ઈન્ડિયા પેટ્રોલ-ડીઝલ બાદ હવે CNG પણ મોંઘું, 10 દિવસમાં ઈંધણના ભાવમાં સતત ભડકો.
દેશમાં મોંઘવારીનો એક પછી એક મોટો ઝટકો સામાન્ય જનતાને લાગી રહ્યો છે અને હવે પેટ્રોલ તથા ડીઝલના ભાવમાં સતત વધારાની વચ્ચે સીએનજી (CNG)ના ભાવમાં પણ વધારો કરવામાં આવ્યો છે. ઓઈલ માર્કેટિંગ કંપનીઓએ શનિવારે સવારે પેટ્રોલ અને ડીઝલના ભાવમાં વધારો કર્યા બાદ તરત જ CNGની કિંમતોમાં પણ પ્રતિ કિલો ₹1 નો વધારો જાહેર કર્યો છે. આ નવી વધારાની અસરથી હવે શહેરોમાં CNG પર આધારિત વાહનચાલકો, ઓટો રિક્ષા ચાલકો, ટેક્સી સેવા પ્રદાતાઓ અને કોમર્શિયલ પરિવહન સાથે જોડાયેલા લોકોના ખર્ચમાં વધુ વધારો થવાની શક્યતા છે, જે અંતે સામાન્ય નાગરિકોના રોજિંદા જીવન પર સીધી અસર કરશે.
તાજેતરના ભાવ વધારા બાદ રાજધાની દિલ્હીમાં CNGની કિંમત ₹80.09 પ્રતિ કિલોથી વધીને હવે ₹81.09 પ્રતિ કિલો પહોંચી ગઈ છે. માત્ર એક અઠવાડિયા પહેલાં સુધી જે ઈંધણને લોકોને થોડું સસ્તું અને વિકલ્પરૂપ માનવામાં આવતું હતું, તે પણ હવે સતત મોંઘું થતું જઈ રહ્યું છે. છેલ્લા 10 દિવસની અંદર CNGના ભાવમાં પ્રતિ કિલો લગભગ ₹4 જેટલો મોટો વધારો નોંધાઈ ચૂક્યો છે, જે પરિવહન ક્ષેત્ર માટે ગંભીર ચિંતાનો વિષય બની ગયો છે.
આ ભાવવધારા સાથે હવે સમગ્ર ઈંધણ બજારમાં એક પ્રકારની અસ્થિરતા જોવા મળી રહી છે. પેટ્રોલ, ડીઝલ અને CNG—ત્રણે મુખ્ય ઈંધણના ભાવ એકસાથે વધતાં પરિવહન વ્યવસ્થા પર દબાણ વધી રહ્યું છે. ખાસ કરીને દિલ્હી, મુંબઈ, અમદાવાદ, સુરત, પુણે અને બેંગલુરુ જેવા શહેરોમાં જ્યાં લાખો વાહનો CNG પર આધારિત છે, ત્યાં આ વધારાની અસર તરત જ દેખાવા લાગી છે. ઓટો રિક્ષા અને ટેક્સી ડ્રાઈવરો માટે હવે રોજિંદો ખર્ચ વધતો જઈ રહ્યો છે, જ્યારે કમાણીમાં એટલો વધારો નથી થઈ રહ્યો, જેના કારણે તેઓ ભાડામાં વધારો કરવાની માંગ કરી રહ્યા છે.
આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે મધ્ય-પૂર્વ (પશ્ચિમ એશિયા)માં ચાલી રહેલા સંકટ અને ઈરાન સહિતના વિસ્તારોમાં વધતા તણાવને કારણે ભારતની ઈંધણ સપ્લાય ચેઇન પર સીધી અસર પડી રહી છે. વૈશ્વિક બજારમાં કાચા તેલ અને કુદરતી ગેસના ભાવોમાં સતત ઉતાર-ચઢાવ જોવા મળી રહ્યો છે. આ પરિસ્થિતિનો સીધો પ્રભાવ ભારતના સ્થાનિક બજાર પર પડી રહ્યો છે, કારણ કે ભારત પોતાની ઊર્જા જરૂરિયાતનો મોટો ભાગ આયાત પર આધારિત છે. જ્યારે વૈશ્વિક બજારમાં કિંમતો વધે છે ત્યારે ભારત માટે પણ ઈંધણ મોંઘું થવું અનિવાર્ય બની જાય છે.
