હાલ સમગ્ર રાજ્યમાં ઉનાળાની રજાઓ ચાલી રહી છે અને આગામી મહિના દરમિયાન નવા શૈક્ષણિક વર્ષનો પ્રારંભ થવાનો હોવાથી વાલીઓ, વિદ્યાર્થીઓ અને શિક્ષણજગત સાથે જોડાયેલા તમામ લોકોમાં નવી તૈયારીનો માહોલ જોવા મળી રહ્યો છે. પરંતુ છેલ્લા કેટલાક વર્ષોથી ખાનગી શાળાઓ દ્વારા વિવિધ રીતે વાલીઓ પર આર્થિક બોજો લાદવામાં આવતો હોવાના અનેક આક્ષેપો સામે આવી રહ્યા છે. આ મુદ્દે હવે વિદ્યાર્થી સંગઠન NSUI દ્વારા કડક વલણ અપનાવવામાં આવ્યું છે. NSUI દ્વારા શાળાઓને સંબોધીને એક વિસ્તૃત રજૂઆત કરવામાં આવી છે જેમાં સ્પષ્ટ શબ્દોમાં જણાવવામાં આવ્યું છે કે કોઈપણ ખાનગી પ્રકાશકોના પુસ્તકો ફરજિયાત કરાવવામાં ન આવે, કોઈ ચોક્કસ દુકાનમાંથી જ પુસ્તકો કે સ્ટેશનરી ખરીદવાનો દબાણ ન કરવામાં આવે અને શાળાના કેમ્પસમાં સ્ટેશનરી અથવા અન્ય શૈક્ષણિક સામગ્રીનું વેચાણ ન થાય. સાથે સાથે વેકેશન દરમિયાન વિદ્યાર્થીઓને શાળામાં ફરજિયાત બોલાવવામાં ન આવે અને FRC દ્વારા મંજૂર કરાયેલી ફી સિવાય અન્ય કોઈપણ પ્રકારની વસુલાત ન કરવામાં આવે તેવી પણ સ્પષ્ટ માંગણી કરવામાં આવી છે. NSUIએ ચેતવણી પણ આપી છે કે જો આ બાબતોમાં નિયમોનું ઉલ્લંઘન થશે અને વાલીઓ કે વિદ્યાર્થીઓ તરફથી ફરિયાદો મળશે તો સંગઠન શાળાઓ સામે આંદોલન કરશે. આ રજૂઆત બાદ શિક્ષણ ક્ષેત્રમાં ફરી એકવાર ખાનગી શાળાઓની કાર્યપદ્ધતિ અને ફી નીતિ અંગે ચર્ચાનો માહોલ ગરમાયો છે. છેલ્લા કેટલાક વર્ષોમાં એવું અનેકવાર સામે આવ્યું છે કે નવા શૈક્ષણિક વર્ષ શરૂ થતા પહેલા જ અનેક શાળાઓ વાલીઓને ચોક્કસ ખાનગી પ્રકાશકોના પુસ્તકો ખરીદવા માટે દબાણ કરે છે. બજારમાં સરળતાથી અને ઓછી કિંમતે મળતા NCERT અથવા રાજ્ય સરકાર દ્વારા મંજૂર પુસ્તકોની જગ્યાએ ખાનગી પ્રકાશકોના મોંઘા પુસ્તકો ફરજિયાત કરાતા હોવાના આક્ષેપો થતા રહ્યા છે. વાલીઓનું કહેવું છે કે શાળાઓ અને કેટલાક પ્રકાશકો વચ્ચે ગઠબંધન હોવાના કારણે સામાન્ય પરિવાર પર હજારો રૂપિયાનો વધારાનો ખર્ચ આવે છે. ઘણા મધ્યમવર્ગીય અને ગરીબ પરિવારો માટે આ ખર્ચ ઉઠાવવો મુશ્કેલ બની જાય છે. ખાસ કરીને બે કે ત્રણ સંતાનો ધરાવતા પરિવારોમાં નવા શૈક્ષણિક વર્ષ પહેલા