ગુજરાત સહિત સમગ્ર દેશમાં હવે ચોમાસાની ઋતુ નજીક આવી રહી છે ત્યારે ખેડૂતો પોતાના ખેતરોમાં ખરીફ પાકના વાવેતરની તૈયારીઓમાં વ્યસ્ત બન્યા છે. મગફળી, કપાસ, તુવેર, મકાઈ, સોયાબીન, ડાંગર, બાજરી અને અન્ય ખરીફ પાકો માટે ખેડૂતો બિયારણ, ખાતર અને જંતુનાશક દવાઓની ખરીદી શરૂ કરી રહ્યા છે. આવી સ્થિતિમાં ખેતીવાડી વિભાગ દ્વારા ખેડૂતોને મહત્વપૂર્ણ માર્ગદર્શન આપવામાં આવ્યું છે કે ખેતી માટે જરૂરી ઇનપુટ્સની ખરીદી કરતી વખતે સંપૂર્ણ સાવચેતી રાખવી અત્યંત આવશ્યક છે. ખાસ કરીને બજારમાં નકલી, ભેળસેળયુક્ત અથવા બિનઅધિકૃત બિયારણ અને દવાઓનું વેચાણ થતું હોવાની ઘટનાઓ સમયાંતરે સામે આવતી રહેતી હોવાથી ખેડૂતોને સજાગ રહેવા અપીલ કરવામાં આવી છે.
ખેતીવાડી નિષ્ણાતોના જણાવ્યા મુજબ એક ખેડૂત આખું વર્ષ પોતાની મહેનત, સમય અને મૂડી ખેતીમાં રોકે છે. જો શરૂઆતમાં જ નબળું અથવા નકલી બિયારણ ખરીદી લેવાય તો પાકનું ઉત્પાદન ઘટી શકે છે અથવા સંપૂર્ણ નુકસાન પણ થઈ શકે છે. આવી જ રીતે ખોટા ખાતર અથવા અમાન્ય જંતુનાશક દવાઓના ઉપયોગથી જમીનની ફળદ્રુપતા પર પણ ગંભીર અસર પડી શકે છે. તેથી ખેતી માટે ઉપયોગમાં લેવાતી દરેક વસ્તુ ખરીદતી વખતે યોગ્ય ચકાસણી કરવી અત્યંત જરૂરી બની જાય છે.
ખેતીવાડી વિભાગે ખેડૂતોને ખાસ સૂચના આપી છે કે બિયારણ, ખાતર તથા જંતુનાશક દવાઓની ખરીદી માત્ર અધિકૃત લાયસન્સ કે પરવાનો ધરાવતી સહકારી મંડળીઓ, સરકારી સંસ્થાઓ અથવા ખાનગી વિક્રેતાઓ પાસેથી જ કરવી જોઈએ. બજારમાં કેટલાક લોકો સસ્તા ભાવમાં અથવા જાણીતા બ્રાન્ડના નામ સાથે ભળતા નામોનો ઉપયોગ કરી નકલી માલ વેચવાનો પ્રયાસ કરતા હોય છે. આવા લોકો સામે સાવચેત રહેવાની જરૂરિયાત વ્યક્ત કરવામાં આવી છે.
ખાસ કરીને ગામડાંઓમાં વાવેતર પૂર્વે ઘણા ફરતા વેપારીઓ ખેડૂતોને ઓછી કિંમતે વધુ ઉત્પાદન આપવાના દાવા સાથે બિયારણ અથવા દવાઓ વેચવાનો પ્રયાસ કરતા હોય છે. પરંતુ આવા માલમાં ગુણવત્તાનો અભાવ હોવાની શક્યતા વધુ રહેતી હોવાથી ખેડૂતોને માત્ર વિશ્વસનીય અને લાયસન્સ ધરાવતા વેચાણકારો પાસેથી જ ખરીદી કરવા સલાહ આપવામાં આવી છે.
ખેડૂતોને વૈજ્ઞાનિક ભલામણ મુજબ જ બિયારણ, ખાતર અને જંતુનાશક દવાઓનો ઉપયોગ કરવા પણ સૂચના આપવામાં આવી છે. ઘણી વખત વધુ ઉત્પાદન મેળવવાની આશામાં ખેડૂત ભલામણ કરતાં વધુ ખાતર અથવા દવાઓનો ઉપયોગ કરી લેતા હોય છે, જેના કારણે પાકને નુકસાન થવાની શક્યતા રહે છે. વધુ માત્રામાં જંતુનાશક દવાઓનો ઉપયોગ માનવ આરોગ્ય, પશુધન અને પર્યાવરણ માટે પણ જોખમી બની શકે છે.
