મારું શહેર રાહદારીઓ માટે ફૂટપાથ કે દબાણકારો માટે ધંધાનું કેન્દ્ર? જેતપુરના મુખ્ય માર્ગો પર ગેરકાયદે દબાણોથી નાગરિકો પરેશાન.

સુપ્રીમ કોર્ટના સ્પષ્ટ આદેશો છતાં અમરનગર રોડ, બસ સ્ટેન્ડ રોડ, જૂનાગઢ રોડ અને કણકિયા પ્લોટ વિસ્તારમાં ફૂટપાથો પર કબજો; નગરપાલિકા અને માર્ગ-મકાન વિભાગ વચ્ચે જવાબદારીની ફેંકાફેંકી

જેતપુર શહેરમાં જાહેર માર્ગો અને ફૂટપાથો પર વધી રહેલા ગેરકાયદે દબાણો હવે નાગરિકો માટે ગંભીર સમસ્યા બની ગયા છે. શહેરના મુખ્ય માર્ગો ગણાતા અમરનગર રોડ, બસ સ્ટેન્ડ રોડ, જૂનાગઢ રોડ તેમજ કણકિયા પ્લોટ વિસ્તારના રસ્તાઓ પર એવી સ્થિતિ સર્જાઈ છે કે રાહદારીઓ માટે બનાવવામાં આવેલી ફૂટપાથો શોધવી પડે તેટલી હદે દબાણો પથરાઈ ગયા છે. કરોડો રૂપિયાના ખર્ચે બનાવવામાં આવેલી ફૂટપાથો આજે પોતાના મૂળ હેતુથી વિમુખ બની ગઈ છે અને ત્યાં લારીઓ, ગલ્લાઓ, કેબિનો, શેડ તેમજ અન્ય વ્યાપારી દબાણોએ કાયમી સ્થાન બનાવી લીધું છે.

પરિણામે શહેરના નાગરિકો, વૃદ્ધો, મહિલાઓ, બાળકો અને દિવ્યાંગ લોકોને ફરજિયાત રીતે રસ્તા પર ચાલવું પડે છે. જ્યાં વાહનોની ભારે અવરજવર હોય તેવા માર્ગો પર પગપાળા ચાલવું જોખમી બની ગયું છે. અનેક વખત અકસ્માતની ભીતિ સર્જાય છે છતાં જવાબદાર તંત્ર દ્વારા અસરકારક કાર્યવાહી થતી નથી.

ફૂટપાથનો હેતુ જ ખોવાઈ ગયો

શહેરના વિવિધ વિસ્તારોમાં છેલ્લા કેટલાક વર્ષોમાં નગરપાલિકા દ્વારા વિકાસકાર્યો અંતર્ગત સુંદર અને સુવિધાસભર ફૂટપાથોનું નિર્માણ કરવામાં આવ્યું હતું. આ ફૂટપાથોનો મુખ્ય હેતુ રાહદારીઓને સુરક્ષિત અવરજવર માટે અલગ જગ્યા ઉપલબ્ધ કરાવવાનો હતો. પરંતુ વાસ્તવિક સ્થિતિ એ છે કે મોટાભાગની ફૂટપાથો પર વેપારીઓ અને દબાણકારોએ કબજો જમાવી દીધો છે.

અમરનગર રોડ અને બસ સ્ટેન્ડ રોડ જેવા વ્યસ્ત વિસ્તારોમાં તો ફૂટપાથો સંપૂર્ણપણે ગાયબ થઈ ગઈ હોય તેવી સ્થિતિ છે. અનેક સ્થળોએ લારીઓ અને ગલ્લાઓએ આખી ફૂટપાથ ઘેરી લીધી છે. કેટલાક વેપારીઓએ પોતાની દુકાનોનો માલ પણ ફૂટપાથ સુધી ફેલાવી દીધો છે. જેના કારણે પગપાળા ચાલનારા લોકોને રોડ પર ઉતરીને પસાર થવું પડે છે.

