Acharya Devvrat એ રાજ્યમાં પ્રાકૃતિક કૃષિના વિસ્તરણ માટે કાર્બન ક્રેડિટને “ગેમ ચેન્જર” ગણાવતા જણાવ્યું છે કે, આવનારા સમયમાં પ્રાકૃતિક ખેતી માત્ર ખેતીની પદ્ધતિ નહીં પરંતુ માનવ આરોગ્ય, પર્યાવરણ સુરક્ષા અને ખેડૂતોની આર્થિક સમૃદ્ધિ માટેનું સૌથી મોટું સાધન સાબિત થશે. ગાંધીનગર સ્થિત Lok Bhavan ખાતે યોજાયેલી રાજ્યકક્ષાની મહત્વપૂર્ણ બેઠકમાં રાજ્યપાલશ્રીએ પ્રાકૃતિક ખેતીના વ્યાપક પ્રચાર-પ્રસાર, બ્રાન્ડિંગ, માર્કેટિંગ અને કાર્બન ક્રેડિટ વ્યવસ્થાના માધ્યમથી ખેડૂતોને વધારાની આવક અપાવવા માટે દિશાનિર્દેશ આપ્યા હતા.

આ બેઠકમાં રાજ્યના કૃષિ વિભાગ, કૃષિ યુનિવર્સિટીઓ, કૃષિ વિજ્ઞાન કેન્દ્રો, પશુપાલન વિભાગ અને કૃષિ ક્ષેત્રના વરિષ્ઠ અધિકારીઓ ઉપસ્થિત રહ્યા હતા. બેઠક દરમિયાન રાજ્યમાં ચાલી રહેલી પ્રાકૃતિક કૃષિની વિવિધ પહેલો, સંશોધનો અને ભાવિ યોજનાઓ અંગે વિસ્તૃત ચર્ચા કરવામાં આવી હતી.

પ્રાકૃતિક ખેતી હવે માત્ર વિકલ્પ નહીં, સમયની જરૂરિયાત

રાજ્યપાલ Acharya Devvrat એ જણાવ્યું કે:
આજે સમગ્ર વિશ્વ રાસાયણિક ખેતીના દૂષ્પરિણામોનો સામનો કરી રહ્યું છે.

રાસાયણિક ખાતર અને જંતુનાશકોના અતિશય ઉપયોગને કારણે:

• જમીનની ફળદ્રુપતા ઘટી રહી છે
• પાણીના સ્ત્રોત પ્રદૂષિત થઈ રહ્યા છે
• હવામાં ઝેરી તત્વો વધી રહ્યા છે
• માનવ આરોગ્ય ઉપર ગંભીર અસર થઈ રહી છે

તેમણે જણાવ્યું કે:
“આજની પેઢી જ નહીં પરંતુ આવનારી પેઢી માટે પણ પ્રાકૃતિક ખેતી અપનાવવી અનિવાર્ય બની ગઈ છે.”

કાર્બન ક્રેડિટ ખેડૂતો માટે નવી આશા

બેઠક દરમિયાન સૌથી વધુ ચર્ચામાં રહેલો મુદ્દો હતો “કાર્બન ક્રેડિટ”.

રાજ્યપાલશ્રીએ જણાવ્યું કે:
પ્રાકૃતિક ખેતી દ્વારા જમીનમાં કાર્બન સંગ્રહ વધે છે, જેના કારણે ખેડૂતોને ભવિષ્યમાં કાર્બન ક્રેડિટનો લાભ મળી શકે છે.

કાર્બન ક્રેડિટ શું છે?

પર્યાવરણ નિષ્ણાતોના જણાવ્યા મુજબ:
કાર્બન ક્રેડિટ એ એવી વ્યવસ્થા છે જેમાં:

• પ્રદૂષણ ઘટાડનાર
• કાર્બન ઉત્સર્જન ઓછું કરનાર
• પર્યાવરણમૈત્રી પદ્ધતિ અપનાવનાર

વ્યક્તિઓ અથવા સંસ્થાઓને આર્થિક લાભ મળે છે.

