જુનાગઢનું ભવનાથ ધામ ગુજરાતના અતિપ્રસિદ્ધ ધાર્મિક અને આસ્થાના કેન્દ્રોમાંનું એક માનવામાં આવે છે. ગિરનાર પર્વતની તળેટીમાં આવેલું આ પવિત્ર સ્થાન દર વર્ષે લાખો શ્રદ્ધાળુઓ, સાધુ-સંતો અને પ્રવાસીઓને આકર્ષે છે. ખાસ કરીને મહાશિવરાત્રીના મેળા દરમિયાન ભવનાથ ધામમાં ભક્તોની વિશાળ ભીડ ઉમટતી હોય છે. આવી સ્થિતિમાં અહીં સ્વચ્છતા, વ્યવસ્થાપન અને સુવિધાઓ જાળવવાની જવાબદારી અત્યંત મહત્વપૂર્ણ બની જાય છે. યાત્રાધામોમાં સ્વચ્છતા જાળવવી માત્ર સરકારી ફરજ જ નહીં પરંતુ શ્રદ્ધાળુઓની આરોગ્ય અને સુરક્ષા સાથે સીધી રીતે જોડાયેલી બાબત છે. પરંતુ હવે જુનાગઢના ભવનાથ પાત્રાધામ ખાતે સ્વચ્છતા કામગીરીમાં ગંભીર ગેરરીતિના આક્ષેપો સામે આવતા સમગ્ર મામલો ચર્ચાનો વિષય બન્યો છે.
પ્રાપ્ત વિગતો અનુસાર ભવનાથ પાત્રાધામ હસ્તક સ્વચ્છતા જાળવવા માટે Hetchint Hospitality Pvt. Limited નામની એજન્સીને સત્તાવાર રીતે કામગીરી સોંપવામાં આવી હોવાનું જણાવવામાં આવ્યું છે. સરકારી ટેન્ડર પ્રક્રિયા અંતર્ગત આ એજન્સીની પસંદગી કરવામાં આવી હતી અને તેને સ્વચ્છતા સંબંધિત કામગીરી માટે મંજૂરી આપવામાં આવી હોવાનું કહેવાય છે. પરંતુ હવે આ એજન્સીની કામગીરીને લઈને ગંભીર પ્રશ્નો ઊભા થયા છે. ફરિયાદમાં આક્ષેપ કરવામાં આવ્યો છે કે જે એજન્સીને સત્તાવાર રીતે કામગીરી સોંપવામાં આવી છે તે પોતાની મંજૂર કરાયેલ વાહનો અને સાધનોનો ઉપયોગ કર્યા વિના અન્ય એજન્સીઓના વાહનો દ્વારા કામગીરી કરાવી રહી છે. આથી ટેન્ડર પ્રક્રિયા, કામગીરીની પારદર્શિતા અને સરકારી નાણાંના ઉપયોગ અંગે અનેક સવાલો ઊભા થયા છે.
ફરિયાદકર્તા દ્વારા રજૂઆતમાં જણાવાયું છે કે સ્વચ્છતા કામગીરી માટે જે એજન્સીનું ટેન્ડર મંજૂર કરવામાં આવ્યું હતું તે માત્ર કાગળ પર જ સીમિત હોવાનું જણાઈ રહ્યું છે. વાસ્તવિક કામગીરીમાં અન્ય ખાનગી વાહનો અને એજન્સીઓનો ઉપયોગ થતો હોવાના આક્ષેપો કરવામાં આવ્યા છે. જો આ આક્ષેપો સાચા સાબિત થાય તો તે માત્ર નિયમોના ભંગ પૂરતા મર્યાદિત નહીં રહે પરંતુ તેમાં આર્થિક ગેરરીતિ, કરારની શરતોનો ભંગ અને તંત્રની બેદરકારી જેવા ગંભીર મુદ્દાઓ પણ સામે આવી શકે છે.
ભવનાથ ધામ જેવા યાત્રાધામોમાં સ્વચ્છતા જાળવવી ખૂબ જ મહત્વપૂર્ણ બાબત છે. દરરોજ હજારો લોકો અહીં દર્શન અને પૂજા માટે આવતા હોય છે. ખાસ કરીને મેળા અને તહેવારો દરમિયાન લાખોની સંખ્યામાં લોકો ભેગા થતાં હોવાથી કચરો વ્યવસ્થાપન, સફાઈ અને આરોગ્ય સંબંધિત વ્યવસ્થાઓ વધુ મહત્વપૂર્ણ બની જાય છે. આવી સ્થિતિમાં જો સ્વચ્છતા કામગીરીમાં ગેરરીતિ થાય તો તે સીધી રીતે લોકોના આરોગ્ય અને યાત્રાધામની પ્રતિષ્ઠાને અસર કરી શકે છે.
