અમદાવાદ : ગુજરાતના ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર અને પરિવહન વિકાસના ઇતિહાસમાં એક નવા યુગની શરૂઆત થવા જઈ રહી છે. પ્રધાનમંત્રી Narendra Modi ની અધ્યક્ષતામાં યોજાયેલી આર્થિક બાબતોની મંત્રિમંડળીય સમિતિ (CCEA) દ્વારા અમદાવાદ (સરખેજ)થી ધોલેરા સુધીના દેશના પ્રથમ બ્રોડ ગેજ સેમી હાઈ-સ્પીડ રેલ કોરિડોરને ઐતિહાસિક મંજૂરી આપવામાં આવી છે. અંદાજે ₹20,667 કરોડના ખર્ચે વિકસાવવામાં આવનાર આ મહત્ત્વાકાંક્ષી પ્રોજેક્ટ માત્ર ગુજરાત માટે જ નહીં પરંતુ સમગ્ર ભારતના રેલવે આધુનિકીકરણ માટે ગેમ ચેન્જર સાબિત થવાનો છે.
ભારતીય રેલવેના ઇતિહાસમાં પહેલીવાર સંપૂર્ણ સ્વદેશી ટેકનોલોજી આધારિત બ્રોડ ગેજ સેમી હાઈ-સ્પીડ રેલ વ્યવસ્થા વિકસાવવામાં આવશે, જેમાં ભવિષ્યમાં ‘નમો ભારત’ ટ્રેનોનું સંચાલન કરવામાં આવશે. અત્યાર સુધી વિશ્વભરમાં સેમી હાઈ-સ્પીડ ટ્રેનો મુખ્યત્વે સ્ટાન્ડર્ડ ગેજ પર દોડતી આવી છે, ત્યારે ભારત પ્રથમ વખત બ્રોડ ગેજ ટ્રેક પર ૨૨૦ કિલોમીટર પ્રતિ કલાકની ડિઝાઇન ગતિ ધરાવતો રેલ કોરિડોર તૈયાર કરવા જઈ રહ્યું છે. આ કારણે ભારત વૈશ્વિક રેલવે ટેકનોલોજીના નકશા પર નવી ઓળખ ઉભી કરશે.
આ પ્રોજેક્ટ હેઠળ આશરે ૧૩૪ કિલોમીટર લાંબી નવી ડબલ લાઇન રેલવે ટ્રેક તૈયાર કરવામાં આવશે. આ રેલ કોરિડોર અમદાવાદ શહેરને ધોલેરા સ્પેશિયલ ઇન્વેસ્ટમેન્ટ રિજન (SIR), ધોલેરા આંતરરાષ્ટ્રીય એરપોર્ટ તથા વિશ્વપ્રસિદ્ધ ઐતિહાસિક સ્થળ લોથલ સાથે સીધી આધુનિક રેલ કનેક્ટિવિટી આપશે. પ્રોજેક્ટની ડિઝાઇન ગતિ ૨૨૦ કિમી પ્રતિ કલાક રાખવામાં આવી છે જ્યારે ટ્રેનો ૨૦૦ કિમી પ્રતિ કલાકની ગતિએ દોડશે.
આ કોરિડોર પર કુલ ૧૩ આધુનિક સ્ટેશનો વિકસાવવામાં આવશે. દરેક સ્ટેશનને મલ્ટી-મોડલ ટ્રાન્સપોર્ટ હબ તરીકે વિકસાવવાની યોજના છે જેથી મુસાફરોને મેટ્રો, બસ, ટેક્સી અને અન્ય પરિવહન સુવિધાઓ સરળતાથી મળી રહે. ખાસ કરીને સાબરમતી, ગાંધીગ્રામ અને વસ્ત્રાપુર સ્ટેશનોને અમદાવાદ મેટ્રો નેટવર્ક સાથે સીધા જોડવામાં આવશે, જેના કારણે મુસાફરો માટે શહેરની અંદરની મુસાફરી વધુ સરળ બનશે.
