ચોમાસા પહેલા મુંબઈમાં નાળાસફાઈ પર રાજકીય ઘમાસાણ નગરસેવકોનો પાલિકા પ્રશાસન પર આક્ષેપ, નાળાની સફાઈમાં ગેરરીતિ, અતિક્રમણ અને કચરાને લઈને ઉઠ્યા ગંભીર પ્રશ્નો.

દેશની આર્થિક રાજધાની ગણાતી Mumbaiમાં ચોમાસું નજીક આવી રહ્યું છે ત્યારે દર વર્ષની જેમ આ વર્ષે પણ નાળાસફાઈ, પૂર અને પાણી ભરાવાની સમસ્યા ફરી એકવાર ચર્ચાના કેન્દ્રમાં આવી છે. શહેરમાં ભારે વરસાદ દરમિયાન સર્જાતી પરિસ્થિતિને ધ્યાનમાં રાખીને Brihanmumbai Municipal Corporation દ્વારા મોટા પાયે નાળાસફાઈના કામો શરૂ કરવામાં આવ્યા હોવાના દાવા કરવામાં આવી રહ્યા છે, પરંતુ બીજી તરફ વિવિધ રાજકીય પક્ષોના નગરસેવકો અને સ્થાયી સમિતિના સભ્યોએ પાલિકા પ્રશાસનની કામગીરી સામે ગંભીર અસંતુષ્ટિ વ્યક્ત કરી છે. મંગળવારે યોજાયેલી સ્થાયી સમિતિની બેઠક દરમિયાન નાળાની સફાઈમાં ગેરરીતિ, કામની ધીમી ગતિ, અતિક્રમણ સામે કાર્યવાહીનો અભાવ, ખોટા પ્રોગ્રેસ રિપોર્ટ, ગટરોની આસપાસ ઉભા થયેલા કચરાના ઢગલા અને ઝૂંપડપટ્ટીઓ જેવા મુદ્દાઓને લઈને પાલિકા પ્રશાસનની આકરી ટીકા કરવામાં આવી હતી. ચોમાસું હવે નજીક છે અને આવી સ્થિતિમાં શહેરમાં પૂર જેવી પરિસ્થિતિ ઊભી થવાની ભીતિ વચ્ચે નગરસેવકોના આક્ષેપોએ સમગ્ર મુદ્દાને વધુ ગંભીર બનાવી દીધો છે.

મુંબઈમાં દર વર્ષે ચોમાસા દરમિયાન ભારે વરસાદને કારણે અનેક વિસ્તારોમાં પાણી ભરાઈ જવાની સમસ્યા સર્જાતી હોય છે. ખાસ કરીને નીચાણવાળા વિસ્તારો, નાળાઓની આસપાસના વિસ્તાર અને ગીચ વસતી ધરાવતા વિસ્તારોમાં લોકોને ભારે હાલાકીનો સામનો કરવો પડે છે. 26 જુલાઈ 2005ના વિનાશક પૂર પછીથી મુંબઈમાં નાળાસફાઈ અને ડ્રેનેજ વ્યવસ્થા હંમેશા મહત્વનો મુદ્દો બની રહી છે. દર વર્ષે પાલિકા દ્વારા કરોડો રૂપિયાના ખર્ચે નાળાની સફાઈ કરવામાં આવતી હોવાનો દાવો કરવામાં આવે છે, પરંતુ વરસાદ પડતાં જ અનેક વિસ્તારોમાં પાણી ભરાઈ જવાની પરિસ્થિતિ ફરી ઉભી થતી રહે છે. આ વખતે પણ સ્થાયી સમિતિની બેઠકમાં નગરસેવકો દ્વારા ઉઠાવવામાં આવેલા પ્રશ્નોએ પાલિકાની કામગીરી સામે અનેક સવાલો ઉભા કર્યા છે.