રાહદારીઓની સલામતી જોખમમાં

શહેરના નાગરિકોનું કહેવું છે કે ફૂટપાથો પર દબાણોના કારણે રોજિંદી અવરજવર મુશ્કેલ બની ગઈ છે. ખાસ કરીને શાળાએ જતા વિદ્યાર્થીઓ, વડીલો અને મહિલાઓને ભારે મુશ્કેલીનો સામનો કરવો પડે છે.

સાંજના સમયે જ્યારે ટ્રાફિકનું ભારણ વધે છે ત્યારે ફૂટપાથ ઉપલબ્ધ ન હોવાથી લોકો વાહનો વચ્ચે રસ્તા પર ચાલવા મજબૂર બને છે. જેના કારણે અકસ્માતની સંભાવના અનેકગણી વધી જાય છે. ઘણી વખત વાહનચાલકો અને રાહદારીઓ વચ્ચે વિવાદો પણ સર્જાય છે.

દિવ્યાંગ નાગરિકો માટે તો સ્થિતિ વધુ ગંભીર બની ગઈ છે. વ્હીલચેર અથવા અન્ય સહાયક સાધનોનો ઉપયોગ કરતા લોકો માટે ફૂટપાથોનો ઉપયોગ લગભગ અશક્ય બની ગયો છે.

સુપ્રીમ કોર્ટના ચુકાદાનું ખુલ્લેઆમ ઉલ્લંઘન

ભારતની સુપ્રીમ કોર્ટે અનેક ચુકાદાઓમાં સ્પષ્ટ કર્યું છે કે ફૂટપાથોનો ઉપયોગ રાહદારીઓ માટે જ થવો જોઈએ. ફૂટપાથો પર ગેરકાયદે દબાણો નાગરિકોના મૂળભૂત અધિકારોનું ઉલ્લંઘન ગણાય છે.

સુપ્રીમ કોર્ટે પોતાના મહત્વપૂર્ણ નિર્દેશોમાં જણાવ્યું છે કે જાહેર માર્ગો અને ફૂટપાથો પરના દબાણો દૂર કરવાની જવાબદારી સ્થાનિક સ્વરાજ્ય સંસ્થાઓની છે. તેમાં નગરપાલિકા, નગર નિગમ, શહેરી વિકાસ સત્તામંડળો તેમજ ગ્રામ પંચાયતોનો સમાવેશ થાય છે.

ચુકાદામાં એવું પણ સ્પષ્ટ કરવામાં આવ્યું છે કે નાગરિકોને સુરક્ષિત રીતે ચાલવાનો અધિકાર બંધારણીય અધિકારનો એક ભાગ છે. તેથી ફૂટપાથો પર ગેરકાયદે દબાણો દૂર કરવું તંત્રની ફરજ છે. છતાં જેતપુરમાં આ આદેશોની અમલવારી થતી જોવા મળતી નથી.

નગરપાલિકા સામે નાગરિકોની અનેક રજૂઆતો

સ્થાનિક નાગરિકો દ્વારા અનેક વખત નગરપાલિકા સમક્ષ રજૂઆતો કરવામાં આવી હોવાનું જાણવા મળે છે. લોકોનું કહેવું છે કે વારંવાર ફરિયાદો કરવા છતાં કોઈ કાયમી ઉકેલ મળતો નથી.

કેટલાક વિસ્તારોમાં થોડા સમય માટે દબાણ દૂર કરવામાં આવે છે પરંતુ થોડા જ દિવસોમાં ફરીથી એ જ સ્થિતિ સર્જાઈ જાય છે. જેના કારણે લોકોમાં ભારે રોષ જોવા મળી રહ્યો છે.

નાગરિકોનો પ્રશ્ન છે કે જો કરોડો રૂપિયાનો ખર્ચ કરીને ફૂટપાથો બનાવવામાં આવી હોય તો તેનો ઉપયોગ રાહદારીઓને કેમ ન મળે? જાહેર નાણાંનો ખર્ચ કરીને બનેલી સુવિધા જો દબાણકારોના કબજામાં જ રહેવાની હોય તો વિકાસકાર્યોનો અર્થ શું?