આ મહત્ત્વાકાંક્ષી પ્રોજેક્ટમાં આધુનિક ઈજનેરીનો વિશાળ ઉપયોગ થવાનો છે. પ્રોજેક્ટ હેઠળ ૩ મેગા બ્રિજ, ૭૪ કિલોમીટર લાંબા વાયાડક્ટ, ૩૯ રોડ અંડર બ્રિજ અને ૨ રેલ ઓવર બ્રિજનું નિર્માણ કરવામાં આવશે. કુલ ટ્રેક લંબાઈ અંદાજે ૨૯૩ કિલોમીટર રહેશે. રેલવે વિભાગ દ્વારા આગામી ચાર વર્ષમાં સમગ્ર પ્રોજેક્ટ પૂર્ણ કરવાનો લક્ષ્યાંક નક્કી કરવામાં આવ્યો છે.
કેન્દ્ર સરકાર દ્વારા આ પ્રોજેક્ટને મંજૂરી મળતા ગુજરાતના ઔદ્યોગિક વિકાસને પણ નવી ગતિ મળશે. ધોલેરા SIR પહેલાથી જ ભારતના સૌથી મોટા સ્માર્ટ સિટી પ્રોજેક્ટ તરીકે વિકસિત થઈ રહ્યું છે. હવે સેમી હાઈ-સ્પીડ રેલ કનેક્ટિવિટી મળતા ધોલેરા વૈશ્વિક રોકાણકારો માટે વધુ આકર્ષક બનશે. ધોલેરા એરપોર્ટ, બંદરો, ઔદ્યોગિક ઝોન અને લોજિસ્ટિક્સ હબને સીધો રેલ સંપર્ક મળતા વેપાર અને ઉદ્યોગ ક્ષેત્રમાં વિશાળ વૃદ્ધિની સંભાવના છે.
રેલ મંત્રી Ashwini Vaishnaw એ આ પ્રોજેક્ટને ભારતીય રેલવેના ઇતિહાસમાં નવી શરૂઆત ગણાવી હતી. તેમણે જણાવ્યું હતું કે આ માત્ર એક રેલવે લાઇન નથી પરંતુ “ન્યૂ ઈન્ડિયા”ની આધુનિક, ઝડપી અને આત્મનિર્ભર પરિવહન વ્યવસ્થાનું પ્રતિક છે. પ્રધાનમંત્રી નરેન્દ્ર મોદીના નેતૃત્વ હેઠળ ભારતીય રેલવે આત્મનિર્ભર ભારતના વિઝનને સાકાર કરી રહી છે અને આ પ્રોજેક્ટ ભવિષ્યમાં સમગ્ર દેશમાં સેમી હાઈ-સ્પીડ રેલ નેટવર્કના વિસ્તરણનો આધાર બનશે.
ગુજરાત સરકારના મુખ્ય સચિવ Manoj Kumar Das એ જણાવ્યું હતું કે સરખેજ-ધોલેરા સેમી હાઈ-સ્પીડ ડબલ લાઇન પ્રોજેક્ટ ધોલેરાના વિકાસને નવી ઊંચાઈ પર લઈ જશે. તેમના જણાવ્યા અનુસાર સાબરમતીથી ધોલેરા એરપોર્ટ સુધીનું અંતર માત્ર ૪૮ મિનિટમાં અને સરખેજથી ધોલેરા એરપોર્ટ સુધીનો સમય માત્ર ૩૮ મિનિટમાં પૂર્ણ કરી શકાશે. મુસાફરી સમયમાં થનારો આ ધરખમ ઘટાડો વેપાર, પ્રવાસન અને ઉદ્યોગ માટે અત્યંત લાભદાયક સાબિત થશે.
