આંતરરાષ્ટ્રીય એવરેસ્ટ સર કર્યા બાદ કરુણ અંત:ભારતના બે પર્વતારોહકોના ‘ડેથ ઝોન’માં મોત
દુનિયાના સૌથી ઊંચા શિખર Mount Everest પર સફળતાપૂર્વક તિરંગો લહેરાવ્યા બાદ ભારતના બે પર્વતારોહકોના નીચે ઉતરતી વખતે કરુણ મોત નિપજ્યા છે. નેપાળના તંત્રએ આ દુઃખદ ઘટનાની સત્તાવાર પુષ્ટિ કરતા જણાવ્યું કે મૃતકોની ઓળખ અરુણ કુમાર તિવારી અને સંદીપ આરે તરીકે થઈ છે.
મળતી માહિતી મુજબ બંને ભારતીય પર્વતારોહકોએ સફળતાપૂર્વક એવરેસ્ટ સર કર્યું હતું, પરંતુ પરત ફરતી વખતે “ડેથ ઝોન” તરીકે ઓળખાતા અત્યંત જોખમી વિસ્તારમાં ભારે થાક અને ઓક્સિજનની અછતના કારણે તેઓ જીવતા નીચે આવી શક્યા નહોતા.
શેરપાઓએ જીવ બચાવવા કર્યા ભારે પ્રયાસો
એક્સપિડિશન ઓપરેટર્સ એસોસિએશન ઓફ નેપાળના જનરલ સેક્રેટરી Rishi Bhandari ના જણાવ્યા અનુસાર સંદીપ આરેએ બુધવારે એવરેસ્ટ સર કર્યું હતું, જ્યારે અરુણ કુમાર તિવારી ગુરુવારે સાંજે લગભગ 5:30 વાગ્યે શિખર પર પહોંચ્યા હતા.
શિખર સર કર્યા બાદ બંને જ્યારે નીચે ઉતરી રહ્યા હતા ત્યારે પરિસ્થિતિ ગંભીર બનતી ગઈ. સંદીપ આરે રિટર્ન જર્ની દરમિયાન અતિશય અશક્ત થઈ ગયા હતા. અનુભવી શેરપા ગાઇડ્સે આખી રાત રેસ્ક્યૂ ઓપરેશન ચલાવીને તેમને એવરેસ્ટના પ્રખ્યાત “બાલકની એરિયા”માંથી નીચે “સાઉથ કોલ” સુધી લાવવાનો પ્રયાસ કર્યો હતો, પરંતુ આખરે તેઓ બચી શક્યા નહોતા.
બીજી તરફ અરુણ કુમાર તિવારી પણ બે અનુભવી શેરપાઓ સાથે નીચે ઉતરી રહ્યા હતા ત્યારે “હિલેરી સ્ટેપ” નજીક ભારે થાક અને ઓક્સિજનની સમસ્યાનો ભોગ બન્યા હતા. ગાઇડ્સ દ્વારા અનેક પ્રયાસો છતાં તેમને સુરક્ષિત રીતે બેઝ કેમ્પ સુધી પહોંચાડી શકાયા નહોતા અને રસ્તામાં જ તેમનું મોત નિપજ્યું હતું.
શું છે ‘ડેથ ઝોન’?
Death Zone એ પર્વતારોહણ જગતમાં અત્યંત જોખમી વિસ્તાર માનવામાં આવે છે. સમુદ્ર સપાટીથી 8,000 મીટરથી વધુ ઊંચાઈ પર હવામાં ઓક્સિજનનું પ્રમાણ અત્યંત ઓછું થઈ જાય છે. આ વિસ્તારમાં માનવ શરીર લાંબા સમય સુધી ટકી શકતું નથી અને શરીર ધીમે ધીમે પોતાની ક્ષમતા ગુમાવવા લાગે છે.
નિષ્ણાતોના જણાવ્યા મુજબ અતિશય ઠંડી, ઓક્સિજનની અછત, થાક અને ખરાબ હવામાનના કારણે ડેથ ઝોનમાં જીવનું જોખમ ખૂબ વધી જાય છે.
