Ahmedabad શહેરમાં ફરી એકવાર નકલી બ્રાન્ડેડ ઉત્પાદનોના ગેરકાયદેસર કારોબારનો મોટો પર્દાફાશ થયો છે. શહેરના Odhav ઓઢવ વિસ્તારમાં જાણીતી પાન મસાલા બ્રાન્ડના નામે નકલી માલ તૈયાર કરી બજારમાં વેચાણ કરવામાં આવતું હોવાનો ચોંકાવનારો ખુલાસો થયો છે. અમદાવાદ પોલીસની સ્પેશિયલ ઓપરેશન ગ્રુપ એટલે કે SOG ટીમે ગુપ્ત માહિતીના આધારે ઓઢવ વિસ્તારમાં આવેલી એક ફેક્ટરી પર દરોડો પાડી લાખો રૂપિયાનો મુદ્દામાલ જપ્ત કર્યો છે. પોલીસે આ ગેરકાયદેસર કારોબારમાં સંડોવાયેલા મુખ્ય આરોપીની ધરપકડ કરી વધુ તપાસ શરૂ કરી છે.
આ સમગ્ર ઘટનાએ ફરી એકવાર બજારમાં વેચાતી નકલી ખાદ્ય અને તમાકુ સંબંધિત વસ્તુઓ અંગે ગંભીર પ્રશ્નો ઉભા કર્યા છે. જાણીતી બ્રાન્ડના નામે તૈયાર થતો નકલી પાન મસાલો માત્ર આર્થિક છેતરપિંડી જ નહીં પરંતુ લોકોના આરોગ્ય સાથે પણ સીધો ખેલ ગણાય છે. પોલીસ અને આરોગ્ય નિષ્ણાતોના જણાવ્યા અનુસાર આવા નકલી ઉત્પાદનોમાં ઘણી વખત હાનિકારક કેમિકલ્સ અને નીચી ગુણવત્તાનો કાચો માલ વપરાતો હોય છે, જે લાંબા ગાળે ગંભીર આરોગ્ય સમસ્યાઓ ઊભી કરી શકે છે.
અમદાવાદ SOGને ચોક્કસ બાતમી મળી હતી કે ઓઢવ વિસ્તારમાં ગુપ્ત રીતે એક ફેક્ટરીમાં જાણીતી બ્રાન્ડના નામે નકલી પાન મસાલા તૈયાર કરવામાં આવી રહ્યા છે. માહિતી એટલી ચોક્કસ હતી કે પોલીસે તરત જ ગુપ્ત દેખરેખ શરૂ કરી હતી. પ્રાથમિક ચકાસણી દરમિયાન સ્થળ પર શંકાસ્પદ હિલચાલ જોવા મળતાં પોલીસને ખાતરી થઈ ગઈ હતી કે અહીં કોઈ મોટો ગેરકાયદેસર કારોબાર ચાલી રહ્યો છે.
આ પછી SOG ક્રાઇમ બ્રાન્ચની ટીમે સેન્ટ્રલ વર્કશોપ રોડ નજીક આવેલા વિજય એસ્ટેટના પ્લોટ નંબર 20/2 પર આવેલા બીજા માળના શેડ પર અચાનક દરોડો પાડ્યો હતો. પોલીસ દરોડા દરમિયાન ફેક્ટરીમાં ચાલી રહેલી ગતિવિધિઓ જોઈ અધિકારીઓ પણ ચોંકી ઉઠ્યા હતા. સ્થળ પરથી મોટી સંખ્યામાં નકલી પાન મસાલાના પેકેટો, પેકિંગ મટીરીયલ અને મશીનરી મળી આવી હતી.
દરોડા દરમિયાન પોલીસે સ્થળ પરથી આરોપી Shabbirali Sharafat Ali Sheikh શબ્બીરઅલી શરાફતઅલી શેખ (ઉંમર 47 વર્ષ)ને ઝડપી પાડ્યો હતો. પોલીસે પ્રાથમિક પૂછપરછમાં જાણવા મળ્યું કે આરોપી લાંબા સમયથી જાણીતી બ્રાન્ડના નામે નકલી પાન મસાલા તૈયાર કરીને બજારમાં સપ્લાય કરી રહ્યો હોવાની આશંકા છે.
પોલીસે સ્થળ પરથી કુલ અંદાજે રૂ. 3.34 લાખનો મુદ્દામાલ જપ્ત કર્યો હતો. તેમાં વિમલ પાન મસાલાના 2000 પેકેટ, મહેક સિલ્વર પાન મસાલાના 100 પેકેટ, લગભગ 800 જેટલી છૂટક પડીકીઓ, પેકિંગ માટેના રોલ, ખાલી પ્લાસ્ટિક પાઉચ, કાચો માલ, ઇલેક્ટ્રિક મશીનરી અને બે મોબાઇલ ફોનનો સમાવેશ થાય છે.