ચીફ ઓફિસરનો દાવો: વિસ્તાર હાઈવે ઓથોરિટીના અધિકારક્ષેત્રમાં

આ મુદ્દે નગરપાલિકાના ચીફ ઓફિસર પાર્થિવ પરમારનો અભિપ્રાય ચર્ચાનો વિષય બન્યો છે. નાગરિકોની રજૂઆતોના જવાબમાં તેઓએ જણાવ્યું હોવાનું કહેવાય છે કે તીનબત્તી ચોક, અમરનગર રોડ સહિતના કેટલાક વિસ્તારો સ્ટેટ હાઈવે અથવા નેશનલ હાઈવે ઓથોરિટીના અધિકારક્ષેત્રમાં આવે છે.

તેમના જણાવ્યા અનુસાર આવા વિસ્તારોમાં દબાણ દૂર કરવાની સત્તા નગરપાલિકા પાસે નથી. તેથી સીધી કાર્યવાહી કરવી શક્ય નથી.

પરંતુ નાગરિકો આ દલીલથી સંતુષ્ટ નથી. તેમનું કહેવું છે કે જો નગરપાલિકા પાસે સત્તા ન હોય તો સંબંધિત વિભાગ સાથે સંકલન કરીને દબાણ દૂર કરાવવાની જવાબદારી તો નિભાવવી જોઈએ.

પૂર્વ ચીફ ઓફિસરે કરી હતી કાર્યવાહી

રસપ્રદ બાબત એ છે કે નગરપાલિકાના પૂર્વ ચીફ ઓફિસર અશ્વિન ગઢવીના કાર્યકાળ દરમિયાન આ જ વિસ્તારોમાં દબાણો સામે કાર્યવાહી કરવામાં આવી હતી. તે સમયે દબાણકારોને નોટિસો પાઠવવામાં આવી હતી અને અનેક સ્થળોએ ફૂટપાથો ખાલી કરાવવામાં આવી હતી.

આ હકીકત સામે આવતા સવાલ ઊભો થાય છે કે જો અગાઉ કાર્યવાહી થઈ શકતી હતી તો હાલમાં કેમ શક્ય નથી? શું નિયમો બદલાઈ ગયા છે કે પછી માત્ર ઈચ્છાશક્તિનો અભાવ છે?

સ્થાનિક લોકોનું માનવું છે કે તંત્રની ઢીલી નીતિના કારણે દબાણકારોના હિંમત વધી ગઈ છે.

માર્ગ-મકાન વિભાગે પણ જવાબદારી નકારી

જ્યારે આ મુદ્દે માર્ગ અને મકાન વિભાગના ઈજનેર અભવ ભરનવાલનો સંપર્ક કરવામાં આવ્યો ત્યારે તેમણે પણ દબાણ દૂર કરવાની જવાબદારી પોતાના વિભાગની નથી હોવાનું જણાવ્યું હતું.

તેમણે સ્પષ્ટ કહ્યું હતું કે આવા દબાણો દૂર કરવાની મુખ્ય જવાબદારી સ્થાનિક નગરપાલિકાની છે.

આ રીતે નગરપાલિકા અને માર્ગ-મકાન વિભાગ બંને એકબીજા પર જવાબદારી ઢોળી રહ્યા છે. પરિણામે સમસ્યાનો ઉકેલ આવવાને બદલે વધુ ગૂંચવણ સર્જાઈ રહી છે.

જવાબદારીની ફેંકાફેંકી વચ્ચે નાગરિકો પીસાઈ રહ્યા છે

જાહેર સુવિધાઓ જાળવવાની જવાબદારી અંગે બે વિભાગો વચ્ચે ચાલતી ફેંકાફેંકીનો ભોગ સામાન્ય નાગરિકો બની રહ્યા છે.

એક તરફ નગરપાલિકા કહે છે કે વિસ્તાર હાઈવે ઓથોરિટીના અધિકારક્ષેત્રમાં આવે છે, જ્યારે બીજી તરફ માર્ગ-મકાન વિભાગ જવાબદારી નકારી રહ્યો છે. આવી સ્થિતિમાં દબાણકારો બેફામ બન્યા છે.

કોઈપણ વિભાગ સ્પષ્ટપણે જવાબદારી સ્વીકારતો ન હોવાથી સમસ્યા વર્ષોથી યથાવત્ રહી છે.

