પેટ્રોલ-ડીઝલના ભાવમાં ફરી વધારો

માત્ર પાંચ દિવસમાં બીજો ઝટકો, મિડલ ક્લાસના બજેટ પર વધી રહેલો બોજ

આજના સમયમાં સામાન્ય માણસ માટે સૌથી વધુ ચિંતા ઊભી કરનારા મુદ્દાઓમાં જો કોઈ બાબત ટોચ પર હોય તો તે છે સતત વધી રહેલા પેટ્રોલ અને ડીઝલના ભાવ. સવારે આંખ ખુલતા જ લોકો મોબાઈલમાં સૌથી પહેલા જે સમાચાર ચેક કરે છે તેમાં ઈંધણના નવા ભાવ હવે એક મહત્વપૂર્ણ વિષય બની ગયા છે. કારણ કે પેટ્રોલ અને ડીઝલના દરમાં થતો દરેક નાનો વધારો સીધો સામાન્ય પરિવારના રસોડા, મુસાફરી, રોજિંદા ખર્ચ અને આખા માસિક બજેટ પર અસર કરે છે. હવે ફરી એકવાર દેશની જનતાને મોંઘવારીનો મોટો આંચકો લાગ્યો છે. સરકાર અને ઓઈલ માર્કેટિંગ કંપનીઓએ માત્ર પાંચ દિવસના અંતરમાં બીજી વખત પેટ્રોલ અને ડીઝલના ભાવમાં વધારો જાહેર કર્યો છે, જેના કારણે મધ્યમવર્ગીય પરિવારોમાં ભારે ચિંતા ફેલાઈ ગઈ છે.

હજુ થોડા દિવસ પહેલા જ દેશભરમાં પેટ્રોલ અને ડીઝલના દરમાં પ્રતિ લિટર ત્રણ રૂપિયાનો મોટો વધારો કરવામાં આવ્યો હતો. તે વધારાથી જ લોકો હચમચી ગયા હતા અને રોજિંદા જીવન પર તેની અસર અનુભવાઈ રહી હતી. ત્યાં હવે ફરી એકવાર લગભગ 90 પૈસા સુધીનો વધારો જાહેર થતા સામાન્ય માણસની મુશ્કેલીઓ વધુ વધી ગઈ છે. ખાસ કરીને એવા પરિવારો માટે પરિસ્થિતિ ગંભીર બની રહી છે જેમની આવક મર્યાદિત છે અને જે રોજિંદા કામકાજ માટે બે-વ્હીલર, કાર અથવા જાહેર પરિવહન પર નિર્ભર છે.

પશ્ચિમ એશિયામાં ચાલી રહેલા તણાવ અને આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં કાચા તેલના ભાવમાં આવેલા ભારે ઉતાર-ચઢાવને આ વધારાનું મુખ્ય કારણ માનવામાં આવી રહ્યું છે. છેલ્લા કેટલાક સમયથી વૈશ્વિક સ્તરે ભૂરાજકીય પરિસ્થિતિ અસ્થિર બની રહી છે. અનેક દેશો વચ્ચે વધતા સંઘર્ષો, વેપાર સંબંધિત તણાવ અને સમુદ્રી માર્ગોમાં ઊભા થયેલા જોખમોને કારણે આંતરરાષ્ટ્રીય કાચા તેલના બજારમાં અનિશ્ચિતતા વધી છે. ભારત પોતાની જરૂરિયાતનું મોટાભાગનું ક્રૂડ ઓઈલ વિદેશમાંથી આયાત કરે છે, જેના કારણે વૈશ્વિક બજારમાં થતી કોઈપણ હલચલનો સીધો પ્રભાવ ભારતીય ગ્રાહકો પર પડે છે.

આ વખતે પણ એવું જ બન્યું છે. આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં ક્રૂડ ઓઈલના ભાવમાં વધારો થતાં ભારતીય ઓઈલ કંપનીઓએ સ્થાનિક બજારમાં પેટ્રોલ અને ડીઝલના દર વધારવાનો નિર્ણય લીધો છે. જો કે સામાન્ય જનતાનું કહેવું છે કે વૈશ્વિક બજારમાં ભાવ ઘટે ત્યારે ગ્રાહકોને પૂરતો લાભ મળતો નથી, પરંતુ ભાવ વધે ત્યારે તરત જ તેની અસર સ્થાનિક બજારમાં જોવા મળે છે. આ મુદ્દે સોશિયલ મીડિયા પર પણ લોકોમાં ભારે નારાજગી જોવા મળી રહી છે.