પ્રાકૃતિક ખેતી:

• રાસાયણિક ખાતરોનો ઉપયોગ ઘટાડે છે
• જમીનમાં કાર્બન સંગ્રહ વધારે છે
• પર્યાવરણને બચાવે છે

તેથી ખેડૂતોને ભવિષ્યમાં કાર્બન ક્રેડિટના સ્વરૂપમાં વધારાની આવક મળી શકે છે.

ખેડૂતોની આવકમાં વધારો થશે

રાજ્યપાલશ્રીએ સ્પષ્ટ કહ્યું કે:
“જ્યારે ખેડૂતોને પ્રાકૃતિક ખેતીમાંથી વધારાની આવક મળશે ત્યારે વધુ ખેડૂતો આ દિશામાં આગળ આવશે.”

હાલમાં ઘણા ખેડૂતો:

• વધતા ખાતરના ખર્ચ
• જંતુનાશકોના ભાવ
• ઉત્પાદન ખર્ચ

ને કારણે આર્થિક મુશ્કેલી અનુભવી રહ્યા છે.

પ્રાકૃતિક ખેતીથી:

• ખર્ચ ઘટશે
• જમીનની તંદુરસ્તી સુધરશે
• ઉત્પાદનની ગુણવત્તા વધશે
• બજારમાં વધુ ભાવ મળશે

અને કાર્બન ક્રેડિટ વધારાનો લાભ આપશે.

બ્રાન્ડિંગ અને માર્કેટિંગ પર ભાર

રાજ્યપાલશ્રીએ જણાવ્યું કે:
પ્રાકૃતિક કૃષિ પેદાશોનું યોગ્ય બ્રાન્ડિંગ અને માર્કેટિંગ ખૂબ જરૂરી છે.

તેમણે કહ્યું:
“લોકો સુધી વિશ્વાસપૂર્વક પ્રાકૃતિક ઉત્પાદનો પહોંચાડવા માટે મજબૂત માર્કેટિંગ વ્યવસ્થા ઊભી કરવી પડશે.”

કેમ જરૂરી છે બ્રાન્ડિંગ?

આજે બજારમાં:

• ઓર્ગેનિક
• નેચરલ
• કેમિકલ ફ્રી

નામે અનેક ઉત્પાદનો વેચાઈ રહ્યા છે.

પરંતુ ગ્રાહકોમાં ઘણીવાર શંકા રહેતી હોય છે કે:
“ખરેખર આ પ્રાકૃતિક ઉત્પાદન છે કે નહીં?”

યોગ્ય પ્રમાણપત્ર અને બ્રાન્ડિંગ થવાથી:

• ગ્રાહકોનો વિશ્વાસ વધશે
• ખેડૂતોને વધુ ભાવ મળશે
• બજારનો વિસ્તાર થશે

આરોગ્ય અને પ્રાકૃતિક ખેતીનો સીધો સંબંધ

રાજ્યપાલશ્રીએ ચિંતા વ્યક્ત કરતા જણાવ્યું કે:
આજે લોકો મોટી સંખ્યામાં ગંભીર બીમારીઓનો ભોગ બની રહ્યા છે.

નિષ્ણાતોના જણાવ્યા મુજબ:
રાસાયણિક ખેતીના કારણે:

• કેન્સર
• ડાયાબિટીસ
• હોર્મોનલ સમસ્યાઓ
• ચામડીના રોગ
• પેટ સંબંધિત બીમારીઓ

વધતી જઈ રહી છે.

તેમણે જણાવ્યું:“પ્રાકૃતિક ખેતીથી તૈયાર થયેલા અનાજ, શાકભાજી અને ફળો માનવ શરીર માટે વધુ સુરક્ષિત અને પૌષ્ટિક છે.”

જમીનની તંદુરસ્તી માટે પ્રાકૃતિક ખેતી અનિવાર્ય

કૃષિ નિષ્ણાતોના જણાવ્યા મુજબ:
વર્ષો સુધી રાસાયણિક ખાતરોના ઉપયોગને કારણે:

• જમીન કઠોર બની રહી છે
• સુક્ષ્મ જીવાણુઓ નાશ પામી રહ્યા છે
• પાણી રોકવાની ક્ષમતા ઘટી રહી છે

પ્રાકૃતિક ખેતી:

• જમીનની જીવંતતા જાળવે છે
• જીવાણુઓનું સંરક્ષણ કરે છે
• જમીનની ભેજ જાળવે છે

અને લાંબા ગાળે ઉત્પાદન ક્ષમતા વધારવામાં મદદરૂપ બને છે.