ફૂટપાથથી આગળ વધીને રોડ સુધી પહોંચ્યા દબાણો

સ્થાનિક રહેવાસીઓના જણાવ્યા અનુસાર દબાણોની હદ હવે ફૂટપાથ સુધી મર્યાદિત રહી નથી. અનેક સ્થળોએ વેપારીઓએ ફૂટપાથ પછી રોડનો પણ ભાગ કબજે કરી લીધો છે.

ગ્રાહકોના વાહનો રસ્તા પર પાર્ક થવાને કારણે ટ્રાફિકની સમસ્યા વધે છે. કેટલાક સ્થળોએ તો રોડની પહોળાઈ અડધી થઈ ગઈ હોય તેવી સ્થિતિ જોવા મળે છે.

ખાસ કરીને બસ સ્ટેન્ડ રોડ અને અમરનગર રોડ પર ટ્રાફિક જામની સમસ્યા વારંવાર સર્જાય છે. વાહનચાલકોને પણ ભારે મુશ્કેલીનો સામનો કરવો પડે છે.

અકસ્માતોનું જોખમ સતત વધી રહ્યું છે

ટ્રાફિક નિષ્ણાતોનું માનવું છે કે ફૂટપાથો પરના દબાણો અકસ્માતોના જોખમને વધારતા મહત્વપૂર્ણ પરિબળ છે.

જ્યારે રાહદારીઓ માટે અલગ જગ્યા ઉપલબ્ધ રહેતી નથી ત્યારે તેઓ વાહનોની વચ્ચે ચાલવા મજબૂર બને છે. આવી સ્થિતિમાં નાના બાળકો અને વૃદ્ધો માટે જોખમ વધુ વધી જાય છે.

શહેરમાં કોઈ મોટી દુર્ઘટના સર્જાય તે પહેલાં તંત્રએ જાગૃત થવાની જરૂર હોવાનું લોકો માની રહ્યા છે.

નાગરિકોની માંગ: તાત્કાલિક અભિયાન ચલાવો

શહેરના જાગૃત નાગરિકો, સામાજિક સંસ્થાઓ અને વેપારી સંગઠનોના કેટલાક જવાબદાર સભ્યો દ્વારા પણ નિયમિત અને પારદર્શક દબાણ હટાવો અભિયાન ચલાવવાની માંગ કરવામાં આવી રહી છે.

તેમનું કહેવું છે કે માત્ર એકાદ દિવસની કાર્યવાહીથી સમસ્યાનો ઉકેલ આવશે નહીં. કાયમી ઉકેલ માટે સતત મોનિટરિંગ, દંડાત્મક કાર્યવાહી અને રાજકીય દબાણથી મુક્ત અમલ જરૂરી છે.

શું સુપ્રીમ કોર્ટના આદેશોનું પાલન થશે?

હાલ સમગ્ર મુદ્દે સૌથી મોટો સવાલ એ છે કે શું જેતપુરમાં સુપ્રીમ કોર્ટના આદેશોનો ખરેખર અમલ થશે? શું રાહદારીઓને તેમના અધિકાર મુજબ સુરક્ષિત ફૂટપાથો મળશે? કે પછી જવાબદારીની ફેંકાફેંકી વચ્ચે આ મુદ્દો પણ અન્ય અનેક જાહેર સમસ્યાઓની જેમ ફાઇલોમાં જ દટાઈ જશે?

શહેરના હજારો નાગરિકો આજે આ પ્રશ્નનો જવાબ શોધી રહ્યા છે. કારણ કે વિકાસના દાવાઓ વચ્ચે જો રાહદારીઓ માટે ચાલવાની જગ્યા પણ ઉપલબ્ધ ન હોય તો તે કોઈપણ શહેર માટે ચિંતાનો વિષય ગણાય. હવે જોવાનું એ રહેશે કે જેતપુર નગરપાલિકા, માર્ગ-મકાન વિભાગ અને સંબંધિત સત્તાધીશો આ ગંભીર સમસ્યાનો કાયમી ઉકેલ લાવવા માટે કેટલા સક્રિય પગલાં ભરે છે.

રિપોર્ટર માનસી સાવલિયા