અમેરિકાના ઇડાહોમાં ભયાનક એર શો દુર્ઘટના.

હવામાં જ ટકરાયા બે લડાકુ વિમાન, આગના ગોળામાં ફેરવાયા EA-18G જેટ

અમેરિકાના ઇડાહો રાજ્યમાં યોજાયેલા એક ભવ્ય એર શો દરમિયાન એવી ભયાનક દુર્ઘટના સર્જાઈ કે સમગ્ર અમેરિકા સહિત વિશ્વભરના ડિફેન્સ નિષ્ણાતો અને લોકો ચોંકી ઉઠ્યા છે. ઇડાહોના માઉન્ટેન હોમ એર ફોર્સ બેઝ ખાતે યોજાયેલા પ્રખ્યાત “ગનફાઇટર સ્કાયઝ એર શો” દરમિયાન હવામાં ઉડાન ભરી રહેલા અમેરિકન નેવીના બે શક્તિશાળી EA-18G ગ્રોલર લડાકુ વિમાનો એકબીજા સાથે ટકરાઈ ગયા હતા. આ ટક્કર એટલી જોરદાર હતી કે બંને વિમાનો પળવારમાં આગના ગોળામાં ફેરવાઈ ગયા હતા અને સમગ્ર ઘટનાનો ભયાનક વીડિયો સોશિયલ મીડિયા પર ઝડપથી વાયરલ થયો હતો. વીડિયોમાં સ્પષ્ટ જોવા મળતું હતું કે એર શોમાં હાજર હજારો લોકો આનંદ અને ઉત્સાહ વચ્ચે વિમાનોની કરામત જોઈ રહ્યા હતા ત્યારે અચાનક આકાશમાં જ વિમાનો એકબીજાની ખૂબ નજીક આવી ગયા અને ત્યારબાદ જોરદાર અથડામણ સાથે આગની જ્વાળાઓ ફાટી નીકળી હતી.

આ દુર્ઘટનાની સૌથી મોટી રાહતરૂપ બાબત એ રહી કે બંને વિમાનોમાં સવાર કુલ ચાર ક્રૂ મેમ્બર્સે સમયસર ઇમર્જન્સી ઇજેક્ટ સિસ્ટમનો ઉપયોગ કરીને પોતાનો જીવ બચાવી લીધો હતો. અધિકારીઓના જણાવ્યા અનુસાર ટક્કર પહેલાં જ તમામ ક્રૂ મેમ્બર્સ વિમાનમાંથી સુરક્ષિત રીતે બહાર નીકળી ગયા હતા અને પેરાશૂટ દ્વારા જમીન પર ઉતર્યા હતા. ઘટનાસ્થળે હાજર લોકો માટે આ દૃશ્ય અત્યંત ભયાનક હતું કારણ કે ટક્કર બાદ વિમાનો ઝડપથી નીચે આવતાં જોવા મળ્યા હતા અને આકાશમાં કાળો ધુમાડો ફેલાઈ ગયો હતો. થોડી જ વારમાં એરબેઝ પર ઇમર્જન્સી એલાર્મ વાગી ઉઠ્યા હતા અને ફાયરફાઇટર્સ, મેડિકલ ટીમો તથા સુરક્ષા દળો ઘટનાસ્થળે દોડી આવ્યા હતા.