પુસ્તકો, બેગ, યુનિફોર્મ, સ્ટેશનરી અને ફી સહિતનો કુલ ખર્ચ લાખો રૂપિયાની નજીક પહોંચતો હોવાના આક્ષેપો થઈ રહ્યા છે. આવી પરિસ્થિતિમાં NSUI દ્વારા આ મુદ્દાને ઉઠાવવામાં આવતા અનેક વાલીઓએ આ નિર્ણયને આવકાર્યો છે. રજૂઆતમાં સ્પષ્ટ કહેવામાં આવ્યું છે કે કોઈપણ શાળા દ્વારા કોઈ ચોક્કસ દુકાન કે સ્ટેશનરીમાંથી જ સામાન ખરીદવાનો આગ્રહ રાખવો જોઈએ નહીં. કારણ કે ઘણીવાર એવું બનતું હોય છે કે શાળા સંચાલકો ચોક્કસ વેપારીઓ સાથે ગોઠવણ કરીને વિદ્યાર્થીઓને ત્યાંથી જ સામાન લેવા દબાણ કરતા હોય છે. પરિણામે વાલીઓને બજાર કરતાં વધુ કિંમતે વસ્તુઓ ખરીદવી પડે છે. અનેક વાલીઓએ અગાઉ ફરિયાદ કરી હતી કે શાળાઓ દ્વારા આપવામાં આવેલી યાદીમાં દર્શાવેલા સામાન ફક્ત એક જ દુકાનમાં ઉપલબ્ધ બતાવવામાં આવે છે અને બીજી જગ્યાએથી ખરીદેલા સામાનને સ્વીકારવામાં આવતો નથી. આ પ્રથાના કારણે વેપારિક સ્પર્ધા ખોરવાય છે અને સામાન્ય વાલીઓ આર્થિક રીતે પીડાય છે. NSUIએ જણાવ્યું છે કે શિક્ષણ સેવા છે, વેપાર નહીં અને વિદ્યાર્થીઓના ભવિષ્યના નામે કોઈપણ પ્રકારની લૂંટફાટ સહન કરવામાં આવશે નહીં. રજૂઆતમાં શાળાઓમાં સ્ટેશનરી, પુસ્તકો, બેગ અથવા ડ્રેસનું વેચાણ ન કરવા પણ સ્પષ્ટ માંગણી કરવામાં આવી છે. ઘણા સ્થળોએ એવું જોવા મળે છે કે શાળાઓ પોતાના કેમ્પસમાં જ સ્ટેશનરી સ્ટોર ચલાવે છે અથવા તો પોતાની પસંદગીના વેપારીઓને કેમ્પસમાં વેચાણ માટે મંજૂરી આપે છે. આથી વાલીઓ માટે વિકલ્પો મર્યાદિત થઈ જાય છે અને તેઓને મોંઘી વસ્તુઓ ખરીદવા મજબૂર થવું પડે છે. વિદ્યાર્થીઓના હિત માટે બનેલી શૈક્ષણિક સંસ્થાઓ વેપારી કેન્દ્રોમાં ફેરવાઈ રહી હોવાના આક્ષેપો પણ થયા છે. NSUIએ આ મુદ્દે કહ્યું છે કે શાળાઓએ માત્ર શિક્ષણ પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરવું જોઈએ, વેપાર પર નહીં. સંગઠન દ્વારા વેકેશન દરમિયાન વિદ્યાર્થીઓને શાળામાં ફરજિયાત બોલાવવાના મુદ્દે પણ ગંભીર વાંધો ઉઠાવવામાં આવ્યો છે. હાલમાં ઉનાળાની ભારે ગરમી ચાલી રહી છે અને સરકાર દ્વારા સત્તાવાર રીતે વેકેશન જાહેર કરવામાં આવ્યું છે. તેમ છતાં ઘણી શાળાઓમાં નવા સત્રની તૈયારીઓ, ખાસ ક્લાસિસ, કેમ્પ અથવા અન્ય કારણોસર વિદ્યાર્થીઓને બોલાવવામાં આવતા હોવાના આક્ષેપો થયા છે. વાલીઓનું કહેવું છે કે સતત અભ્યાસના દબાણ વચ્ચે વિદ્યાર્થીઓને આરામ અને પરિવાર સાથે સમય પસાર કરવાની તક મળવી જોઈએ. ખાસ કરીને નાનાં બાળકો માટે વેકેશન ખૂબ જ જરૂરી છે જેથી તેઓ શારીરિક અને માનસિક રીતે તાજગી અનુભવી શકે. પરંતુ કેટલીક શાળાઓ દ્વારા અભ્યાસક્રમ પૂર્ણ કરવાનો બહાનો આપીને વેકેશન દરમિયાન પણ વિદ્યાર્થીઓને બોલાવવામાં આવતા હોવાના કારણે બાળકોમાં તણાવ વધતો હોવાનો આક્ષેપ થયો છે. NSUIએ માંગ કરી છે કે જ્યાં સુધી સત્તાવાર વેકેશન પૂર્ણ ન થાય ત્યાં સુધી શાળાઓએ વિદ્યાર્થીઓને ફરજિયાત બોલાવવાનું ટાળવું જોઈએ. સાથે સાથે જાહેર રજાઓમાં પણ શાળાઓ ચાલુ રાખવાની પ્રથાનો વિરોધ કરવામાં આવ્યો છે. સંગઠનનું કહેવું છે કે વિદ્યાર્થીઓના આરોગ્ય અને માનસિક વિકાસને ધ્યાનમાં રાખીને શિક્ષણ નીતિઓ ઘડવી જોઈએ. રજૂઆતમાં સૌથી મહત્વનો મુદ્દો FRC એટલે કે ફી રેગ્યુલેટરી કમિટી દ્વારા મંજૂર કરાયેલી ફી અંગેનો હતો. છેલ્લા કેટલાક વર્ષોમાં ખાનગી શાળાઓ દ્વારા મનફાવે તેવી ફી વસૂલાત અંગે સતત ફરિયાદો થતી રહી છે. વાલીઓએ અનેકવાર આક્ષેપ કર્યો છે કે ટ્યુશન ફી સિવાય વિવિધ નામે વધારાની વસૂલાત કરવામાં આવે છે. પ્રવેશ ફી, વાર્ષિક ફી, ડેવલપમેન્ટ ફી, પ્રવૃત્તિ ફી, સ્માર્ટ ક્લાસ ફી, પરીક્ષા ફી, ટ્રાન્સપોર્ટ ફી સહિત અનેક પ્રકારના ખર્ચા ઉમેરીને વાલીઓ પર ભારે આર્થિક બોજો લાદવામાં આવે છે. FRC દ્વારા નક્કી કરાયેલી મર્યાદા હોવા છતાં ઘણી શાળાઓ નિયમોનું પાલન કરતી નથી તેવી ફરિયાદો સામે આવી છે. NSUIએ માંગ કરી છે કે શાળાઓએ ફક્ત FRC દ્વારા મંજૂર કરાયેલી ફી જ વસૂલવી જોઈએ અને કોઈપણ પ્રકારની વધારાની ગેરકાયદેસર વસૂલાત બંધ કરવી જોઈએ. સંગઠને ચેતવણી આપી છે કે જો વાલીઓ તરફથી આવી ફરિયાદો મળશે તો શાળાઓ સામે આંદોલન કરવામાં આવશે. આ રજૂઆત બાદ વાલીઓમાં ચર્ચાનો માહોલ જોવા મળી રહ્યો છે. ઘણા વાલીઓએ જણાવ્યું હતું કે દર વર્ષે નવા શૈક્ષણિક સત્ર પહેલા જ પરિવાર પર ભારે આર્થિક દબાણ આવી પડે છે. ખાસ કરીને મધ્યમવર્ગીય પરિવારો માટે