મારું ગુજરાત વડોદરા-મુંબઈ એક્સપ્રેસ-વે પર હવે સ્પીડનો ખેલ પડશે ભારે: પહેલા જ દિવસે 178 વાહનચાલકોને ઈ-ચલણ, 150 કેમેરાથી 24 કલાક નજર
વડોદરા-મુંબઈ એક્સપ્રેસ-વે પર વધતા અકસ્માતો અને બેફામ ડ્રાઈવિંગને કાબૂમાં લેવા માટે નેશનલ હાઈવે ઓથોરિટી ઓફ ઈન્ડિયા (NHAI) અને પ્રાદેશિક પરિવહન કચેરી (RTO) દ્વારા મહત્વપૂર્ણ પગલું ભરવામાં આવ્યું છે. હવે આ હાઈવે પર અત્યાધુનિક સ્પીડ ડિટેક્શન સિસ્ટમ સત્તાવાર રીતે કાર્યરત થઈ ગઈ છે, જેના કારણે ઓવર સ્પીડમાં દોડતા વાહનો પર 24 કલાક ચાંપતી નજર રાખવામાં આવશે.
સિસ્ટમ શરૂ થયાના પહેલા જ દિવસે તેની અસર જોવા મળી હતી. માત્ર એક જ દિવસમાં 178 વાહનચાલકો સ્પીડ લિમિટનો ભંગ કરતા કેમેરામાં ઝડપાયા હતા. આ તમામ વાહનચાલકોને ઓટોમેટિક સિસ્ટમ દ્વારા ઈ-ચલણ જનરેટ કરીને તેમના સરનામે મોકલી આપવામાં આવ્યા છે. આ ઘટનાએ સ્પષ્ટ કરી દીધું છે કે હવે એક્સપ્રેસ-વે પર બેદરકાર ડ્રાઈવિંગ કરનારા વાહનચાલકો માટે બચવાનો કોઈ રસ્તો રહેશે નહીં.
વાસ્તવમાં, વડોદરા-મુંબઈ એક્સપ્રેસ-વે શરૂ થયા બાદથી અકસ્માતોની સંખ્યામાં સતત વધારો નોંધાઈ રહ્યો હતો. ખાસ કરીને વધુ ઝડપે દોડતા વાહનોના કારણે ગંભીર અને જીવલેણ અકસ્માતોની અનેક ઘટનાઓ સામે આવી હતી. જેના કારણે હાઈવે ઓથોરિટી અને પરિવહન વિભાગ પર કડક પગલાં લેવા માટે દબાણ વધી રહ્યું હતું. હવે નવી ટેક્નોલોજી આધારિત સ્પીડ મોનિટરિંગ સિસ્ટમ દ્વારા અકસ્માતોની સંખ્યામાં ઘટાડો લાવવાનો પ્રયાસ કરવામાં આવી રહ્યો છે.
માહિતી મુજબ વડોદરાથી નવસારી સુધીના અંદાજે 188 કિલોમીટરના સ્ટ્રેચ પર દર 10 કિલોમીટરે અદ્યતન સ્પીડ ડિટેક્શન કેમેરા સ્થાપિત કરવામાં આવ્યા છે. સમગ્ર રૂટ પર કુલ 150 જેટલા કેમેરા ગોઠવવામાં આવ્યા છે. આ કેમેરા હાઈ રિઝોલ્યુશન ટેક્નોલોજીથી સજ્જ છે અને વાહનની ઝડપ, નંબર પ્લેટ અને લેનની માહિતી રિયલ ટાઈમમાં કંટ્રોલ રૂમ સુધી પહોંચાડે છે.
આ સમગ્ર સિસ્ટમ ઓટોમેટિક રીતે કાર્ય કરે છે. કોઈ વાહન સ્પીડ લિમિટનો ભંગ કરે એટલે તરત જ તેની વિગતો સર્વરમાં નોંધાઈ જાય છે અને ત્યારબાદ ઈ-ચલણ જનરેટ થઈ જાય છે. માનવીય હસ્તક્ષેપ વગર ચાલતી આ વ્યવસ્થાથી નિયમોના અમલીકરણમાં વધુ પારદર્શિતા અને અસરકારકતા આવશે તેવી અપેક્ષા છે.
મુસાફરોની સલામતીને ધ્યાનમાં રાખીને એક્સપ્રેસ-વે પર લેન આધારિત સ્પીડ મેનેજમેન્ટ સિસ્ટમ પણ અમલમાં મૂકવામાં આવી છે. હાઈવેની બંને દિશામાં ચારેય લેન માટે અલગ અલગ ઝડપ મર્યાદા નક્કી કરવામાં આવી છે. પ્રથમ લેન માટે મહત્તમ ઝડપ 60 કિલોમીટર પ્રતિ કલાક રાખવામાં આવી છે. બીજી લેનમાં વાહનો 80 કિલોમીટર પ્રતિ કલાકની ઝડપે ચાલી શકશે. ત્રીજી લેન માટે 100 કિલોમીટર પ્રતિ કલાકની મહત્તમ મર્યાદા નક્કી કરવામાં આવી છે. જ્યારે ચોથી લેન માત્ર ઓવરટેકિંગ માટે અનામત રાખવામાં આવી છે અને તેમાં અનાવશ્યક રીતે સતત વાહન ચલાવવાની મંજૂરી નથી.