મંગળવારે ભાજપના મુંબઈ પ્રમુખ તેમજ પાલિકાના સભાગૃહ નેતાએ પૂર્વ ઉપનગરના અનેક મહત્વપૂર્ણ નાળાઓની મુલાકાત લઈને ચાલી રહેલી સફાઈ કામગીરીનું નિરીક્ષણ કર્યું હતું. આ દરમિયાન ખાસ કરીને ભાંડુપ વિસ્તારમાં આવેલા ઉષા નાળાની મુલાકાત દરમિયાન નાળાની આસપાસ મોટા પ્રમાણમાં અતિક્રમણ, કાટમાળ અને પ્લાસ્ટિકના કચરાના ઢગલા જોવા મળ્યા હતા. નગરસેવકોએ આ બાબતે પાલિકાના અધિકારીઓ પર ગંભીર આક્ષેપ કરતાં જણાવ્યું હતું કે નાળાની આજુબાજુ ગેરકાયદેસર પ્રવૃત્તિઓ ચાલી રહી હોવા છતાં અધિકારીઓ નિષ્ક્રિય રહ્યા છે. નાળામાં ભરાયેલા પ્લાસ્ટિક અને કચરાને કારણે વરસાદી પાણીના પ્રવાહમાં અવરોધ સર્જાઈ શકે છે અને પરિણામે પાણી ભરાવાની સ્થિતિ ઊભી થઈ શકે છે.

નગરસેવકોનું કહેવું હતું કે માત્ર નાળાની અંદરથી ગાળ અને કાદવ કાઢવાથી સમસ્યાનો ઉકેલ આવતો નથી, પરંતુ તેની આસપાસના અતિક્રમણ અને કચરાના પ્રશ્નોનું પણ નિરાકરણ આવશ્યક છે. જો નાળાની આજુબાજુ સતત કચરો ફેંકાતો રહેશે તો થોડા દિવસોમાં ફરી નાળા ગંદકીથી ભરાઈ જશે. ખાસ કરીને પ્લાસ્ટિકના કચરાને લઈને ગંભીર ચિંતા વ્યક્ત કરવામાં આવી હતી કારણ કે પ્લાસ્ટિક નાળાઓને સૌથી વધુ બ્લોક કરતું હોવાનું નિષ્ણાતો જણાવે છે.

બોરીવલીના દૌલત નગર વિસ્તારમાં પણ નાળાની બાજુમાં મોટા પ્રમાણમાં કાટમાળ અને કચરાના ઢગલા જોવા મળ્યા હતા. નગરસેવકોએ પ્રશ્ન ઉઠાવ્યો હતો કે નાળાની સફાઈ બાદ આ કાટમાળ અને ગંદકી સાફ કરવાની જવાબદારી કોની છે. સાથે જ નાળાની આસપાસ મોટી સંખ્યામાં ઉભી થયેલી ઝૂંપડપટ્ટીઓને લઈને પણ ગંભીર ચિંતા વ્યક્ત કરવામાં આવી હતી. તેમનું કહેવું હતું કે ગટરો અને નાળાની આસપાસ ગેરકાયદેસર વસાહતો વધતી જાય છે, જેના કારણે ડ્રેનેજ વ્યવસ્થા વધુ દબાણ હેઠળ આવી રહી છે.

સ્થાયી સમિતિની બેઠક દરમિયાન સભાગૃહ નેતાએ પાલિકા પ્રશાસનને સેટેલાઈટ ઈમેજનો ઉપયોગ કરીને અતિક્રમણ ઓળખી કાઢવાની માંગ કરી હતી. તેમનું કહેવું હતું કે ટેકનોલોજીના યુગમાં હજુ પણ અતિક્રમણ સામે અસરકારક કાર્યવાહી ન થવી પ્રશાસનની નિષ્ફળતા દર્શાવે છે. તેમણે ખાસ કરીને બિલ્ડિંગ અને ફેક્ટરી વિભાગના અધિકારીઓની જવાબદારી નક્કી કરવાની માંગ કરી હતી. તેમનું કહેવું હતું કે જ્યારે ઝૂંપડપટ્ટીઓ બની રહી હતી ત્યારે સમયસર કાર્યવાહી કેમ કરવામાં આવી નહીં તે પ્રશ્નનો જવાબ મળવો જોઈએ.

