ઈન્ડિયા WHOનો ચોંકાવનારો અહેવાલ: દૂષિત ખોરાકથી દર વર્ષે 86.6 કરોડ લોકો બીમાર, 15 લાખના મોત; સૌથી વધુ જોખમ નાના બાળકોને
વિશ્વભરમાં ખાદ્ય સુરક્ષાને લઈને ચિંતાજનક સ્થિતિ સામે આવી છે. World Health Organization (WHO) દ્વારા તાજેતરમાં જાહેર કરાયેલા અહેવાલમાં ખુલાસો થયો છે કે અસુરક્ષિત અને દૂષિત ખોરાક દર વર્ષે કરોડો લોકોને બીમાર પાડી રહ્યો છે અને લાખો લોકોના જીવ લઈ રહ્યો છે. ખાસ કરીને પાંચ વર્ષથી ઓછી ઉંમરના બાળકો માટે આ સમસ્યા સૌથી મોટું જોખમ બની રહી છે.
અહેવાલ મુજબ, દૂષિત ખોરાક માત્ર પેટના સામાન્ય રોગો સુધી મર્યાદિત નથી, પરંતુ તે વૈશ્વિક જાહેર આરોગ્ય માટે ગંભીર પડકાર બની ગયો છે. ખોરાકમાં રહેલા બેક્ટેરિયા, વાયરસ, પરોપજીવી તત્વો તેમજ ઝેરી રસાયણો માનવ સ્વાસ્થ્ય પર લાંબા ગાળાની ગંભીર અસર કરી રહ્યા છે.
દર વર્ષે 86.6 કરોડ લોકો બને છે ભોગ
WHOના નવા અંદાજો અનુસાર, વિશ્વમાં દર વર્ષે આશરે 86.6 કરોડ લોકો અસુરક્ષિત અથવા દૂષિત ખોરાકના કારણે બીમાર પડે છે. આ આંકડો વિશ્વની કુલ વસ્તીનો મોટો હિસ્સો દર્શાવે છે.
દૂષિત ખોરાકથી થતા રોગોમાં સામાન્ય ઝાડા-ઊલટીથી લઈને ગંભીર ચેપ, કિડનીની સમસ્યાઓ, યકૃત સંબંધિત બીમારીઓ અને નર્વસ સિસ્ટમને અસર કરતી સ્થિતિઓનો સમાવેશ થાય છે.
આ આંકડા દર્શાવે છે કે ખાદ્ય સુરક્ષા માત્ર વ્યક્તિગત સ્વાસ્થ્યનો નહીં પરંતુ વૈશ્વિક જાહેર આરોગ્યનો મહત્વપૂર્ણ મુદ્દો બની ગયો છે.
15 લાખ લોકો દર વર્ષે ગુમાવે છે જીવ
અહેવાલમાં વધુ ચિંતાજનક બાબત એ છે કે દૂષિત ખોરાકના કારણે દર વર્ષે આશરે 15 લાખ લોકોના મોત થાય છે.
નિષ્ણાતોનું માનવું છે કે આમાંથી મોટાભાગના મૃત્યુ અટકાવી શકાય તેમ છે જો:
- શુદ્ધ અને સલામત પીવાનું પાણી ઉપલબ્ધ બને
- ખાદ્યપદાર્થોનું યોગ્ય પ્રોસેસિંગ થાય
- દૂધ અને અન્ય ઉત્પાદનોનું પાસ્ચ્યુરાઇઝેશન કરવામાં આવે
- ખોરાક તૈયાર કરતી વખતે સ્વચ્છતા જાળવવામાં આવે
- લોકોને સમયસર આરોગ્ય સેવાઓ મળે
યોગ્ય સાવચેતી અને ખાદ્ય સુરક્ષા ધોરણોના પાલનથી લાખો લોકોના જીવ બચાવી શકાય છે.