માઉન્ટેન હોમ એર ફોર્સ બેઝ અમેરિકાના મહત્વપૂર્ણ સૈન્ય મથકોમાંનું એક ગણાય છે અને અહીં નિયમિત રીતે એર શો તથા સૈન્ય શક્તિના પ્રદર્શન કાર્યક્રમો યોજાતા રહે છે. “ગનફાઇટર સ્કાયઝ એર શો” ખાસ કરીને અમેરિકન વાયુસેનાની ક્ષમતાઓ, અદ્યતન ટેકનોલોજી અને પાઈલોટોની કુશળતા દર્શાવવા માટે જાણીતો છે. હજારો લોકો દર વર્ષે આ એર શોમાં ભાગ લેવા આવે છે અને અદ્યતન લડાકુ વિમાનોની હવાઈ કરામતો નિહાળે છે. આ વખતે પણ કાર્યક્રમમાં મોટી સંખ્યામાં લોકો હાજર રહ્યા હતા. કાર્યક્રમમાં અમેરિકન નેવી, એર ફોર્સ અને અન્ય સૈન્ય દળોના અનેક વિમાનો ભાગ લઈ રહ્યા હતા. પરંતુ કાર્યક્રમ દરમિયાન થયેલી આ અણધારી દુર્ઘટનાએ સમગ્ર શોને શોક અને ગભરાટમાં ફેરવી નાખ્યો હતો.

EA-18G ગ્રોલર અમેરિકન નેવીનું અત્યંત અદ્યતન ઇલેક્ટ્રોનિક વોરફેર વિમાન માનવામાં આવે છે. આ વિમાન ખાસ કરીને દુશ્મનના રડાર અને સંચાર સિસ્ટમોને જામ કરવા માટે ઉપયોગમાં લેવાય છે. બોઇંગ કંપની દ્વારા બનાવવામાં આવેલું આ વિમાન સુપર હોર્નેટ પ્લેટફોર્મ પર આધારિત છે અને આધુનિક યુદ્ધ માટે અત્યંત મહત્વપૂર્ણ માનવામાં આવે છે. તેની ઝડપ, ટેકનોલોજી અને ઇલેક્ટ્રોનિક હુમલાની ક્ષમતા તેને વિશ્વના સૌથી અદ્યતન સૈન્ય વિમાનોમાં સ્થાન અપાવે છે. આવા બે અત્યંત કિંમતી અને શક્તિશાળી વિમાનો હવામાં જ અથડાઈ જતાં અમેરિકન સૈન્ય માટે આ ઘટના મોટી ચિંતા બની ગઈ છે.

પ્રાથમિક માહિતી મુજબ બંને વિમાનો એર શોમાં ખાસ ફોર્મેશન ફ્લાઈટનું પ્રદર્શન કરી રહ્યા હતા. હવાઈ કરામતો દરમિયાન પાઈલોટો વિમાનોને ખૂબ નજીકથી ઉડાડતા હોય છે જેથી દર્શકોને અદ્ભુત દૃશ્ય જોવા મળે. જોકે આવી ફ્લાઈટ્સમાં ખૂબ જ ઊંચી સ્તરની ચોકસાઈ અને સમયનું સંકલન જરૂરી હોય છે. માનવામાં આવે છે કે સેકન્ડના ભાગ જેટલી ભૂલ અથવા ગેરસમજના કારણે બંને વિમાનો એકબીજાની ખૂબ નજીક આવી ગયા હતા અને ત્યારબાદ જોરદાર ટક્કર થઈ હતી. અમેરિકન સૈન્ય અધિકારીઓએ ઘટનાની સત્તાવાર તપાસ શરૂ કરી દીધી છે અને બ્લેક બોક્સ સહિત ટેક્નિકલ ડેટાનું વિશ્લેષણ કરવામાં આવી રહ્યું છે.

દુર્ઘટનાનો વીડિયો સોશિયલ મીડિયા પ્લેટફોર્મ્સ પર ઝડપથી વાયરલ થયો હતો. વીડિયોમાં લોકો ચીસો પાડતા સાંભળવામાં આવ્યા હતા જ્યારે કેટલાક લોકો આશ્ચર્યથી ઘટનાને પોતાના મોબાઈલ ફોનમાં કેદ કરતા જોવા મળ્યા હતા. ટક્કર બાદ આકાશમાં આગની જ્વાળાઓ અને કાળા ધુમાડાના ગોટેગોટા દેખાતા હતા. વીડિયોમાં કેટલાક પેરાશૂટ પણ આકાશમાં દેખાતા હતા, જેના કારણે લોકોને થોડી રાહત થઈ હતી કે કદાચ પાઈલોટોએ સમયસર બહાર નીકળવામાં સફળતા મેળવી હશે. બાદમાં અમેરિકન અધિકારીઓએ સત્તાવાર રીતે ખાતરી આપી હતી કે ચારેય ક્રૂ મેમ્બર્સ સુરક્ષિત છે અને તેમને તાત્કાલિક સારવાર માટે મેડિકલ સેન્ટરમાં ખસેડવામાં આવ્યા હતા.

