવામાં આવી રહ્યું છે.
મહારાષ્ટ્ર સરકાર દ્વારા હવે મંત્રીઓ અને અધિકારીઓ માટે પણ નવા નિયમો અમલમાં મૂકવામાં આવી રહ્યા છે. Devendra Fadnavis એ મંત્રીઓને સત્તાવાર મુસાફરી માટે વિમાનનો ઉપયોગ કરતા પહેલા મુખ્યમંત્રી કાર્યાલયની પૂર્વ મંજૂરી લેવી ફરજિયાત બનાવી છે. આ નિર્ણયનો હેતુ બિનજરૂરી હવાઈ મુસાફરી ઘટાડીને સરકારી ખર્ચ અને ઇંધણ વપરાશમાં ઘટાડો કરવાનો છે.
ભાજપના વરિષ્ઠ નેતા Chandrashekhar Bawankule એ જણાવ્યું હતું કે હવે મંત્રીઓએ સત્તાવાર કામ માટે હવાઈ મુસાફરી કરતા પહેલા મુખ્યમંત્રી કાર્યાલયમાંથી મંજૂરી લેવી પડશે, સિવાય કે પરિસ્થિતિ અત્યંત તાત્કાલિક હોય. તેમણે કહ્યું હતું કે મુખ્યમંત્રીએ સ્પષ્ટ સૂચના આપી છે કે ખૂબ જ જરૂરી હોય ત્યારે જ વિમાનનો ઉપયોગ કરવો.
બાવનકુલેએ પોતાનો ઉલ્લેખ કરતાં જણાવ્યું હતું કે તેઓ વર્ષમાં માત્ર ચારથી પાંચ વખત જ તાત્કાલિક પરિસ્થિતિમાં હવાઈ મુસાફરી કરે છે. તેમણે કહ્યું હતું કે મુખ્યમંત્રી દેવેન્દ્ર ફડણવીસનું કાર્યભાર ખૂબ વ્યસ્ત હોય છે અને તેમને ટૂંકા સમયમાં અનેક સ્થળોએ પહોંચવું પડતું હોવાથી તેઓ ક્યારેક વિમાનનો ઉપયોગ ચાલુ રાખશે, પરંતુ અન્ય મંત્રીઓ માટે હવાઈ મુસાફરી મર્યાદિત રાખવાની સલાહ આપવામાં આવી છે.
સરકાર હવે ડિજિટલ ટેક્નોલોજી અને ઓનલાઈન વ્યવસ્થાઓને પણ પ્રાથમિકતા આપી રહી છે. બાવનકુલેએ જણાવ્યું હતું કે તેમના વિભાગમાં હવે મોટાભાગની બેઠકો ઓનલાઈન યોજાઈ રહી છે. અધિકારીઓને બિનજરૂરી પ્રવાસ ટાળવા અને વીડિયો કોન્ફરન્સિંગ દ્વારા બેઠકો પૂર્ણ કરવાની સૂચના આપવામાં આવી છે.
Nitesh Rane એ પણ પોતાના વિભાગોને બેઠકો ઓનલાઈન યોજવાની સૂચનાઓ આપી છે. તેમણે અધિકારીઓને પેટ્રોલ અને ડીઝલ વાહનો કરતાં ઇલેક્ટ્રિક વાહનોને વધુ પ્રાથમિકતા આપવા જણાવ્યું છે. રાજ્ય સરકાર હવે ધીમે ધીમે EV આધારિત સરકારી પરિવહન વ્યવસ્થા તરફ આગળ વધવાનો પ્રયાસ કરી રહી છે.
ભારતમાં છેલ્લા કેટલાક વર્ષોમાં ઇલેક્ટ્રિક વાહનોનો ઉપયોગ ઝડપથી વધી રહ્યો છે. કેન્દ્ર સરકાર અને રાજ્ય સરકારો EV ને પ્રોત્સાહન આપવા માટે વિવિધ સબસિડી અને નીતિઓ અમલમાં મૂકી રહી છે. ઇંધણ બચત ઉપરાંત EV નો ઉપયોગ પર્યાવરણ માટે પણ લાભદાયી માનવામાં આવે છે, કારણ કે તે પ્રદૂષણમાં ઘટાડો કરે છે.
ઊર્જા નિષ્ણાતોનું કહેવું છે કે જો મોટા પ્રમાણમાં સરકારી વિભાગો અને રાજકીય નેતાઓ EV નો ઉપયોગ શરૂ કરશે તો સામાન્ય જનતામાં પણ સકારાત્મક સંદેશ જશે. હાલમાં દેશભરમાં પેટ્રોલ અને ડીઝલના વધતા ભાવ વચ્ચે EV વાહનો તરફ લોકોનો ઝોક વધી રહ્યો છે.