ફરિયાદમાં માંગ કરવામાં આવી છે કે સમગ્ર મામલે તાત્કાલિક ખરાઈ કરવામાં આવે અને જો કોઈ ગેરરીતિ સામે આવે તો સંબંધિત જવાબદારો સામે કડક કાર્યવાહી કરવામાં આવે. રજૂઆતમાં એવો પણ ઉલ્લેખ કરવામાં આવ્યો છે કે ટેન્ડર પ્રક્રિયા મુજબ જે વાહનો અને સાધનો દર્શાવવામાં આવ્યા હતા તે વાસ્તવમાં કામગીરીમાં ઉપયોગમાં લેવાતા નથી. તેના બદલે અન્ય એજન્સીઓના વાહનો દ્વારા કામ કરાવવામાં આવી રહ્યું છે. આથી પ્રશ્ન ઊભો થયો છે કે શું મંજૂર કરાયેલ એજન્સી પાસે પૂરતા સાધનો અને વ્યવસ્થા હતી કે નહીં? અને જો નહોતી તો ટેન્ડર મંજૂર કેવી રીતે થયું?
આ સમગ્ર મામલે સ્થાનિક સ્તરે ચર્ચા શરૂ થઈ ગઈ છે. કેટલાક સામાજિક કાર્યકરો અને જાગૃત નાગરિકોનું કહેવું છે કે સરકારી ટેન્ડર પ્રક્રિયામાં પારદર્શિતા હોવી અત્યંત જરૂરી છે. જો ટેન્ડર મેળવનાર એજન્સી પોતે કામગીરી ન કરે અને અન્ય માધ્યમો દ્વારા કામ કરાવે તો તે કરારની શરતોના ભંગ સમાન બની શકે છે. ઉપરાંત આવી સ્થિતિમાં ગુણવત્તા, જવાબદારી અને નાણાકીય પારદર્શિતા અંગે પણ પ્રશ્નો ઊભા થાય છે.
વિશેષજ્ઞોનું માનવું છે કે સરકારી કામોમાં ટેન્ડર પ્રક્રિયા એ ખૂબ જ મહત્વપૂર્ણ તબક્કો છે. તેમાં એજન્સીની ક્ષમતા, સાધનો, અનુભવ અને નાણાકીય સક્ષમતા સહિત અનેક બાબતોનું મૂલ્યાંકન કરવામાં આવે છે. જો પછીથી બીજી એજન્સી અથવા અન્ય વાહનો દ્વારા કામગીરી કરવામાં આવે તો મૂળ ટેન્ડરની વિશ્વસનીયતા પર સવાલ ઊભા થાય છે. આવી ગેરરીતિઓને કારણે સરકારના નાણાંનો દુરુપયોગ થવાની શક્યતા પણ રહે છે.
જુનાગઢનું ભવનાથ ધામ માત્ર ધાર્મિક સ્થળ જ નહીં પરંતુ પર્યટન અને સાંસ્કૃતિક દ્રષ્ટિએ પણ ખૂબ મહત્વ ધરાવે છે. દર વર્ષે રાજ્યભરમાંથી અને દેશભરમાંથી લાખો લોકો અહીં આવે છે. ગિરનાર યાત્રા, મહાશિવરાત્રી મેળો અને અન્ય ધાર્મિક પ્રસંગો દરમિયાન અહીં વિશાળ પ્રમાણમાં વ્યવસ્થાઓ ઊભી કરવામાં આવે છે. આવા સમયે સ્વચ્છતા જાળવવી એ તંત્ર માટે સૌથી મોટો પડકાર બની રહે છે. સરકાર દ્વારા કરોડો રૂપિયાના ખર્ચે યાત્રાધામોમાં સુવિધાઓ વિકસાવવામાં આવી રહી છે ત્યારે સ્વચ્છતા કામગીરીમાં ગેરરીતિના આક્ષેપો ચિંતાજનક માનવામાં આવી રહ્યા છે.
સ્થાનિક લોકોનું કહેવું છે કે યાત્રાધામોમાં થતી કામગીરી અંગે સતત મોનીટરીંગ થવું જોઈએ. માત્ર કાગળ પર કામગીરી દર્શાવીને વાસ્તવિક સ્થિતિ અવગણવામાં આવે તો તેનો ભોગ આખરે સામાન્ય લોકો અને શ્રદ્ધાળુઓને બનવું પડે છે. કેટલાક લોકોએ માંગ કરી છે કે ભવનાથ ધામમાં ચાલી રહેલી સ્વચ્છતા કામગીરીનું સ્વતંત્ર ઓડિટ કરવામાં આવે અને ટેન્ડર પ્રક્રિયાની પણ સમીક્ષા કરવામાં આવે.