વર્ષ 2000ની સરખામણીએ સુધારો, છતાં સ્થિતિ ગંભીર
WHOના અહેવાલ મુજબ વર્ષ 2000 પછી ખોરાકજન્ય રોગોમાં થોડો ઘટાડો નોંધાયો છે. વિવિધ દેશોમાં સ્વચ્છતા, ખાદ્ય નિરીક્ષણ અને આરોગ્ય સેવાઓમાં સુધારાને કારણે સ્થિતિમાં સુધારો જોવા મળ્યો છે.
પરંતુ વિશ્વના ઘણા વિસ્તારોમાં હજુ પણ સ્થિતિ ગંભીર છે. ખાસ કરીને આફ્રિકા અને દક્ષિણ-પૂર્વ એશિયાના દેશોમાં ખાદ્ય સુરક્ષાની સમસ્યા આજે પણ મોટા પ્રમાણમાં જોવા મળે છે.
વિશ્વના 75 ટકા કેસ માત્ર બે પ્રદેશોમાં
અહેવાલમાં જણાવાયું છે કે વિશ્વભરમાં નોંધાતા ખોરાકજન્ય રોગોના લગભગ 75 ટકા કેસ અને 60 ટકા મૃત્યુ માત્ર બે પ્રદેશોમાં કેન્દ્રિત છે:
- Africa
- Southeast Asia
આ વિસ્તારોમાં સ્વચ્છ પાણીની અછત, આરોગ્ય સુવિધાઓની મર્યાદિત ઉપલબ્ધતા, ગરીબી અને ખાદ્ય સુરક્ષા વ્યવસ્થાની નબળાઈ જેવી સમસ્યાઓ મુખ્ય કારણો માનવામાં આવે છે.
બાળકો માટે સૌથી મોટું જોખમ
WHOના અહેવાલનો સૌથી ચિંતાજનક ભાગ નાના બાળકો સાથે સંબંધિત છે.
અહેવાલ અનુસાર પાંચ વર્ષથી ઓછી ઉંમરના બાળકોમાં દૂષિત ખોરાકથી બીમાર થવાનું જોખમ પુખ્ત વયના લોકો કરતાં લગભગ ત્રણ ગણું વધારે છે.
બાળકોનું શરીર અને રોગપ્રતિકારક શક્તિ સંપૂર્ણ રીતે વિકસિત ન હોવાને કારણે તેઓ ખોરાકજન્ય ચેપ સામે વધુ સંવેદનશીલ હોય છે.
માત્ર 9% વસ્તી, છતાં એક-તૃતીયાંશ દર્દીઓ
વિશ્વની કુલ વસ્તીમાં પાંચ વર્ષથી ઓછી ઉંમરના બાળકોનો હિસ્સો માત્ર 9 ટકા જેટલો છે.
પરંતુ ચોંકાવનારી વાત એ છે કે ખોરાકજન્ય રોગોના કુલ કેસોમાંથી લગભગ એક-તૃતીયાંશ કેસ માત્ર આ વયજૂથમાં જોવા મળે છે.
આ આંકડો દર્શાવે છે કે નાના બાળકો ખાદ્ય સુરક્ષા સંબંધિત જોખમો સામે સૌથી વધુ નબળા છે.
ઝાડા-ઊલટી જેવા સામાન્ય રોગો પણ બની શકે જીવલેણ
નાના બાળકોમાં ઝાડા, ઊલટી અને ડિહાઇડ્રેશન જેવી સમસ્યાઓ ખૂબ ઝડપથી ગંભીર સ્વરૂપ ધારણ કરી શકે છે.
ઘણા વિકાસશીલ દેશોમાં હજુ પણ ડાયેરિયા બાળકોના મૃત્યુના મુખ્ય કારણોમાં સામેલ છે. દૂષિત ખોરાક અને અસુરક્ષિત પાણીના કારણે આ સમસ્યા વધુ ગંભીર બને છે.