છેલ્લા 10 દિવસમાં જે રીતે સતત ભાવ વધારો થયો છે તે સામાન્ય જનતા માટે ખૂબ જ ચિંતાજનક છે. આ સમયગાળામાં પેટ્રોલ અને ડીઝલમાં અંદાજે ₹4.50 થી ₹5 જેટલો વધારો નોંધાયો છે, જ્યારે CNGમાં પણ લગભગ ₹4 પ્રતિ કિલોનો વધારો થઈ ચૂક્યો છે. એક તરફ રોજિંદા ઉપયોગની વસ્તુઓના ભાવ વધી રહ્યા છે અને બીજી તરફ ઈંધણના સતત વધતા ખર્ચે ઘરનું બજેટ ખોરવી નાખ્યું છે.
CNGના ભાવ વધારાની સૌથી મોટી અસર જાહેર પરિવહન પર જોવા મળે છે. શહેરોમાં ચાલતી ઓટો રિક્ષાઓ, કેબ સર્વિસ અને નાના કોમર્શિયલ વાહનો માટે CNG મુખ્ય ઈંધણ છે. હવે જ્યારે તેની કિંમત વધી ગઈ છે, ત્યારે ડ્રાઈવરો પાસે બે વિકલ્પ છે—કાં તો ભાડું વધારવું અથવા તો પોતાની કમાણીમાં ઘટાડો સહન કરવો. બંને સ્થિતિમાં સામાન્ય મુસાફરો પર જ સીધી અસર પડે છે. ઘણા શહેરોમાં પહેલેથી જ ભાડા વધારાની ચર્ચા શરૂ થઈ ગઈ છે.
પરિવહન ઉદ્યોગના નિષ્ણાતોનું કહેવું છે કે ઈંધણના સતત વધતા ભાવોથી લોજિસ્ટિક્સ ખર્ચમાં પણ વધારો થશે. માલવહન ટ્રક, ડિલિવરી વેન અને અન્ય કોમર્શિયલ વાહનોના ખર્ચમાં વધારો થવાથી અંતે ખાદ્ય પદાર્થો, દૂધ, શાકભાજી, ફળો અને દૈનિક જરૂરિયાતની વસ્તુઓના ભાવ પણ વધવાની શક્યતા છે. આ રીતે ઈંધણના ભાવમાં થતો નાનો ફેરફાર પણ સમગ્ર અર્થતંત્ર પર મોટી અસર કરે છે.
મધ્યમવર્ગીય પરિવારો માટે પણ પરિસ્થિતિ મુશ્કેલ બની રહી છે. જે લોકો રોજ ઓફિસ, કોલેજ કે કામ માટે CNG અથવા પેટ્રોલ વાહનોનો ઉપયોગ કરે છે, તેમના માસિક ખર્ચમાં નોંધપાત્ર વધારો થઈ રહ્યો છે. ઘણા પરિવારો હવે પોતાના માસિક બજેટમાં ઈંધણ માટે અલગથી વધુ રકમ ફાળવવા મજબૂર બન્યા છે. ખાસ કરીને મોટા શહેરોમાં રહેતા લોકો માટે આ વધારો વધુ ભારરૂપ બની રહ્યો છે.
ઓટો અને ટેક્સી ડ્રાઈવરોની સ્થિતિ પણ ચિંતાજનક બની રહી છે. તેમનું કહેવું છે કે દિવસભરની કમાણીનો મોટો ભાગ હવે CNG અને ડીઝલમાં જ ખર્ચાઈ જાય છે. કેટલાક ડ્રાઈવરો કહે છે કે જો આવનારા દિવસોમાં વધુ વધારો થશે તો તેઓ ભાડા વધાર્યા વગર કામ ચાલુ રાખી શકશે નહીં. બીજી તરફ મુસાફરો પહેલેથી જ મોંઘવારીથી પરેશાન છે, તેથી ભાડા વધારાનો સીધો વિરોધ જોવા મળી શકે છે.