અમેરિકન નેવી અને એર ફોર્સ માટે એર શો માત્ર મનોરંજનનો કાર્યક્રમ નથી, પરંતુ તે સૈન્યની શક્તિ, ટેકનોલોજી અને તાલીમ દર્શાવવાનો મહત્વપૂર્ણ ભાગ છે. આવા કાર્યક્રમો દ્વારા યુવાનોમાં સૈન્ય પ્રત્યે આકર્ષણ વધારવાનો પ્રયાસ કરવામાં આવે છે. પરંતુ વર્ષોથી વિશ્વભરમાં અનેક એર શોમાં અકસ્માતો સર્જાતા રહ્યા છે. અત્યંત ઝડપે અને ઓછી ઊંચાઈએ વિમાનોની હવાઈ કરામતો દરમિયાન જોખમ હંમેશા રહેતું હોય છે. ખાસ કરીને ફોર્મેશન ફ્લાઈંગ અને ક્રોસઓવર સ્ટન્ટ્સ દરમિયાન પાઈલોટો માટે સેકન્ડના ભાગમાં યોગ્ય નિર્ણય લેવું અત્યંત જરૂરી બની જાય છે.

વિશ્વભરમાં એર શો દુર્ઘટનાઓના અનેક ઉદાહરણો જોવા મળ્યા છે. કેટલાક અકસ્માતોમાં તો પાઈલોટો અને દર્શકોના મોત પણ થયા છે. 1988માં જર્મનીના રામસ્ટીન એર શોમાં થયેલી ભયાનક દુર્ઘટનામાં ડઝનો લોકોના મોત થયા હતા. ત્યારબાદ અનેક દેશોએ એર શોના નિયમોમાં ફેરફાર કર્યા હતા અને સુરક્ષા ધોરણો વધુ કડક બનાવ્યા હતા. તેમ છતાં જોખમ સંપૂર્ણપણે ટાળી શકાતું નથી કારણ કે હાઈ-સ્પીડ મિલિટરી જેટ્સની કામગીરી અત્યંત જટિલ હોય છે.

અમેરિકન સૈન્યએ જણાવ્યું હતું કે આ દુર્ઘટનાની સંપૂર્ણ તપાસ સુધી સંબંધિત પ્રદર્શન ફ્લાઈટ્સને તાત્કાલિક સ્થગિત કરવામાં આવી શકે છે. તપાસમાં પાઈલોટોની કોમ્યુનિકેશન, ફ્લાઈટ પેટર્ન, હવામાનની સ્થિતિ, ટેક્નિકલ સિસ્ટમ્સ અને એર ટ્રાફિક કંટ્રોલની માહિતીનું વિશ્લેષણ કરવામાં આવશે. સૈન્ય નિષ્ણાતોનું કહેવું છે કે એર શો દરમિયાન સલામતી માટે અનેક સ્તરના પ્રોટોકોલ અમલમાં હોય છે, છતાં માનવીય ભૂલ અથવા ટેક્નિકલ ગડબડના કારણે દુર્ઘટનાઓ બની શકે છે.

ઘટના બાદ સ્થાનિક પ્રશાસન અને ઇમર્જન્સી ટીમોએ તાત્કાલિક એરબેઝના કેટલાક વિસ્તારો સીલ કરી દીધા હતા. સામાન્ય લોકોને ઘટનાસ્થળથી દૂર રાખવામાં આવ્યા હતા જેથી બચાવ અને તપાસ કામગીરી સરળતાથી થઈ શકે. આગ લાગેલા વિમાનોના અવશેષોમાંથી ધુમાડો નીકળતો રહ્યો હતો અને ફાયરફાઇટર્સે કલાકો સુધી આગ પર કાબૂ મેળવવાનો પ્રયાસ કર્યો હતો. સૈન્ય અધિકારીઓએ જણાવ્યું હતું કે વિમાનોમાં ભારે પ્રમાણમાં ઇંધણ હોવાથી આગ ઝડપથી ફેલાઈ ગઈ હતી.

આ ઘટનાએ અમેરિકન સૈન્યની અદ્યતન ટેકનોલોજી અને સલામતી સિસ્ટમ્સ અંગે ફરી ચર્ચા જગાવી છે. અનેક નિષ્ણાતોએ જણાવ્યું કે પાઈલોટોની ઇમર્જન્સી ઇજેક્ટ સિસ્ટમ અને ઝડપી પ્રતિસાદના કારણે મોટી જાનહાનિ ટળી ગઈ. આધુનિક લડાકુ વિમાનોમાં લગાવવામાં આવેલી ઇજેક્ટ સિસ્ટમ સેકન્ડોમાં પાઈલોટને વિમાનમાંથી બહાર ફેંકી શકે છે, જે અનેક વખત જીવ બચાવવામાં મદદરૂપ બને છે. જો પાઈલોટો સમયસર બહાર ન નીકળ્યા હોત તો આ દુર્ઘટના વધુ વિનાશક બની શકી હોત.

ઘટના બાદ અમેરિકન સોશિયલ મીડિયા પર લોકો દ્વારા અનેક પ્રતિક્રિયાઓ આપવામાં આવી હતી. કેટલાક લોકોએ પાઈલોટોની બહાદુરી અને ઝડપી નિર્ણયની પ્રશંસા કરી હતી, જ્યારે કેટલાક લોકોએ એર શોમાં જોખમી સ્ટન્ટ્સ અંગે પ્રશ્નો ઉઠાવ્યા હતા. ડિફેન્સ વિશ્લેષકોનું કહેવું છે કે એર શો સૈન્ય માટે મહત્વપૂર્ણ છે, પરંતુ સલામતીને સર્વોચ્ચ પ્રાથમિકતા આપવી જરૂરી છે.

માઉન્ટેન હોમ એર ફોર્સ બેઝ પર બનેલી આ ઘટના વિશ્વભરના સૈન્ય વર્તુળોમાં ચર્ચાનો વિષય બની ગઈ છે. ઘણા દેશોના ડિફેન્સ નિષ્ણાતો આ ઘટનાની તપાસના પરિણામો પર નજર રાખી રહ્યા છે કારણ કે આવી દુર્ઘટનાઓમાંથી ભવિષ્ય માટે મહત્વપૂર્ણ પાઠ શીખવા મળે છે. હવાઈ પ્રદર્શન દરમિયાન પાઈલોટો પર ભારે દબાણ રહેતું હોય છે અને દરેક સેકન્ડ મહત્વપૂર્ણ બની જાય છે. આ ઘટના ફરી એકવાર યાદ અપાવે છે કે આધુનિક ટેકનોલોજી હોવા છતાં આકાશમાં જોખમ હંમેશા હાજર રહે છે.

અમેરિકન સૈન્ય દ્વારા ઘટનાની તપાસ પૂર્ણ થયા બાદ જ સચોટ કારણો સામે આવશે, પરંતુ હાલ માટે સમગ્ર અમેરિકામાં આ દુર્ઘટનાનો વીડિયો અને તેની ચર્ચા જોરશોરથી ચાલી રહી છે. સદભાગ્યે કોઈ જાનહાનિ થઈ નથી, પરંતુ કરોડો ડોલરની કિંમત ધરાવતા બે અદ્યતન લડાકુ વિમાનોનો નાશ અને એર શો દરમિયાન સર્જાયેલા ભયાનક દૃશ્યો લાંબા સમય સુધી લોકોના મનમાં રહી જશે.