આ પ્રોજેક્ટની એક વિશેષતા એ પણ છે કે તેમાં લોથલને જોડવામાં આવ્યું છે. લોથલ ભારતની પ્રાચીન સિંધુ ઘાટી સંસ્કૃતિનું વિશ્વપ્રસિદ્ધ સ્થળ છે. અહીં વિકસાવવામાં આવી રહેલા નેશનલ મેરિટાઇમ હેરિટેજ કોમ્પ્લેક્સને કારણે પ્રવાસન ક્ષેત્રમાં પણ ભારે વૃદ્ધિ થવાની શક્યતા છે. હવે સેમી હાઈ-સ્પીડ રેલ કનેક્ટિવિટી મળતા દેશ-વિદેશના પ્રવાસીઓ માટે લોથલ પહોંચવું વધુ સરળ બનશે.
મુખ્ય સચિવે વધુમાં જણાવ્યું હતું કે આ પ્રોજેક્ટ ધોલેરાને ૩૬૦ ડિગ્રી કનેક્ટિવિટી આપશે. એર, રોડ, રેલ અને પોર્ટ – ચારેય પ્રકારના પરિવહન માધ્યમો વચ્ચે મજબૂત જોડાણ ઊભું થશે. આ મલ્ટી-મોડલ કનેક્ટિવિટીથી માત્ર મુસાફરોની અવરજવર જ સરળ નહીં બને પરંતુ ઉદ્યોગો માટે કાચા માલની આવનજાવન અને તૈયાર માલના પરિવહનમાં પણ ક્રાંતિ આવશે.
અમદાવાદ ડિવિઝનના DRM Ved Prakash એ જણાવ્યું હતું કે વિશ્વનો પ્રથમ બ્રોડ ગેજ સેમી હાઈ-સ્પીડ રેલ કોરિડોર હવે ગુજરાતમાં બનવા જઈ રહ્યો છે. પ્રથમ વખત વિશ્વમાં કોઈ સેમી હાઈ-સ્પીડ ટ્રેન ૨૨૦ કિમી પ્રતિ કલાકની ઝડપે બ્રોડ ગેજ ટ્રેક પર દોડશે. સમગ્ર પ્રોજેક્ટ સંપૂર્ણપણે “મેક ઇન ઇન્ડિયા” ટેકનોલોજી પર આધારિત રહેશે.
તેમણે જણાવ્યું હતું કે ટ્રેનમાં અત્યાધુનિક “કવચ 5.0” સુરક્ષા પ્રણાલી સ્થાપિત કરવામાં આવશે. આ ટેકનોલોજી ટ્રેનોની સુરક્ષા અને ઓટોમેટિક ટ્રેન પ્રોટેક્શન માટે નવું ધોરણ સ્થાપિત કરશે. કવચ સિસ્ટમ ટ્રેનો વચ્ચેનું અંતર જાળવવા, અકસ્માત અટકાવવા અને આપમેળે બ્રેક લગાવવાની ક્ષમતા ધરાવે છે.
પ્રોજેક્ટ પૂર્ણ થયા બાદ અમદાવાદ અને ધોલેરા વચ્ચેનો મુસાફરી સમય એક કલાકથી પણ ઓછો થઈ જશે. હાલ ધોલેરા પહોંચવામાં રોડ માર્ગે નોંધપાત્ર સમય લાગે છે, પરંતુ નવી રેલ સેવા શરૂ થયા બાદ ઉદ્યોગપતિઓ, કર્મચારીઓ અને સામાન્ય મુસાફરો માટે અવરજવર ખૂબ સરળ બની જશે.
આ પ્રોજેક્ટના આર્થિક લાભો પણ ખૂબ મોટા છે. અંદાજે ૨૮૪ ગામો અને પાંચ લાખથી વધુ વસ્તીને સીધો લાભ મળશે. દર વર્ષે આશરે ૨૦ લાખ ટન વધારાની માલવહન ક્ષમતા ઊભી થશે. લોજિસ્ટિક્સ ખર્ચમાં દર વર્ષે આશરે ₹૫૪ કરોડની બચત થશે.
નિર્માણ તબક્કામાં આશરે ૯૧ લાખ માનવ-દિવસ જેટલો રોજગાર સર્જાશે, જેના કારણે સ્થાનિક યુવાનોને મોટી સંખ્યામાં રોજગારી મળશે. રેલવે, સિવિલ કન્સ્ટ્રક્શન, મશીનરી, લોજિસ્ટિક્સ અને સેવા ક્ષેત્રોમાં અનેક નવી તકો ઊભી થશે.