આર્થિક વિશ્લેષકોનું માનવું છે કે ઈંધણના વધતા ભાવો માત્ર પરિવહન જ નહીં પરંતુ સમગ્ર મોંઘવારી દર પર અસર કરે છે. જ્યારે ઈંધણ મોંઘું થાય છે ત્યારે દરેક વસ્તુના ઉત્પાદન અને સપ્લાય ખર્ચમાં વધારો થાય છે. ટ્રાન્સપોર્ટ ખર્ચ વધવાથી બજારમાં આવતી દરેક ચીજવસ્તુ મોંઘી બની જાય છે. આથી જ સરકાર અને નીતિ નિર્માતાઓ માટે આ મુદ્દો અત્યંત મહત્વનો બની જાય છે.
વૈશ્વિક બજારમાં અસ્થિરતા ચાલુ રહે તો આગામી દિવસોમાં CNG સહિતના અન્ય ઈંધણમાં પણ વધુ ફેરફારની શક્યતા નકારી શકાય નહીં. ઓઈલ કંપનીઓ આંતરરાષ્ટ્રીય દરોને આધારે દરરોજ ભાવમાં ફેરફાર કરતી હોય છે. જ્યારે ક્રૂડ ઓઈલ અને નેચરલ ગેસના ભાવ વધે છે ત્યારે તેની સીધી અસર સ્થાનિક બજારમાં પડે છે.
જાહેર જનતામાં હવે આ મુદ્દે અસંતોષ અને ચિંતા બંને જોવા મળી રહ્યા છે. સોશિયલ મીડિયા પર લોકો સતત મોંઘવારી અંગે પોતાની નારાજગી વ્યક્ત કરી રહ્યા છે. ઘણા લોકો કહે છે કે હવે જીવનનિર્વાહ દિવસેને દિવસે મુશ્કેલ બનતો જાય છે. ખાસ કરીને મધ્યમવર્ગ માટે ઘરખર્ચ ચલાવવો પડકારરૂપ બની રહ્યો છે.
બીજી તરફ નિષ્ણાતો ઈલેક્ટ્રિક વાહનો તરફ વધુ ઝડપથી વળવાની સલાહ આપી રહ્યા છે. CNG અને પેટ્રોલના સતત વધતા ભાવોને જોતા લોકો વિકલ્પરૂપે ઈલેક્ટ્રિક વાહનો તરફ ધ્યાન આપી રહ્યા છે. જોકે ઈલેક્ટ્રિક વાહનોની ઊંચી કિંમત અને ચાર્જિંગ ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચરની અછત હજુ પણ મોટો પડકાર છે.
સરકાર માટે પણ હવે ઈંધણના ભાવો રાજકીય અને આર્થિક બંને રીતે મહત્વનો મુદ્દો બની ગયો છે. અગાઉ જ્યારે ભાવ ઘટ્યા હતા ત્યારે જનતાને રાહત મળી હતી, પરંતુ હવે ફરી વૈશ્વિક પરિસ્થિતિઓને કારણે ભાવોમાં વધારો થઈ રહ્યો છે. જો આ સ્થિતિ લાંબા સમય સુધી ચાલુ રહી તો સરકાર માટે આર્થિક અને સામાજિક બંને દબાણ વધશે.
હાલ સમગ્ર દેશની નજર વૈશ્વિક પરિસ્થિતિઓ અને આવનારા દિવસોમાં ઈંધણના ભાવની દિશા પર છે. જો મધ્ય-પૂર્વમાં તણાવ ઓછો થશે તો કદાચ થોડી રાહત મળી શકે છે, પરંતુ જો સંકટ વધુ ગંભીર બનશે તો ઈંધણના ભાવો હજુ વધુ ઊંચા જઈ શકે છે. સામાન્ય નાગરિકો માટે હાલનો સમય આર્થિક રીતે અત્યંત પડકારજનક સાબિત થઈ રહ્યો છે અને દરેક વ્યક્તિ હવે રાહ જોઈ રહ્યો છે કે ક્યારે આ મોંઘવારીના દબાણમાંથી થોડી રાહત મળે.