આ દરમિયાન ઘાટકોપર વિસ્તારમાં ખુલ્લા મેનહોલનો મુદ્દો પણ ગંભીરતાથી ઉઠાવવામાં આવ્યો હતો. નગરસેવકોએ 2017માં પ્રસિદ્ધ ગેસ્ટ્રોએન્ટેરોલોજિસ્ટ Deepak Amrapurkar ના થયેલા દુઃખદ અવસાનની યાદ અપાવી હતી. ભારે વરસાદ દરમિયાન ખુલ્લા મેનહોલમાં પડી જવાથી તેમનું મૃત્યુ થયું હતું, જે ઘટનાએ સમગ્ર મુંબઈને હચમચાવી દીધું હતું. નગરસેવકોનું કહેવું હતું કે પાલિકાએ આવી ઘટનાઓમાંથી પાઠ શીખવો જોઈએ અને શહેરમાં ખુલ્લા મેનહોલ સામે કડક પગલાં લેવા જોઈએ.

Maharashtra Navnirman Sena ના નગરસેવક અને સ્થાયી સમિતિના સભ્યે પણ પાલિકા દ્વારા રજૂ કરવામાં આવેલા નાળાસફાઈના પ્રોગ્રેસ રિપોર્ટ સામે ગંભીર પ્રશ્નો ઉઠાવ્યા હતા. તેમણે આરોપ લગાવ્યો હતો કે બીકેસી કનેક્ટર અને માહિમ વચ્ચેના વિસ્તારમાં કામની ટકાવારી અંગે ખોટા આંકડા રજૂ કરવામાં આવી રહ્યા છે. પ્રશાસન દ્વારા 40 ટકા કામ પૂર્ણ થયું હોવાનું જણાવવામાં આવ્યું હતું, પરંતુ વાસ્તવિક સ્થિતિમાં 10 ટકા કામ પણ થયું ન હોવાનું તેમણે જણાવ્યું હતું.

Nationalist Congress Party ની નગરસેવિકાએ પણ નાળાસફાઈના કામમાં ગેરરીતિના ગંભીર આક્ષેપ કર્યા હતા. તેમનું કહેવું હતું કે નાળામાંથી કાઢવામાં આવતા કાદવ અને ગાળ સાથે કાટમાળ ભેળવીને તેનું ટ્રાન્સપોર્ટેશન કરવામાં આવી રહ્યું છે. ખાસ કરીને મીઠી નદીની આસપાસના કુર્લા વિસ્તારમાં સફાઈનું કામ ખૂબ ધીમું અને અપૂર્ણ હોવાનું તેમણે જણાવ્યું હતું. તેમનું કહેવું હતું કે નદીના પટની અવગણના કરવામાં આવી રહી છે અને નાળાસફાઈના નામે કરદાતાઓના પૈસા બરબાદ થઈ રહ્યા છે.

Indian National Congress ના પાલિકા ગ્રૂપ લીડરે પણ કડક શબ્દોમાં પ્રશાસનની ટીકા કરી હતી. તેમણે આરોપ લગાવ્યો હતો કે નાળાસફાઈ માટે નિયુક્ત કરવામાં આવેલી એજન્સીઓને માત્ર કમિશન માટે કામ આપવામાં આવ્યું છે. તેમણે પ્રશ્ન ઉઠાવ્યો હતો કે નબળી કામગીરી અને કામમાં વિલંબ છતાં કોન્ટ્રાક્ટર એજન્સીઓ સામે કડક દંડાત્મક કાર્યવાહી કેમ કરવામાં આવતી નથી.

સ્થાયી સમિતિના અધ્યક્ષે પણ નાળાઓની બાજુમાં આવેલી કલેક્ટરની જમીન પર વધી રહેલી ઝૂંપડપટ્ટી અંગે ગંભીર ચિંતા વ્યક્ત કરી હતી. તેમણે જણાવ્યું હતું કે આ મુદ્દે જિલ્લા કલેક્ટરને પત્ર લખીને કાર્યવાહી કરવાની માંગ કરવામાં આવશે. સાથે જ નાળાસફાઈના કામનું સીસીટીવી સર્વેલન્સ દ્વારા મોનીટરિંગ કરી કામમાં સુધારો લાવવા માટે ભાર મૂકવામાં આવ્યો હતો.