પર્યાવરણની દૃષ્ટિએ પણ આ પ્રોજેક્ટ મહત્વપૂર્ણ સાબિત થશે. દર વર્ષે અંદાજે ૦.૪૮ કરોડ લિટર ઇંધણની બચત થશે અને લગભગ ૨ કરોડ કિલોગ્રામ CO₂ ઉત્સર્જનમાં ઘટાડો થશે. નિષ્ણાતોના મતે આ લાભ લગભગ ૧૦ લાખ વૃક્ષારોપણ જેટલા પર્યાવરણલક્ષી ફાયદા સમાન છે.
આ પ્રોજેક્ટ પ્રધાનમંત્રી ગતિ શક્તિ નેશનલ માસ્ટર પ્લાન હેઠળ વિકસાવવામાં આવી રહ્યો છે. ગતિ શક્તિ યોજના હેઠળ દેશભરના માર્ગ, રેલ, બંદર, એરપોર્ટ અને લોજિસ્ટિક્સ નેટવર્કને એકબીજા સાથે જોડવાની દિશામાં મોટા પાયે કામ ચાલી રહ્યું છે. અમદાવાદ-ધોલેરા સેમી હાઈ-સ્પીડ રેલ કોરિડોર આ વિઝનનો મહત્વપૂર્ણ ભાગ બનશે.
પ્રોજેક્ટને કારણે ધોલેરા SIRમાં વૈશ્વિક કંપનીઓનું રોકાણ વધવાની પણ શક્યતા છે. વિશ્વસ્તરીય રેલ કનેક્ટિવિટી મળતા ઓટોમોબાઇલ, ઈલેક્ટ્રોનિક્સ, ગ્રીન એનર્જી, ડિફેન્સ મેન્યુફેક્ચરિંગ અને લોજિસ્ટિક્સ ક્ષેત્રે નવા ઉદ્યોગો સ્થાપિત થઈ શકે છે.
સાબરમતી સ્ટેશન પર બુલેટ ટ્રેન કનેક્ટિવિટી ઉપલબ્ધ હોવાથી મુસાફરોને મુંબઈ-અમદાવાદ હાઈ સ્પીડ રેલ કોરિડોર સાથે સીધો સંપર્ક મળશે. આ ઉપરાંત મોરૈયા (સાણંદ) ખાતે ડેડિકેટેડ ફ્રેટ કોરિડોર અને ભીમનાથ લોજિસ્ટિક હબ સાથે જોડાણ થવાથી માલ પરિવહનમાં પણ વિશાળ વધારો થશે.
ગાંધીનગર ખાતે યોજાયેલી પત્રકાર પરિષદમાં ઉદ્યોગ અને ખાણ વિભાગના એડિશનલ ચીફ સેક્રેટરી Mamta Verma, ધોલેરા SIR ના CEO Kuldeep Arya સહિત રેલવે વિભાગના ઉચ્ચ અધિકારીઓ ઉપસ્થિત રહ્યા હતા. તમામ અધિકારીઓએ આ પ્રોજેક્ટને ગુજરાતના ભવિષ્ય માટે ઐતિહાસિક ગણાવ્યો હતો.
અમદાવાદ-ધોલેરા સેમી હાઈ-સ્પીડ રેલ કોરિડોર માત્ર પરિવહન પ્રોજેક્ટ નથી, પરંતુ ગુજરાતના ઔદ્યોગિક, આર્થિક અને ટેકનોલોજીકલ વિકાસનો નવો અધ્યાય છે. આ પ્રોજેક્ટ પૂર્ણ થયા બાદ ગુજરાત દેશના આધુનિક પરિવહન નકશા પર વધુ મજબૂત સ્થાન મેળવશે અને ભારતની આત્મનિર્ભરતા તથા આધુનિક રેલવે વ્યવસ્થાનું વિશ્વ સમક્ષ પ્રતીક બનશે.