પાણી અને પર્યાવરણનું રક્ષણ

રાજ્યપાલશ્રીએ જણાવ્યું કે:
રાસાયણિક ખેતીના કારણે:

• નદીઓ
• તળાવો
• ભૂગર્ભજળ

પ્રદૂષિત થઈ રહ્યા છે.

પ્રાકૃતિક ખેતી:

• પાણી બચાવે છે
• પ્રદૂષણ ઘટાડે છે
• જૈવિક વિવિધતાનું સંરક્ષણ કરે છે

તેથી પર્યાવરણ માટે પણ ખૂબ મહત્વપૂર્ણ છે.

કૃષિ યુનિવર્સિટીઓને સંશોધન માટે સૂચના

બેઠક દરમિયાન Acharya Devvrat એ રાજ્યની કૃષિ યુનિવર્સિટીઓને વધુ સંશોધન કરવા સૂચના આપી હતી.

તેમણે જણાવ્યું:
“વિજ્ઞાન આધારિત સંશોધન અને તેના પ્રચાર વિના પ્રાકૃતિક ખેતીનો વ્યાપક વિકાસ શક્ય નથી.”

કૃષિ યુનિવર્સિટીઓને:

• નવા મોડલ વિકસાવવા
• ખેડૂતોને તાલીમ આપવા
• પ્રદર્શન પ્લોટ બનાવવા
• વૈજ્ઞાનિક માહિતી પહોંચાડવા

માટે ભાર મુકાયો હતો.

યુરિયાના ઓછા ઉપયોગ પર ભાર

રાજ્યપાલશ્રીએ જણાવ્યું કે:
રાજ્યમાં યુરિયાનો ઉપયોગ ઓછો કરવા દિશામાં વધુ પ્રયાસ કરવાની જરૂર છે.

તેમણે સૂચન કર્યું કે:
કેન્દ્ર સરકાર તરફથી યુરિયા બચત બદલ મળતા વળતરનો ઉપયોગ પ્રાકૃતિક ખેતીના વિસ્તરણમાં કરવામાં આવે.

આ પગલાથી:

• ખેડૂતો પ્રોત્સાહિત થશે
• પ્રાકૃતિક ખેતીનો વિસ્તાર વધશે
• રાસાયણિક નિર્ભરતા ઘટશે

ગુજરાત પ્રાકૃતિક ખેતીમાં મોડલ બની શકે

રાજ્યપાલશ્રીએ આશા વ્યક્ત કરી કે:
ગુજરાત સમગ્ર દેશ માટે પ્રાકૃતિક ખેતીનું મોડલ બની શકે છે.

તેમણે જણાવ્યું:
“ગુજરાત પાસે સક્ષમ ખેડૂતો, સંશોધન સંસ્થાઓ અને મજબૂત શાસન વ્યવસ્થા છે.”

જો યોગ્ય આયોજન થાય તો:

• રાજ્યમાં વિશાળ પરિવર્તન શક્ય છે.

બેઠકમાં વિવિધ વિભાગોની હાજરી

આ મહત્વપૂર્ણ બેઠકમાં:

• કૃષિ વિભાગ
• ખેડૂત કલ્યાણ વિભાગ
• સહકાર વિભાગ
• કૃષિ યુનિવર્સિટીઓ
• પશુપાલન વિભાગ
• કૃષિ વિજ્ઞાન કેન્દ્રો

ના અધિકારીઓ ઉપસ્થિત રહ્યા હતા.

ઉપરાંત:
R. C. Meena અને Nitin Sangwan સહિતના અધિકારીઓએ પણ ચર્ચામાં ભાગ લીધો હતો.

ખેડૂતોમાં પ્રાકૃતિક ખેતી પ્રત્યે વધતો રસ

ગુજરાતમાં છેલ્લા કેટલાક વર્ષોમાં:

• ગાય આધારિત ખેતી
• જીવામૃત
• બીજામૃત
• ઓર્ગેનિક પદ્ધતિઓ

તરફ ખેડૂતોનો રસ વધ્યો છે.