મધ્યમવર્ગીય પરિવાર માટે સૌથી મોટી સમસ્યા એ છે કે ઈંધણના ભાવ વધતા માત્ર વાહન ચલાવવાનો ખર્ચ જ નથી વધતો, પરંતુ તેની અસર દરેક વસ્તુ પર થાય છે. ડીઝલના ભાવ વધતા ટ્રાન્સપોર્ટેશન ખર્ચ વધી જાય છે, જેના કારણે શાકભાજી, અનાજ, દૂધ, ફળ, બાંધકામ સામગ્રી અને રોજિંદા વપરાશની અનેક વસ્તુઓના ભાવમાં વધારો થવાની શક્યતા ઊભી થાય છે. એટલે કે પેટ્રોલ-ડીઝલના ભાવ વધારાનો પ્રભાવ સીધો મોંઘવારી પર પડે છે.

ખાસ કરીને નાના વેપારીઓ, ડિલિવરી સર્વિસ સાથે જોડાયેલા લોકો, ટેક્સી ચાલકો, રિક્ષાચાલકો અને ટ્રાન્સપોર્ટ ઉદ્યોગ માટે આ વધારો મોટો ફટકો સાબિત થઈ રહ્યો છે. ઘણા લોકોનું કહેવું છે કે તેમની આવકમાં વધારો થતો નથી, પરંતુ ખર્ચ સતત વધી રહ્યો છે. પરિણામે બચત કરવી હવે મુશ્કેલ બની રહી છે. ઘણા પરિવારો હવે અનાવશ્યક મુસાફરી ઘટાડવા, વાહનનો ઓછો ઉપયોગ કરવા અથવા જાહેર પરિવહન તરફ વળવા મજબૂર બની રહ્યા છે.

વિદ્યાર્થીઓ અને નોકરીયાત વર્ગ માટે પણ પરિસ્થિતિ ચિંતાજનક બની રહી છે. રોજિંદા ઓફિસ જવા-આવવા માટે વાહનનો ઉપયોગ કરનાર લોકોના માસિક ખર્ચમાં નોંધપાત્ર વધારો થઈ રહ્યો છે. બે-વ્હીલર ધરાવતા યુવાનો અને મધ્યમવર્ગીય પરિવારો માટે દરેક વખતનો પેટ્રોલ ભરાવવો હવે ખિસ્સા પર ભારરૂપ બનતો જઈ રહ્યો છે. ઘણા લોકો સોશિયલ મીડિયા પર લખી રહ્યા છે કે હવે વાહન રાખવું પણ “લક્ઝરી” જેવી બાબત બની રહી છે.

આર્થિક નિષ્ણાતોનું માનવું છે કે જો વૈશ્વિક બજારમાં ક્રૂડ ઓઈલના ભાવમાં આવો જ વધારો ચાલુ રહેશે તો આગામી દિવસોમાં પણ ઈંધણના ભાવમાં વધુ વધારો થઈ શકે છે. પશ્ચિમ એશિયાની પરિસ્થિતિમાં સ્થિરતા ન આવે ત્યાં સુધી બજારમાં અનિશ્ચિતતા ચાલુ રહેવાની શક્યતા વ્યક્ત કરવામાં આવી રહી છે. કેટલાક નિષ્ણાતોનું કહેવું છે કે આંતરરાષ્ટ્રીય રાજકીય પરિસ્થિતિ અને ડોલર સામે રૂપિયાની નબળાઈ પણ ભારતીય બજારમાં ઈંધણ મોંઘું થવાનું એક મોટું કારણ છે.

દેશમાં પેટ્રોલ અને ડીઝલના ભાવ વધતા ફરી એકવાર કેન્દ્ર સરકારની નીતિઓ અંગે ચર્ચા શરૂ થઈ છે. વિરોધ પક્ષો સરકાર પર આકરા પ્રહાર કરી રહ્યા છે અને કહી રહ્યા છે કે સામાન્ય માણસ પર મોંઘવારીનો અસહ્ય બોજ નાખવામાં આવી રહ્યો છે. બીજી તરફ સરકારનું કહેવું છે કે વૈશ્વિક પરિસ્થિતિને કારણે કેટલીક બાબતો દેશના નિયંત્રણ બહાર હોય છે અને આંતરરાષ્ટ્રીય બજારના દબાણને કારણે આવા નિર્ણયો લેવા પડે છે.

ઘણા અર્થશાસ્ત્રીઓ માને છે કે ભારતમાં ઈંધણ પર વસૂલાતા ટેક્સનો હિસ્સો પણ ખૂબ મોટો છે. કેન્દ્ર અને રાજ્ય સરકારો દ્વારા વસૂલાતા વિવિધ કરને કારણે પેટ્રોલ અને ડીઝલના મૂળ ભાવ કરતાં ગ્રાહકોને વધુ કિંમત ચૂકવવી પડે છે. અનેક વખત ઈંધણને GST હેઠળ લાવવાની માંગ ઉઠી છે, પરંતુ હજુ સુધી કોઈ મોટો નિર્ણય લેવામાં આવ્યો નથી.