અધિકારીઓનું કહેવું છે કે લેન આધારિત આ વ્યવસ્થા આંતરરાષ્ટ્રીય ધોરણોને અનુરૂપ છે અને તેનાથી ટ્રાફિકનું સંચાલન વધુ વ્યવસ્થિત બનશે. સાથે સાથે અકસ્માતોની સંભાવના પણ નોંધપાત્ર રીતે ઘટશે.
વિવિધ પ્રકારના વાહનો માટે પણ અલગ અલગ સ્પીડ લિમિટ નક્કી કરવામાં આવી છે. કાર માટે મહત્તમ ઝડપ 120 કિલોમીટર પ્રતિ કલાક રાખવામાં આવી છે. જો કાર ચાલક આ મર્યાદાનો ભંગ કરશે તો પ્રથમ વખત 2000 રૂપિયાનો દંડ ફટકારવામાં આવશે. ટ્રક માટે મહત્તમ ઝડપ 100 કિલોમીટર પ્રતિ કલાક નક્કી કરવામાં આવી છે અને નિયમ તોડવા બદલ 4000 રૂપિયાનો દંડ વસૂલવામાં આવશે. મલ્ટી-એક્સલ અને ભારે માલવાહક વાહનો માટે મહત્તમ ઝડપ 90 કિલોમીટર પ્રતિ કલાક રાખવામાં આવી છે અને તેમના માટે પણ 4000 રૂપિયાના દંડની જોગવાઈ કરવામાં આવી છે.
ખાસ વાત એ છે કે જો કોઈ વાહન નક્કી કરેલી સ્પીડ મર્યાદા કરતાં 10 કિલોમીટર પ્રતિ કલાકથી વધુ ઝડપે દોડતું પકડાશે તો તેને સામાન્ય દંડ ઉપરાંત વધારાના 3000 રૂપિયાનો દંડ પણ ફટકારવામાં આવશે. એટલે કે નિયમનો ગંભીર ભંગ કરનારા વાહનચાલકોને ભારે આર્થિક ફટકો પડી શકે છે.
ટ્રાફિક નિષ્ણાતોનું માનવું છે કે ભારતમાં મોટાભાગના માર્ગ અકસ્માતોનું મુખ્ય કારણ ઓવર સ્પીડિંગ છે. ખાસ કરીને એક્સપ્રેસ-વે જેવા ઝડપી માર્ગો પર લોકો ઘણી વખત નિયત મર્યાદા કરતાં વધુ ઝડપે વાહન હંકારે છે, જેના કારણે અકસ્માત થાય ત્યારે જાનહાનિનું પ્રમાણ પણ વધારે રહે છે. આવી સ્થિતિમાં સ્પીડ ડિટેક્શન સિસ્ટમ માર્ગ સલામતી માટે મહત્વપૂર્ણ સાબિત થઈ શકે છે.
NHAI અને RTO દ્વારા વાહનચાલકોને પણ અપીલ કરવામાં આવી છે કે તેઓ માર્ગ સલામતીના નિયમોનું પાલન કરે અને સ્પીડ લિમિટમાં રહીને જ વાહન ચલાવે. અધિકારીઓએ સ્પષ્ટ કર્યું છે કે આ અભિયાનનો હેતુ દંડ વસૂલવાનો નથી, પરંતુ અકસ્માતો અટકાવીને લોકોના જીવ બચાવવાનો છે.
હવે વડોદરા-મુંબઈ એક્સપ્રેસ-વે પરથી મુસાફરી કરનારા તમામ વાહનચાલકો માટે સાવધ રહેવું જરૂરી બની ગયું છે. હાઈવે પર લગાવવામાં આવેલા 150 કેમેરા સતત દરેક વાહન પર નજર રાખી રહ્યા છે. તેથી હવે થોડા સમયના રોમાંચ માટે વધુ ઝડપે વાહન દોડાવવું ભારે પડી શકે છે. સ્પીડનો શોખ માત્ર ઈ-ચલણ સુધી મર્યાદિત નહીં રહે, પરંતુ તે જીવલેણ અકસ્માતનું કારણ પણ બની શકે છે. તેથી સુરક્ષિત મુસાફરી માટે નિયમોનું પાલન કરવું જ શ્રેષ્ઠ વિકલ્પ છે.