કૃષિ વૈજ્ઞાનિકોના જણાવ્યા મુજબ દરેક પાક માટે જમીન, પાણી અને હવામાન અનુસાર ખાતર અને દવાઓની ચોક્કસ ભલામણ કરવામાં આવતી હોય છે. જો તે મુજબ ઉપયોગ કરવામાં આવે તો ઓછા ખર્ચે વધુ સારું ઉત્પાદન મેળવી શકાય છે. બીજી તરફ વધુ ખાતરનો ઉપયોગ જમીનની ગુણવત્તા બગાડે છે અને લાંબા ગાળે ખેતી ખર્ચ પણ વધારી શકે છે.
ખેડૂતોને ખરીદી સમયે વેપારી પાસેથી પાકું બિલ લેવાનું પણ ખાસ જણાવવામાં આવ્યું છે. બિલમાં વેપારીનું પૂરું નામ, સરનામું, લાયસન્સ નંબર, ખરીદેલી વસ્તુનું નામ, કંપનીનું નામ, લોટ નંબર, ઉત્પાદન તારીખ અને જથ્થો જેવી વિગતો સ્પષ્ટ રીતે લખેલી હોવી જોઈએ. ઘણા ખેડૂતો બિલ લીધા વગર જ માલ ખરીદી લેતા હોય છે, જેના કારણે પછી કોઈ ફરિયાદ થાય ત્યારે પુરાવાના અભાવે મુશ્કેલી ઊભી થઈ શકે છે.
ખેતીવાડી વિભાગના અધિકારીઓએ જણાવ્યું છે કે જો કોઈ બિયારણ ઉગતું ન હોય, ખાતર નબળી ગુણવત્તાનું નીકળે અથવા જંતુનાશક દવા અસરકારક સાબિત ન થાય તો બિલના આધારે જ તપાસ અને કાર્યવાહી શક્ય બને છે. તેથી દરેક ખેડૂતે ખરીદીનું બિલ સાચવી રાખવું જોઈએ.
જિલ્લા કક્ષાએ ખેતીવાડી વિભાગ દ્વારા સતત મોનીટરીંગ પણ કરવામાં આવી રહ્યું છે. વિવિધ જિલ્લાઓમાં ખાતર, બિયારણ અને દવાઓના નમૂનાઓ લેવામાં આવી તેમની ગુણવત્તા ચકાસવાની કામગીરી હાથ ધરવામાં આવે છે. છતાં પણ બજારમાં અમાન્ય માલ ઘૂસી જવાની શક્યતા રહેતી હોવાથી ખેડૂતોને સજાગ રહેવું જરૂરી છે.
ખેડૂતોને એ પણ જણાવવામાં આવ્યું છે કે જો ક્યાંય બિનઅધિકૃત અથવા ભળતા નામના બિયારણ, ખાતર અથવા જંતુનાશક દવાઓનું વેચાણ થતું હોવાનું ધ્યાનમાં આવે તો તાત્કાલિક સંબંધિત ખેતીવાડી અધિકારી અથવા જિલ્લાના નાયબ ખેતી નિયામકને જાણ કરવી જોઈએ. સમયસર માહિતી મળવાથી આવા તત્વો સામે કાર્યવાહી કરવી સરળ બને છે.
ખાસ કરીને ચોમાસા પહેલાં ખેતી માટે જરૂરી સામગ્રીની માંગ વધી જતી હોવાથી બજારમાં નકલી માલ વેચનારાઓ સક્રિય બની જતા હોય છે. ઘણા ખેડૂત ઓછા ભાવની લાલચમાં આવી જતા હોય છે અને બાદમાં તેમને ભારે નુકસાન વેઠવું પડતું હોય છે. તેથી સસ્તું મળે તે જ સારું હોય એવું માનવાની જગ્યાએ ગુણવત્તાને પ્રાથમિકતા આપવી જોઈએ.
ખેતીવાડી નિષ્ણાતો કહે છે કે સારા બિયારણથી પાક ઉત્પાદનનો પાયો મજબૂત બને છે. જો શરૂઆતથી જ યોગ્ય ગુણવત્તાવાળું બિયારણ વાવવામાં આવે તો પાકની વૃદ્ધિ સારી થાય છે, રોગપ્રતિકારક શક્તિ વધે છે અને ઉત્પાદન પણ વધુ મળે છે. તેથી પ્રમાણિત અને સંશોધન આધારિત બિયારણ જ પસંદ કરવું જોઈએ.
જંતુનાશક દવાઓ બાબતે પણ ખેડૂતોને પૂરતી કાળજી રાખવા જણાવાયું છે. કોઈપણ દવા ખરીદતા પહેલાં તેના ઉપયોગ વિશે સંપૂર્ણ માહિતી મેળવી લેવી જોઈએ. કયા જીવાત માટે કઈ દવા ઉપયોગી છે, કેટલી માત્રામાં ઉપયોગ કરવો અને કઈ રીતે છંટકાવ કરવો તે અંગે કૃષિ નિષ્ણાતોની સલાહ લેવી જરૂરી છે.