દરોડા દરમિયાન મળેલી મશીનરી અને પેકિંગ સામગ્રી પરથી સ્પષ્ટ થઈ રહ્યું હતું કે સમગ્ર કારોબાર ખૂબ જ આયોજનબદ્ધ રીતે ચલાવવામાં આવી રહ્યો હતો. પોલીસે આશંકા વ્યક્ત કરી છે કે આરોપીઓ માત્ર સ્થાનિક સ્તરે નહીં પરંતુ મોટા પાયે નકલી પાન મસાલાનું ઉત્પાદન અને સપ્લાય કરી રહ્યા હોઈ શકે છે.
વિશેષજ્ઞોના જણાવ્યા અનુસાર આવી નકલી ફેક્ટરીઓમાં ઘણી વખત સસ્તા અને હાનિકારક કેમિકલ્સનો ઉપયોગ કરવામાં આવે છે. બ્રાન્ડેડ પાન મસાલાની જેમ દેખાય તે માટે માત્ર પેકિંગ અને સુગંધ પર ધ્યાન આપવામાં આવે છે, પરંતુ ગુણવત્તા અને આરોગ્ય સુરક્ષાનો કોઈ જ ખ્યાલ રાખવામાં આવતો નથી.
આરોગ્ય નિષ્ણાતોનું કહેવું છે કે તમાકુ અને પાન મસાલા પોતે જ આરોગ્ય માટે જોખમી ગણાય છે, પરંતુ જ્યારે તેમાં નકલી અને અજાણ્યા કેમિકલ્સ ભેળવવામાં આવે ત્યારે તે વધુ ઘાતક બની શકે છે. આવા ઉત્પાદનો મોંનો કેન્સર, ગળાની બીમારીઓ, દાંત અને પાચનતંત્રની ગંભીર સમસ્યાઓ ઊભી કરી શકે છે.
પોલીસે આ મામલે કૉપિરાઇટ એક્ટ 1957ની કલમ 63, 64 અને 65 હેઠળ ગુનો નોંધી વધુ તપાસ હાથ ધરી છે. કારણ કે આરોપીઓ જાણીતી બ્રાન્ડના નામ, પેકિંગ ડિઝાઇન અને ઓળખનો ગેરકાયદેસર ઉપયોગ કરી રહ્યા હતા. આ માત્ર ગ્રાહકોને છેતરવાનો પ્રયાસ જ નહીં પરંતુ મૂળ બ્રાન્ડ કંપનીઓના બૌદ્ધિક સંપત્તિ અધિકારોનું પણ ઉલ્લંઘન ગણાય છે.
પોલીસ હવે તપાસ કરી રહી છે કે આ નકલી પાન મસાલો ક્યાં-ક્યાં સપ્લાય કરવામાં આવતો હતો. શહેર અને ગ્રામ્ય વિસ્તારોના કયા વેપારીઓ સાથે આરોપીઓના સંબંધો હતા, કેટલા સમયથી આ કારોબાર ચાલી રહ્યો હતો અને તેમાં અન્ય કોણ કોણ સંડોવાયેલા છે તે અંગે તપાસ તેજ કરવામાં આવી છે.
SOGના સૂત્રો અનુસાર આ કેસમાં વધુ ધરપકડો પણ થઈ શકે છે. કારણ કે આવી ગેરકાયદેસર ફેક્ટરીઓ સામાન્ય રીતે એકલા વ્યક્તિ દ્વારા ચલાવવામાં આવતી નથી. તેમાં કાચો માલ સપ્લાય કરનાર, પેકિંગ મટીરીયલ બનાવનાર, ડિસ્ટ્રિબ્યુટર અને સ્થાનિક વેપારીઓ સહિતનું મોટું નેટવર્ક સંડોવાયેલું હોઈ શકે છે.
આ ઘટનાએ ફરી એકવાર નકલી ઉત્પાદનોના વધતા ગેરકાયદેસર વેપાર અંગે ગંભીર ચિંતા ઉભી કરી છે. છેલ્લા કેટલાક વર્ષોમાં ગુજરાત સહિત દેશભરમાં નકલી ખાદ્યપદાર્થો, મસાલા, દવાઓ, તમાકુ ઉત્પાદનો અને બ્રાન્ડેડ વસ્તુઓના કેસોમાં વધારો જોવા મળી રહ્યો છે.
નફાખોરી માટે કેટલાક લોકો લોકોના આરોગ્ય અને વિશ્વાસ સાથે સીધો ખેલ કરી રહ્યા છે. ગ્રાહકો જાણીતી બ્રાન્ડના નામ પર વિશ્વાસ કરીને વસ્તુ ખરીદે છે, પરંતુ તેમને ખબર પણ પડતી નથી કે તેઓ નકલી અને જોખમી વસ્તુઓનો ઉપયોગ કરી રહ્યા છે.
પોલીસના જણાવ્યા અનુસાર આરોપી શબ્બીરઅલી શેખ પાસેથી જપ્ત કરાયેલા મોબાઇલ ફોન અને અન્ય દસ્તાવેજોની પણ તપાસ કરવામાં આવી રહી છે. તેમાંથી સપ્લાય ચેઇન, વેપારીઓ અને અન્ય આરોપીઓ અંગે મહત્વપૂર્ણ માહિતી મળી શકે છે.