પાલિકા પ્રશાસનના દાવા મુજબ મુંબઈમાં અત્યાર સુધીમાં કુલ 62 ટકા નાળાસફાઈનું કામ પૂર્ણ થઈ ગયું છે. ઝોન-બે એટલે કે પરેલ અને વરલી વિસ્તારમાં 70 ટકા, ઝોન-ત્રણ એટલે કે દાદર, માટુંગા અને સાયન વિસ્તારમાં 67 ટકા, ઝોન-ચાર એટલે કે બાન્દ્રા, ખાર અને સાંતાક્રુઝ વિસ્તારમાં 70 ટકા, ઝોન-પાંચ એટલે કે અંધેરી, જોગેશ્વરી અને ગોરેગામ વિસ્તારમાં માત્ર 26 ટકા, ઝોન-છ એટલે કે કુર્લા, ઘાટકોપર અને વિક્રોલી વિસ્તારમાં 67 ટકા તથા ઝોન-સાત એટલે કે કાંદિવલી, બોરીવલી અને દહિસર વિસ્તારમાં 68 ટકા સફાઈ પૂર્ણ થઈ હોવાનું જણાવવામાં આવ્યું છે. જોકે નગરસેવકોનું કહેવું છે કે આ આંકડા અને વાસ્તવિક સ્થિતિ વચ્ચે મોટો તફાવત છે.

મુંબઈમાં નાળાસફાઈનો મુદ્દો માત્ર વહીવટી નહીં પરંતુ રાજકીય મુદ્દો પણ બની ગયો છે. દર વર્ષે ચોમાસા પહેલા રાજકીય પક્ષો પાલિકા પ્રશાસન સામે પ્રશ્નો ઉઠાવતા હોય છે. ખાસ કરીને મુંબઈ જેવી મહાનગરમાં નાળાસફાઈ અને ડ્રેનેજ વ્યવસ્થાનું મહત્વ અત્યંત વધારે છે કારણ કે થોડા કલાકના ભારે વરસાદથી પણ શહેરના અનેક વિસ્તારોમાં જીવન ઠપ થઈ જતું હોય છે.

નાગરિકોનું કહેવું છે કે દર વર્ષે નાળાસફાઈ માટે કરોડો રૂપિયાનો ખર્ચ થવા છતાં પાણી ભરાવાની સમસ્યા યથાવત રહે છે. ઘણા વિસ્તારોમાં વરસાદ પડતાં જ રસ્તાઓ નદીમાં ફેરવાઈ જાય છે, ટ્રાફિક જામ સર્જાય છે અને સ્થાનિક લોકોના ઘરોમાં પાણી ઘૂસી જાય છે. ખાસ કરીને નીચાણવાળા વિસ્તારોમાં રહેનાર લોકો માટે ચોમાસું હજુ પણ ભયજનક બની રહે છે.

પર્યાવરણ નિષ્ણાતોના મતે નાળાસફાઈ સાથે સાથે શહેરમાં પ્લાસ્ટિક વપરાશ પર નિયંત્રણ, કચરા વ્યવસ્થાપન અને અતિક્રમણ સામે કડક કાર્યવાહી પણ એટલી જ જરૂરી છે. માત્ર નાળામાંથી કાદવ કાઢવાથી સમસ્યાનો કાયમી ઉકેલ આવી શકતો નથી. જો નાળાઓમાં સતત કચરો અને પ્લાસ્ટિક જતું રહેશે તો દર વર્ષે સમાન સ્થિતિ સર્જાતી રહેશે.

હવે ચોમાસું નજીક આવી રહ્યું છે ત્યારે મુંબઈવાસીઓની નજર પાલિકા પ્રશાસનની કામગીરી પર કેન્દ્રિત થઈ છે. આગામી અઠવાડિયામાં જો નાળાસફાઈનું કામ સમયસર અને અસરકારક રીતે પૂર્ણ નહીં થાય તો ભારે વરસાદ દરમિયાન શહેરને ફરી એકવાર પાણી ભરાવા અને પૂર જેવી પરિસ્થિતિનો સામનો કરવો પડી શકે છે. રાજકીય પક્ષો અને નગરસેવકો દ્વારા ઉઠાવવામાં આવેલા પ્રશ્નોએ હવે પાલિકા પ્રશાસન માટે પડકાર ઊભો કર્યો છે કે તેઓ પોતાના દાવાઓને મેદાન પર સાબિત કરી શકે છે કે નહીં.