ખેડૂતોને દવાઓના અતિરેક ઉપયોગથી બચવા પણ સલાહ આપવામાં આવી છે. વધુ દવાઓના ઉપયોગથી જીવાતોમાં પ્રતિકારક શક્તિ વિકસિત થઈ શકે છે, જેના કારણે ભવિષ્યમાં દવાઓ ઓછી અસરકારક બનતી જાય છે. ઉપરાંત પાકમાં રાસાયણિક અવશેષો વધવાથી આરોગ્ય માટે પણ જોખમ ઊભું થઈ શકે છે.
ચોમાસા દરમિયાન ખેડૂતો માટે સૌથી મોટો પડકાર સમયસર અને ગુણવત્તાયુક્ત ઇનપુટ્સ ઉપલબ્ધ થવાનો રહે છે. રાજ્ય સરકાર અને સહકારી સંસ્થાઓ દ્વારા ખાતર અને બિયારણનો પૂરતો જથ્થો ઉપલબ્ધ રહે તે માટે અગાઉથી જ આયોજન કરવામાં આવી રહ્યું હોવાનું જાણવા મળ્યું છે. વિવિધ જિલ્લાઓમાં ખાતર ગોડાઉન અને સહકારી મંડળીઓ પર સ્ટોકની સમીક્ષા પણ કરવામાં આવી રહી છે.
ખેડૂતોને જમીન પરીક્ષણના આધારે ખાતરનો ઉપયોગ કરવા પણ પ્રોત્સાહિત કરવામાં આવી રહ્યા છે. જમીનમાં કયા પોષક તત્ત્વોની ઉણપ છે તે જાણી યોગ્ય ખાતરનો ઉપયોગ કરવામાં આવે તો ખર્ચમાં ઘટાડો થાય છે અને ઉત્પાદન પણ વધે છે.
ખેતીવાડી વિભાગે ખેડૂતોને સોશિયલ મીડિયા અથવા અજાણ્યા લોકો દ્વારા આપવામાં આવતી ભ્રામક માહિતીથી પણ સાવચેત રહેવા જણાવ્યું છે. ઘણી વખત ખોટી જાહેરાતો અથવા ખોટા દાવાઓના આધારે ખેડૂતો ભ્રમિત થઈ જતા હોય છે. તેથી કૃષિ યુનિવર્સિટી, ખેતીવાડી વિભાગ અથવા પ્રમાણિત નિષ્ણાતોની સલાહને જ માન્ય રાખવી જોઈએ.
રાજ્યમાં છેલ્લા કેટલાક વર્ષોમાં નકલી બિયારણ અને દવાઓના કેસોમાં વધારો જોવા મળ્યો છે. કેટલાક વિસ્તારોમાં ખેડૂતોને ભારે નુકસાન પણ વેઠવું પડ્યું હતું. જેના પગલે સરકાર દ્વારા કડક દેખરેખ અને કાયદાકીય કાર્યવાહી પણ હાથ ધરવામાં આવી રહી છે.
ખેડૂતો માટે ચોમાસાની ઋતુ આખા વર્ષની આવક સાથે સીધી રીતે જોડાયેલી હોય છે. યોગ્ય આયોજન, ગુણવત્તાયુક્ત ઇનપુટ્સ અને વૈજ્ઞાનિક ખેતી પદ્ધતિઓ અપનાવી ખેડૂત વધુ સારું ઉત્પાદન મેળવી શકે છે. આવી સ્થિતિમાં શરૂઆતથી જ સાવચેતી રાખવી ખૂબ જ જરૂરી બની જાય છે.
ખેડૂતોને વાવેતર પહેલાં પોતાના ખેતરની તૈયારી, પાણી વ્યવસ્થા, પાક પસંદગી અને બજારની સ્થિતિ અંગે પણ યોગ્ય આયોજન કરવા કૃષિ નિષ્ણાતોએ સલાહ આપી છે. ખાસ કરીને હવામાનમાં થતાં ફેરફારોને ધ્યાનમાં રાખી પાકની પસંદગી કરવી પણ જરૂરી બની રહી છે.
ખેતી હવે માત્ર પરંપરાગત વ્યવસાય નહીં પરંતુ વૈજ્ઞાનિક અને વ્યવસાયિક અભિગમ સાથે જોડાયેલ ક્ષેત્ર બની ગયું છે. તેથી ખેડૂતોએ નવી ટેક્નોલોજી, વૈજ્ઞાનિક સલાહ અને પ્રમાણિત કૃષિ ઇનપુટ્સનો ઉપયોગ કરીને ખેતીને વધુ નફાકારક બનાવવાની દિશામાં આગળ વધવું જોઈએ.
ચોમાસું હવે નજીક આવી રહ્યું છે ત્યારે ખેતીવાડી વિભાગ દ્વારા આપવામાં આવેલી આ સૂચનાઓ ખેડૂતો માટે અત્યંત ઉપયોગી અને માર્ગદર્શક સાબિત થઈ શકે છે. જો દરેક ખેડૂત ખરીદી સમયે જરૂરી સાવચેતી રાખશે તો નકલી માલથી બચી શકશે અને પોતાની મહેનત તથા મૂડીનું રક્ષણ કરી શકશે.