બાળકોનું શિક્ષણ ખૂબ ખર્ચાળ બનતું જઈ રહ્યું છે. કેટલાક વાલીઓએ કહ્યું કે એક બાળક પાછળ પુસ્તકો, યુનિફોર્મ, સ્ટેશનરી અને ફીના નામે હજારો રૂપિયા ખર્ચવા પડે છે. આર્થિક મંદી અને રોજગારીની અનિશ્ચિતતા વચ્ચે આવા ખર્ચાઓ પરિવારો માટે મુશ્કેલી સર્જે છે. બીજી તરફ કેટલાક શિક્ષણવિદોએ પણ માન્યું કે શિક્ષણ વ્યવસ્થામાં પારદર્શિતા અને નિયમન ખૂબ જરૂરી બની ગયું છે. તેમના મતે શિક્ષણનો મુખ્ય હેતુ ગુણવત્તાપૂર્ણ ભણતર હોવો જોઈએ, નફાખોરી નહીં. જોકે કેટલાક શાળા સંચાલકોનું કહેવું છે કે ગુણવત્તાસભર શિક્ષણ આપવા માટે આધુનિક સુવિધાઓ, ટેક્નોલોજી અને તાલીમબદ્ધ સ્ટાફની જરૂર પડે છે જેના કારણે ખર્ચ વધે છે. તેમ છતાં નિયમોના પાલન અને વાલીઓ સાથે પારદર્શક વ્યવહાર રાખવો જરૂરી હોવાનું તેઓએ સ્વીકાર્યું હતું. શિક્ષણવિભાગના સૂત્રોના જણાવ્યા મુજબ રાજ્ય સરકાર પણ સમયાંતરે ખાનગી શાળાઓને નિયમોનું પાલન કરવા સૂચનાઓ આપતી રહે છે. પરંતુ અમલીકરણના સ્તરે ઘણીવાર ખામીઓ રહી જતી હોવાના આક્ષેપો થાય છે. આવી પરિસ્થિતિમાં વિદ્યાર્થી સંગઠનો અને વાલીઓની સક્રિયતા મહત્વપૂર્ણ બની રહી છે. NSUI દ્વારા કરવામાં આવેલી રજૂઆતને કારણે હવે શાળાઓ, વાલીઓ અને શિક્ષણ વિભાગ વચ્ચે નવી ચર્ચા શરૂ થઈ છે. આગામી દિવસોમાં આ મુદ્દે વધુ રજૂઆતો, બેઠકઓ અથવા વિરોધ કાર્યક્રમો યોજાઈ શકે છે તેવી શક્યતા પણ વ્યક્ત થઈ રહી છે. શિક્ષણ ક્ષેત્ર સાથે જોડાયેલા નિષ્ણાતોનું માનવું છે કે શિક્ષણ વ્યવસ્થામાં વિશ્વાસ જાળવવા માટે પારદર્શિતા, જવાબદારી અને નિયમોનું કડક પાલન અનિવાર્ય છે. વિદ્યાર્થીઓના ભવિષ્ય સાથે કોઈપણ પ્રકારનો સમાધાન ન થવો જોઈએ અને શિક્ષણને વેપારનું સાધન બનતા અટકાવવું જોઈએ. NSUIએ પોતાના આવેદનમાં અંતે સ્પષ્ટ શબ્દોમાં જણાવ્યું છે કે વિદ્યાર્થીઓ અને વાલીઓના હિતોની રક્ષા માટે સંગઠન સતત લડત આપશે અને કોઈપણ પ્રકારની મનમાની સામે મૌન નહીં રહે. આ સમગ્ર મુદ્દો હવે માત્ર એક રજૂઆત સુધી મર્યાદિત નથી રહ્યો પરંતુ રાજ્યમાં શિક્ષણ વ્યવસ્થાની હાલત, ખાનગી શાળાઓની નીતિઓ અને વાલીઓ પર વધતા આર્થિક બોજા અંગેની વિશાળ ચર્ચાનું કેન્દ્ર બની ગયો છે.