સમયસર સારવાર ન મળે તો સામાન્ય લાગતા લક્ષણો પણ જીવલેણ સાબિત થઈ શકે છે.
સીસું અને મિથાઈલમર્ક્યુરીથી મગજને કાયમી નુકસાન
અહેવાલમાં માત્ર બેક્ટેરિયલ ચેપ જ નહીં પરંતુ ખોરાકમાં રહેલા ઝેરી રસાયણો અંગે પણ ગંભીર ચેતવણી આપવામાં આવી છે.
ખોરાકમાં ભળતા:
- સીસું (Lead)
- મિથાઈલમર્ક્યુરી (Methylmercury)
જેવા ભારે ધાતુઓ બાળકોના વિકાસશીલ મગજ માટે અત્યંત જોખમી માનવામાં આવે છે.
આ રસાયણો બાળકના મગજ અને ચેતાતંત્રના વિકાસને અસર કરી શકે છે, જેના કારણે:
- શીખવાની ક્ષમતામાં ઘટાડો
- યાદશક્તિની સમસ્યાઓ
- વર્તણૂક સંબંધિત મુશ્કેલીઓ
- બુદ્ધિ વિકાસમાં અવરોધ
- ન્યુરોલોજીકલ વિકાર
જેવી સમસ્યાઓ જીવનભર રહી શકે છે.
ખાદ્ય સુરક્ષા હવે વૈશ્વિક પ્રાથમિકતા
નિષ્ણાતોનું માનવું છે કે વધતી જતી વસ્તી, ખોરાકના વૈશ્વિક વેપાર અને ઝડપથી બદલાતી ખાદ્ય શૃંખલાઓને કારણે ખાદ્ય સુરક્ષા હવે વધુ મહત્વપૂર્ણ બની ગઈ છે.
ખેડૂતથી લઈને ગ્રાહક સુધીના દરેક તબક્કે સલામતીના ધોરણોનું પાલન જરૂરી છે. ખોરાકના ઉત્પાદન, સંગ્રહ, પરિવહન અને વેચાણ દરમિયાન થતી નાની બેદરકારી પણ લાખો લોકોના સ્વાસ્થ્યને જોખમમાં મૂકી શકે છે.
સાવચેતી જ સૌથી મોટો બચાવ
WHOના આ અહેવાલે સ્પષ્ટ સંદેશ આપ્યો છે કે ખાદ્ય સુરક્ષા માત્ર સરકારો કે ઉદ્યોગોની જવાબદારી નથી, પરંતુ દરેક વ્યક્તિએ પણ સ્વચ્છ અને સુરક્ષિત ખોરાક અંગે જાગૃત રહેવાની જરૂર છે.
ખોરાક બનાવતા પહેલાં હાથ ધોવા, શુદ્ધ પાણીનો ઉપયોગ કરવો, ખોરાકને યોગ્ય તાપમાને રાંધવો, કાચા અને રાંધેલા ખોરાકને અલગ રાખવો અને સમયસર ખોરાકનો ઉપયોગ કરવો જેવી સરળ આદતો પણ અનેક ગંભીર બીમારીઓ અટકાવવામાં મદદરૂપ બની શકે છે.
દર વર્ષે 86.6 કરોડ લોકો બીમાર પડે છે અને 15 લાખ લોકો જીવ ગુમાવે છે તેવા આંકડા સ્પષ્ટ દર્શાવે છે કે દૂષિત ખોરાક હવે માત્ર આરોગ્યનો નહીં પરંતુ વૈશ્વિક માનવ સુરક્ષાનો મહત્વપૂર્ણ મુદ્દો બની ગયો છે. ખાસ કરીને બાળકોની સુરક્ષા માટે ખાદ્ય સલામતીને સર્વોચ્ચ પ્રાથમિકતા આપવાની જરૂરિયાત WHOના આ અહેવાલે ફરી એકવાર ઉજાગર કરી છે.