આ સમગ્ર મામલે જો તપાસ હાથ ધરવામાં આવે તો તેમાં અનેક મુદ્દાઓ સામે આવી શકે છે. જેમ કે ટેન્ડર પ્રક્રિયા દરમિયાન રજૂ કરાયેલા દસ્તાવેજો, વાહનોની વિગતો, બિલિંગ પ્રક્રિયા, સ્થળ પર હાજર સાધનો અને કામગીરીની વાસ્તવિક સ્થિતિ વગેરેની તપાસ કરવી જરૂરી બની શકે છે. જો મંજૂર કરાયેલ વાહનોના બદલે અન્ય વાહનોનો ઉપયોગ થયો હોય તો તે અંગેની જવાબદારી પણ નક્કી કરવી પડશે.
સરકારી કામોમાં ઘણી વખત પેટા કોન્ટ્રાક્ટિંગ અથવા અન્ય એજન્સીઓને કામગીરી સોંપવાના કિસ્સાઓ સામે આવતા હોય છે. પરંતુ આવી પ્રક્રિયા માટે પણ નિયમો અને મંજૂરીઓ જરૂરી હોય છે. જો નિયમોનું પાલન કર્યા વિના અન્ય વાહનો અને એજન્સીઓ દ્વારા કામગીરી કરવામાં આવી હોય તો તે ગંભીર વહીવટી મુદ્દો બની શકે છે. ઉપરાંત આવી ગેરરીતિઓથી સ્પર્ધાત્મક ટેન્ડર પ્રક્રિયાની વિશ્વસનીયતા પણ ઘટે છે.
આ મામલે તંત્ર દ્વારા હજુ સુધી સત્તાવાર પ્રતિક્રિયા સામે આવી નથી. પરંતુ ફરિયાદમાં કરાયેલા આક્ષેપો બાદ સંબંધિત વિભાગોમાં હલચલ મચી હોવાનું જાણવા મળી રહ્યું છે. જો ઉચ્ચ સ્તરે તપાસના આદેશ આપવામાં આવે તો સમગ્ર મામલામાં વધુ ખુલાસાઓ થઈ શકે છે. સ્થાનિક સ્તરે લોકો હવે તપાસની રાહ જોઈ રહ્યા છે.
સ્વચ્છ ભારત મિશન અને યાત્રાધામ વિકાસ યોજનાઓ અંતર્ગત સરકાર દ્વારા સ્વચ્છતા અને આરોગ્ય પર વિશેષ ભાર મૂકવામાં આવી રહ્યો છે. આવી સ્થિતિમાં જો સ્વચ્છતા કામગીરીમાં જ ગેરરીતિના આક્ષેપો સામે આવે તો તે સરકારની છબી માટે પણ પડકારરૂપ બની શકે છે. ખાસ કરીને ધાર્મિક સ્થળો પર સ્વચ્છતા અને પારદર્શિતા જાળવવી અત્યંત જરૂરી બની જાય છે.
ભવનાથ ધામમાં આવનારા શ્રદ્ધાળુઓનું કહેવું છે કે યાત્રાધામમાં સ્વચ્છતા સારી રહેવી જોઈએ અને સરકાર દ્વારા જે ખર્ચ કરવામાં આવે છે તેનો વાસ્તવિક લાભ લોકોને મળવો જોઈએ. કેટલાક લોકોએ જણાવ્યું હતું કે જો ગેરરીતિ થઈ હોય તો જવાબદારો સામે કડક કાર્યવાહી થવી જોઈએ જેથી ભવિષ્યમાં આવી ઘટનાઓ ન બને.
આ સમગ્ર મુદ્દો હવે માત્ર એક ફરિયાદ પૂરતો મર્યાદિત રહ્યો નથી પરંતુ તેમાં સરકારી ટેન્ડર પ્રક્રિયા, કામગીરીની પારદર્શિતા અને યાત્રાધામ વ્યવસ્થાપન જેવા મોટા પ્રશ્નો જોડાઈ ગયા છે. જો સમયસર અને નિષ્પક્ષ તપાસ હાથ ધરવામાં આવે તો સત્ય બહાર આવી શકે છે અને જવાબદારી નક્કી થઈ શકે છે.
જુનાગઢ ભવનાથ ધામની આ ઘટનાએ ફરી એકવાર એ પ્રશ્ન ઉભો કર્યો છે કે સરકારી યોજનાઓ અને ટેન્ડર પ્રક્રિયાઓમાં પારદર્શિતા અને સતત દેખરેખ કેટલી જરૂરી છે. લોકો હવે ઈચ્છી રહ્યા છે કે સમગ્ર મામલે નિષ્પક્ષ તપાસ થાય અને જો ગેરરીતિ સાબિત થાય તો જવાબદારો સામે કડક પગલાં લેવામાં આવે. યાત્રાધામોની પવિત્રતા, સ્વચ્છતા અને લોકોના વિશ્વાસને જાળવી રાખવા માટે તંત્ર દ્વારા પારદર્શક અને જવાબદાર કામગીરી કરવી સમયની માંગ બની ગઈ છે.