એવરેસ્ટ પર ભીડ બનતી જાય છે મોટો ખતરો
આ વર્ષે Nepal સરકારે એવરેસ્ટ અભિયાન માટે 493થી વધુ પર્વતારોહકોને પરમિટ આપી છે, જે એક નવો રેકોર્ડ માનવામાં આવી રહ્યો છે.
સીઝનની મોડેલી શરૂઆતના કારણે બુધવારે એક જ દિવસમાં લગભગ 274 લોકો એવરેસ્ટ તરફ આગળ વધ્યા હતા. નિષ્ણાતોનું કહેવું છે કે જ્યારે ડેથ ઝોન જેવા જોખમી વિસ્તારમાં મોટી સંખ્યામાં લોકો એકસાથે પહોંચે છે ત્યારે “ટ્રાફિક જામ” જેવી સ્થિતિ સર્જાય છે.
પર્વતારોહકોને કઠોર ઠંડીમાં લાંબા સમય સુધી રાહ જોવી પડે છે, જેના કારણે તેમના ઓક્સિજન સિલિન્ડર ઝડપથી ખાલી થઈ જાય છે અને શરીર વધુ થાકી જાય છે. આવી પરિસ્થિતિ જીવલેણ સાબિત થઈ શકે છે.
‘હિલેરી સ્ટેપ’ અને ‘સાઉથ કોલ’ કેમ જોખમી?
એવરેસ્ટ પર “હિલેરી સ્ટેપ” અને “સાઉથ કોલ” વિસ્તાર સૌથી જોખમી માર્ગોમાં ગણાય છે. ખાસ કરીને પરત ફરતી વખતે પર્વતારોહકો શારીરિક રીતે ખૂબ નબળા પડી જાય છે. આવા સમયે થોડો વિલંબ પણ જીવ માટે જોખમકારક બની શકે છે.
Mountaineering ક્ષેત્રના નિષ્ણાતોનું કહેવું છે કે એવરેસ્ટ સર કરવું જેટલું મુશ્કેલ છે, તેના કરતાં વધુ જોખમી નીચે સુરક્ષિત રીતે પાછા ફરવું હોય છે. મોટાભાગની દુર્ઘટનાઓ પરત ફરતી વખતે જ બનતી હોય છે.
પર્વતારોહણ જગતમાં શોકની લાગણી
ભારતીય પર્વતારોહકોના મોતના સમાચાર બાદ પર્વતારોહણ સમુદાયમાં શોકની લાગણી વ્યાપી ગઈ છે. બંનેએ વિશ્વના સૌથી ઊંચા શિખર પર પહોંચીને દેશનું ગૌરવ વધાર્યું હતું, પરંતુ કમનસીબે તેઓ સુરક્ષિત પાછા ફરી શક્યા નહીં.
સોશિયલ મીડિયા પર પણ લોકો બંને પર્વતારોહકોને શ્રદ્ધાંજલિ આપી રહ્યા છે અને તેમના સાહસને સલામ કરી રહ્યા છે.
એવરેસ્ટ ટૂરિઝમ પર ફરી ઉઠ્યા સવાલો
આ દુર્ઘટના બાદ ફરી એકવાર એવરેસ્ટ પર વધતી ભીડ અને વધુ પરમિટ આપવાની નીતિ પર સવાલો ઉઠી રહ્યા છે. ઘણા નિષ્ણાતોનું માનવું છે કે અતિશય વ્યાવસાયિકીકરણના કારણે એવરેસ્ટ અભિયાન વધુ જોખમી બનતું જઈ રહ્યું છે.
નેપાળ સરકાર માટે એવરેસ્ટ ટૂરિઝમ આવકનો મોટો સ્ત્રોત છે, પરંતુ વધતી ભીડ અને ડેથ ઝોનમાં સર્જાતા ટ્રાફિક જામના કારણે પર્વતારોહકોના જીવ પર જોખમ વધી રહ્યું હોવાનું માનવામાં આવી રહ્યું છે.
ભારતના આ બંને પર્વતારોહકોની દુઃખદ ઘટના ફરી એકવાર યાદ અપાવે છે કે એવરેસ્ટ માત્ર એક સાહસિક સ્વપ્ન નથી, પરંતુ કુદરત સામેની અત્યંત કઠિન અને જીવલેણ પડકારભરી લડાઈ પણ છે.