ઘણા ખેડૂતોનું કહેવું છે કે:

• ખર્ચ ઘટ્યો
• જમીનની ગુણવત્તા સુધરી
• ઉત્પાદન વધુ સ્વાદિષ્ટ બન્યું

બજારમાં વધતી માંગ

આજે શહેરોમાં:

• કેમિકલ ફ્રી અનાજ
• ઓર્ગેનિક શાકભાજી
• પ્રાકૃતિક ફળો

માટે માંગ ઝડપથી વધી રહી છે.

લોકો હવે આરોગ્ય અંગે વધુ જાગૃત બનતા:

• ગુણવત્તાયુક્ત ખાદ્યપદાર્થો પસંદ કરી રહ્યા છે.

આથી પ્રાકૃતિક ખેતી ખેડૂતો માટે આર્થિક રીતે પણ ફાયદાકારક બની શકે છે.

યુવાનો ખેતી તરફ આકર્ષાઈ શકે

નિષ્ણાતોનું માનવું છે કે:
જો પ્રાકૃતિક ખેતીને:

• ટેક્નોલોજી
• બ્રાન્ડિંગ
• માર્કેટિંગ
• કાર્બન ક્રેડિટ

સાથે જોડવામાં આવે તો યુવાનો પણ ખેતી ક્ષેત્રમાં આગળ આવી શકે છે.

વૈશ્વિક સ્તરે વધી રહેલી જાગૃતિ

વિશ્વભરમાં આજે:

• ક્લાઈમેટ ચેન્જ
• કાર્બન ઉત્સર્જન
• પર્યાવરણ સુરક્ષા

મુદ્દે ચર્ચા વધી રહી છે.

ઘણા દેશો:

• ઓર્ગેનિક ખેતી
• સસ્ટેનેબલ એગ્રીકલ્ચર
• કાર્બન ફાર્મિંગ

તરફ આગળ વધી રહ્યા છે.

ગુજરાત પણ હવે આ દિશામાં મહત્વપૂર્ણ પગલાં ભરી રહ્યું છે.

પ્રાકૃતિક ખેતીથી ગ્રામ્ય અર્થતંત્ર મજબૂત બનશે

પ્રાકૃતિક ખેતી માત્ર ખેતી પદ્ધતિ નથી પરંતુ:

• ગૌ આધારિત અર્થતંત્ર
• ગ્રામ્ય રોજગાર
• સ્થાનિક ઉત્પાદન

માટે પણ મહત્વપૂર્ણ બની શકે છે.

ગામડાઓમાં:

• ગાય આધારિત ઉત્પાદનો
• જૈવિક ખાતર
• સ્થાનિક માર્કેટિંગ

દ્વારા રોજગારીના નવા અવસર ઊભા થઈ શકે છે.

ખેડૂતો માટે પડકારો પણ છે

જોકે પ્રાકૃતિક ખેતી તરફ પરિવર્તન સરળ નથી.

ખેડૂતોને:

• પ્રારંભિક ઉત્પાદન ઘટાડો
• બજારની સમસ્યા
• પ્રમાણપત્ર પ્રક્રિયા
• તાલીમની અછત

જવાં પડકારોનો સામનો કરવો પડે છે.

પરંતુ સરકાર અને સંસ્થાઓના સહયોગથી આ પડકારો દૂર કરી શકાય છે.

અંતમાં

ગાંધીનગરના Lok Bhavan ખાતે યોજાયેલી આ બેઠક માત્ર સમીક્ષા બેઠક નહોતી, પરંતુ ગુજરાતના કૃષિ ભવિષ્ય માટેનો મહત્વપૂર્ણ માર્ગદર્શક સંદેશ બની રહી.

Acharya Devvrat એ સ્પષ્ટ કર્યું કે:
“પ્રાકૃતિક ખેતી જ માનવ આરોગ્ય, પર્યાવરણ અને ખેડૂતોના ભવિષ્ય માટે ટકાઉ ઉકેલ છે.”

કાર્બન ક્રેડિટ, બ્રાન્ડિંગ અને વૈજ્ઞાનિક અભિગમ સાથે ગુજરાત પ્રાકૃતિક ખેતી ક્ષેત્રે નવી ક્રાંતિ સર્જી શકે તેવી આશા વ્યક્ત કરવામાં આવી રહી છે.