વડાપ્રધાન મોદીએ હૈદરાબાદમાં યોજાયેલી જાહેર સભામાં પણ દેશવાસીઓને ઊર્જા બચત માટે વિશેષ અપીલ કરી હતી. તેમણે લોકોને વધુમાં વધુ જાહેર પરિવહનનો ઉપયોગ કરવા, ઘરેથી કામ કરવાની પ્રથા અપનાવવા, વર્ચ્યુઅલ મીટિંગ્સ યોજવા, બિનજરૂરી વિદેશ પ્રવાસ ટાળવા અને સ્થાનિક ઉત્પાદનોને પ્રાથમિકતા આપવા અનુરોધ કર્યો હતો.
મોદીએ ખાસ કરીને જણાવ્યું હતું કે વૈશ્વિક આર્થિક પડકારો અને યુદ્ધ જેવી પરિસ્થિતિ સામે લડવા માટે દેશ તરીકે એકજૂટ પ્રયાસ કરવાની જરૂર છે. તેમણે પેટ્રોલિયમ ઉત્પાદનોનો વપરાશ ઘટાડીને વિદેશી હૂંડિયામણ બચાવવા પર ભાર મૂક્યો હતો.
મહારાષ્ટ્ર સરકાર હવે આ સંદેશને વાસ્તવિક અમલમાં મૂકતી જોવા મળી રહી છે. કાફલામાં વાહનોની સંખ્યા ઘટાડવા, મંત્રીઓ માટે હવાઈ મુસાફરી મર્યાદિત કરવા, ઓનલાઈન બેઠકોને પ્રોત્સાહન આપવા અને EV અપનાવવાના નિર્ણયો રાજ્યમાં નવા વહીવટી મોડલ તરીકે જોવામાં આવી રહ્યા છે.
રાજકીય વિશ્લેષકોનું કહેવું છે કે જો અન્ય રાજ્ય સરકારો પણ આવા પગલાં લેતી થશે તો દેશવ્યાપી સ્તરે ઇંધણ બચતમાં નોંધપાત્ર ફાયદો થઈ શકે છે. ખાસ કરીને સરકારી વિભાગોમાં મોટી સંખ્યામાં વાહનો અને મુસાફરીનો ઉપયોગ થતો હોવાથી ત્યાં બચતની ઘણી સંભાવનાઓ છે.
વિશ્વભરમાં હાલમાં ઘણા દેશો ઊર્જા સંકટ સામે લડી રહ્યા છે. યુરોપમાં ગેસની અછત, મધ્ય પૂર્વમાં યુદ્ધ અને વૈશ્વિક સપ્લાય ચેઇનમાં વિક્ષેપને કારણે ઊર્જા બજારમાં ભારે દબાણ છે. ભારત પણ આ વૈશ્વિક પરિસ્થિતિથી સંપૂર્ણપણે અલગ નથી.
આર્થિક નિષ્ણાતોનું કહેવું છે કે ઇંધણ બચત માત્ર આર્થિક મુદ્દો નથી પરંતુ રાષ્ટ્રીય સુરક્ષા અને લાંબા ગાળાના વિકાસ સાથે પણ જોડાયેલો મુદ્દો છે. ઊર્જા આયાત પર વધુ નિર્ભરતા દેશના વિદેશી હૂંડિયામણ પર દબાણ ઊભું કરે છે.
મહારાષ્ટ્ર સરકાર દ્વારા લેવામાં આવેલા તાજેતરના નિર્ણયો હવે અન્ય રાજ્યો માટે પણ ઉદાહરણ બની શકે છે. EV અપનાવવાથી લઈને સરકારી ખર્ચમાં ઘટાડા સુધીના પગલાંઓને ભવિષ્યમાં વધુ વ્યાપક સ્તરે અમલમાં મૂકવાની શક્યતા વ્યક્ત થઈ રહી છે.
આ રીતે વડાપ્રધાન મોદીની ઇંધણ બચત માટેની અપીલ હવે માત્ર ભાષણ પૂરતી મર્યાદિત રહી નથી પરંતુ રાજ્ય સરકારો દ્વારા વાસ્તવિક નીતિ અને અમલીકરણના રૂપમાં દેખાવા લાગી છે. એકનાથ શિંદે દ્વારા EV અપનાવવાનો નિર્ણય અને મહારાષ્ટ્ર સરકાર દ્વારા લેવામાં આવેલા અન્ય કરકસરના પગલાં દેશવ્યાપી ઊર્જા બચત અભિયાનમાં મહત્વપૂર્ણ કડી તરીકે જોવામાં આવી રહ્યા છે.