વિજય એસ્ટેટમાં આવેલી આ ફેક્ટરી બહારથી સામાન્ય ગોડાઉન જેવી દેખાતી હતી. આસપાસના ઘણા લોકોને પણ અંદર શું ચાલી રહ્યું હતું તેની કોઈ જાણ નહોતી. પોલીસે ખૂબ ગુપ્ત રીતે રેકી કરીને યોગ્ય સમયે દરોડો પાડ્યો હતો જેથી આરોપીઓને ભાગવાનો મોકો ન મળે.
દરોડા દરમિયાન પોલીસને પેકિંગ માટે વપરાતા રોલ અને ખાલી પાઉચ જોઈ આશ્ચર્ય થયું હતું કારણ કે તે જાણીતી બ્રાન્ડના અસલી પેકિંગ જેવા જ દેખાતા હતા. સામાન્ય ગ્રાહક માટે નકલી અને અસલી માલ વચ્ચે ફરક કરવો લગભગ અશક્ય બની શકે તેવી સ્થિતિ હતી.
કાયદાકીય નિષ્ણાતોનું કહેવું છે કે નકલી બ્રાન્ડેડ ઉત્પાદનો બનાવવું માત્ર આર્થિક ગુનો નથી, પરંતુ તે ગ્રાહકોના વિશ્વાસ સાથે છેતરપિંડી પણ છે. જો આવા કેસોમાં કડક કાર્યવાહી ન થાય તો બજારમાં નકલી માલનો વ્યાપ વધતો જાય છે.
અમદાવાદ પોલીસની SOG ટીમે છેલ્લા કેટલાક વર્ષોમાં અનેક ગેરકાયદેસર કારોબારોનો પર્દાફાશ કર્યો છે. નકલી દવાઓ, ગેરકાયદેસર ફેક્ટરીઓ, નકલી બ્રાન્ડેડ માલ અને કેમિકલ આધારિત ગેરકાયદેસર પ્રવૃત્તિઓ સામે સતત કાર્યવાહી કરવામાં આવી રહી છે.
આ કેસમાં પણ પોલીસની ગુપ્ત માહિતી અને ઝડપી કામગીરીને કારણે મોટું નેટવર્ક બહાર આવવાની શક્યતા વ્યક્ત કરવામાં આવી રહી છે. પોલીસ હવે તપાસ કરી રહી છે કે નકલી પાન મસાલાનો આ જથ્થો માત્ર અમદાવાદમાં જ વેચાતો હતો કે અન્ય જિલ્લાઓમાં પણ તેની સપ્લાય થતી હતી.
સામાજિક કાર્યકરોનું કહેવું છે કે આવી ગેરકાયદેસર પ્રવૃત્તિઓ સામે માત્ર પોલીસ કાર્યવાહી પૂરતી નથી. ગ્રાહકોમાં પણ જાગૃતિ જરૂરી છે. લોકોને સસ્તા ભાવમાં મળતી બ્રાન્ડેડ વસ્તુઓ અંગે સાવચેત રહેવું જોઈએ અને શંકાસ્પદ માલ અંગે તંત્રને જાણ કરવી જોઈએ.
આ ઘટનાએ બજારમાં ગુણવત્તા નિયંત્રણ અને ફૂડ સેફ્ટી મિકેનિઝમ અંગે પણ પ્રશ્નો ઉભા કર્યા છે. જો લાંબા સમયથી આવી ફેક્ટરી ચાલતી હતી તો સ્થાનિક સ્તરે તેની જાણ કેમ ન થઈ તે અંગે પણ ચર્ચા શરૂ થઈ છે.
પોલીસ હવે ફૂડ એન્ડ ડ્રગ વિભાગ અને અન્ય સંબંધિત એજન્સીઓ સાથે સંકલન કરીને તપાસ આગળ વધારી રહી છે. જપ્ત કરાયેલા માલના સેમ્પલ લેબોરેટરીમાં મોકલી તેની ગુણવત્તા અને તેમાં વપરાયેલા કેમિકલ્સની તપાસ પણ થઈ શકે છે.
આ સમગ્ર કેસે ફરી એકવાર સાબિત કરી દીધું છે કે બજારમાં બ્રાન્ડેડ નામના આડશમાં ગેરકાયદેસર કારોબારનું મોટું નેટવર્ક સક્રિય છે. અમદાવાદ SOGની કાર્યવાહીએ માત્ર એક ફેક્ટરીનો પર્દાફાશ કર્યો છે, પરંતુ તપાસ આગળ વધતાં વધુ ચોંકાવનારા ખુલાસાઓ સામે આવે તેવી શક્યતા વ્યક્ત કરવામાં આવી રહી છે.
લોકોના આરોગ્ય, વિશ્વાસ અને બજારની પારદર્શિતાને ખતરામાં મૂકતા આવા કાળા કારોબાર સામે હવે કડક કાર્યવાહી અને સતત દેખરેખ જરૂરી બની ગઈ છે.