આ ભાવવધારાની સીધી અસર ગ્રામ્ય વિસ્તારોમાં પણ જોવા મળી રહી છે. ખેતી માટે ટ્રેક્ટર, પંપસેટ અને અન્ય મશીનોમાં ડીઝલનો ઉપયોગ થતો હોવાથી ખેડૂતોનો ખર્ચ વધી રહ્યો છે. જો ડીઝલ સતત મોંઘું બનશે તો ખેતી ખર્ચમાં વધારો થશે અને તેની અસર ખાદ્ય પદાર્થોના ભાવ પર પણ પડી શકે છે. એટલે કે પેટ્રોલ-ડીઝલના ભાવમાં વધારો માત્ર શહેરો સુધી મર્યાદિત નથી, પરંતુ ગામડાંઓમાં પણ તેની ગંભીર અસર જોવા મળી રહી છે.

પરિવહન ઉદ્યોગ સાથે જોડાયેલા લોકોનું કહેવું છે કે જો ઈંધણના ભાવમાં સતત વધારો થશે તો ટ્રાન્સપોર્ટ ભાડામાં વધારો કરવો અનિવાર્ય બની જશે. ટ્રક ઓપરેટરો અને લોજિસ્ટિક્સ કંપનીઓ પહેલેથી જ ખર્ચ વધારાને લઈને ચિંતિત છે. જો ટ્રાન્સપોર્ટ ખર્ચ વધશે તો બજારમાં લગભગ દરેક વસ્તુ મોંઘી થવાની શક્યતા છે. એટલે કે ઈંધણના ભાવમાં વધારો આખી અર્થવ્યવસ્થાને અસર કરતો મુદ્દો બની ગયો છે.

ઘણા લોકો હવે ઇલેક્ટ્રિક વાહનો તરફ પણ ધ્યાન આપતા થયા છે. જોકે ઇલેક્ટ્રિક વાહનો હજુ દરેક માટે સસ્તા નથી, પરંતુ પેટ્રોલ-ડીઝલના સતત વધતા ભાવને કારણે લોકો વિકલ્પો શોધવા મજબૂર બની રહ્યા છે. ઓટોમોબાઈલ બજારમાં પણ હવે ઈલેક્ટ્રિક સ્કૂટર અને કાર પ્રત્યે રસ વધતો જોવા મળી રહ્યો છે.

સામાન્ય જનતામાં હાલ સૌથી મોટો પ્રશ્ન એ છે કે આ વધારા ક્યાં જઈને અટકશે? છેલ્લા કેટલાક વર્ષોમાં મોંઘવારી, ઘરખર્ચ, શિક્ષણ ખર્ચ, આરોગ્ય ખર્ચ અને હવે ઈંધણના વધતા ભાવને કારણે મધ્યમવર્ગીય પરિવારો પર આર્થિક દબાણ સતત વધી રહ્યું છે. ઘણા લોકોનું કહેવું છે કે પગારમાં જેટલો વધારો થતો નથી, તેના કરતાં વધુ ઝડપે ખર્ચ વધી રહ્યો છે.

પેટ્રોલ પંપ પર લોકો વચ્ચે પણ હવે એક જ ચર્ચા સાંભળવા મળે છે — “ફરી ભાવ વધી ગયા!” ઘણા લોકો હવે સંપૂર્ણ ટાંકી ભરાવવાને બદલે થોડું-થોડું પેટ્રોલ ભરાવવાનું પસંદ કરી રહ્યા છે. કેટલાક લોકો જાહેર પરિવહનનો ઉપયોગ વધારવાની યોજના બનાવી રહ્યા છે, જ્યારે ઘણા લોકો લાંબી મુસાફરીઓ ટાળવા લાગ્યા છે.

આ સમગ્ર પરિસ્થિતિમાં સરકાર સામે સૌથી મોટો પડકાર સામાન્ય જનતાને રાહત આપવાનો છે. જો આગામી સમયમાં આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં ક્રૂડ ઓઈલના ભાવ વધુ વધશે તો મોંઘવારીનો દબાણ વધુ ગંભીર બની શકે છે. લોકો હવે આશા રાખી રહ્યા છે કે સરકાર અને ઓઈલ કંપનીઓ કોઈ એવો રસ્તો શોધે જેનાથી સામાન્ય માણસને થોડી રાહત મળી શકે.

હાલ માટે તો પેટ્રોલ અને ડીઝલના વધતા ભાવ દેશના કરોડો લોકો માટે ચિંતાનો વિષય બની ગયા છે. મિડલ ક્લાસ પરિવારનું બજેટ ફરી એકવાર ખોરવાઈ ગયું છે અને લોકો હવે રોજિંદા ખર્ચને કેવી રીતે સંભાળવો તે અંગે વિચારવા મજબૂર બન્યા છે. પશ્ચિમ એશિયાના તણાવથી શરૂ થયેલી આ વૈશ્વિક અસર હવે સીધી ભારતીય જનતાના ખિસ્સા સુધી પહોંચી ગઈ છે, અને તેની અસર આગામી દિવસોમાં વધુ સ્પષ્ટ રીતે જોવા મળી શકે છે.