એગ્રિકલ્ચર ચોમાસા પહેલા ખેડૂતોની વધી ચિંતા: બિયારણ, ડીઝલ અને ખાતરની અછતથી ધોરાજી પંથકમાં ખેતીકારો મુશ્કેલીમાં.

રાજકોટ જિલ્લાના ધોરાજી પંથકમાં ચોમાસાની શરૂઆત પહેલાં જ ખેડૂતોની ચિંતામાં ભારે વધારો થયો છે. સામાન્ય રીતે ચોમાસા પૂર્વે ખેડૂતો ખેતરો તૈયાર કરવામાં, બિયારણની ખરીદીમાં અને ખાતરની વ્યવસ્થા કરવામાં વ્યસ્ત જોવા મળે છે, પરંતુ આ વર્ષે પરિસ્થિતિ કંઈક અલગ જ છે. એક તરફ બિયારણની અછત ખેડૂતોને પરેશાન કરી રહી છે તો બીજી તરફ ડીઝલની અછતના કારણે ખેતીના કામો પર સીધી અસર પડી રહી છે. આ ઉપરાંત ખાતરના ભાવમાં થયેલા જંગી વધારાએ ખેડૂતોની આર્થિક સ્થિતિને વધુ નાજુક બનાવી દીધી છે.

ગુજરાતમાં ખેતીને અર્થતંત્રનો આધારસ્તંભ માનવામાં આવે છે. ખેડૂતોના પરિશ્રમથી જ સમગ્ર સમાજને અનાજ, તેલબિયાં અને અન્ય કૃષિ ઉત્પાદનો મળી રહે છે. પરંતુ આજે એ જ ખેડૂત અનેક સમસ્યાઓ વચ્ચે સંઘર્ષ કરી રહ્યો છે. ધોરાજી સહિતના ગ્રામ્ય વિસ્તારોમાં ખેડૂતોનું કહેવું છે કે વાવણીનો સમય નજીક આવી રહ્યો છે છતાં ખેતી માટેની મૂળભૂત જરૂરિયાતો સમયસર ઉપલબ્ધ નથી થઈ રહી.

ચોમાસું શરૂ થવામાં હવે ગણતરીના દિવસો બાકી રહ્યા છે. આવા સમયે ખેડૂતો માટે સૌથી મહત્વપૂર્ણ કામગીરી ખેતરોને વાવણી માટે તૈયાર કરવાની હોય છે. સામાન્ય રીતે ટ્રેક્ટર અને આધુનિક કૃષિ સાધનો દ્વારા ઝડપથી ખેતરની તૈયારી કરવામાં આવે છે. પરંતુ હાલ ડીઝલની અછતને કારણે ખેડૂતોના ટ્રેક્ટરો ખેતરમાં જ નિષ્ક્રિય બનીને ઉભા રહી ગયા છે.

સ્થાનિક ખેડૂતોના જણાવ્યા અનુસાર ડીઝલ મેળવવા માટે પેટ્રોલ પંપો પર કલાકો સુધી લાંબી લાઈનોમાં ઊભા રહેવું પડે છે. તેમ છતાં જરૂરી જથ્થો મળતો નથી. જેના કારણે ખેતીના કામો સમયસર પૂર્ણ થઈ શકતા નથી. લાખો રૂપિયાના ખર્ચે ખરીદેલા ટ્રેક્ટરો અને કૃષિ સાધનો ડીઝલના અભાવે ઉપયોગ વિના ઉભા રહેતા ખેડૂતોમાં ભારે નારાજગી જોવા મળી રહી છે.

ડીઝલ ન મળતાં ખેડૂતોને ફરીથી પરંપરાગત ખેતી પદ્ધતિ તરફ વળવાની ફરજ પડી રહી છે. અનેક ગામોમાં ખેડૂતો બળદગાડા અને હળની મદદથી ખેતરો ખેડતા જોવા મળી રહ્યા છે. આધુનિક યુગમાં જ્યાં મશીનરી આધારિત ખેતી સામાન્ય બની ગઈ છે ત્યાં ડીઝલની અછતના કારણે ખેડૂતોને જૂની પદ્ધતિ અપનાવવાની મજબૂરી સર્જાઈ છે. આકરા તાપમાન વચ્ચે બળદ વડે ખેતી કરવી અત્યંત મુશ્કેલ બની રહી છે.

સ્થાનિક ખેડૂત ભૂપતભાઈએ પોતાની વ્યથા વ્યક્ત કરતાં જણાવ્યું હતું કે ખેતી માટેનો સૌથી મહત્વનો સમય ચાલી રહ્યો છે. પરંતુ ડીઝલ ન મળવાને કારણે ખેતરોની તૈયારી અટકી ગઈ છે. સમયસર ખેતી ન થઈ શકે તો વાવણી મોડી પડશે અને તેની સીધી અસર ઉત્પાદન પર પડશે. ખેડૂતો માટે આ પરિસ્થિતિ અત્યંત ચિંતાજનક બની ગઈ છે.

ડીઝલની સમસ્યા વચ્ચે ખેડૂતોને ખાતર અને બિયારણની અછતનો પણ સામનો કરવો પડી રહ્યો છે. વાવણી માટે જરૂરી મગફળી, સોયાબીન અને અન્ય પાકોના બિયારણો પૂરતા પ્રમાણમાં ઉપલબ્ધ નથી. જે બિયારણ ઉપલબ્ધ છે તેના ભાવમાં પણ નોંધપાત્ર વધારો થયો છે. પરિણામે ખેડૂતોને વધારાનો આર્થિક બોજ સહન કરવો પડી રહ્યો છે.

ખેડૂતોનું કહેવું છે કે છેલ્લા કેટલાક વર્ષોમાં ખેતીનો ખર્ચ સતત વધી રહ્યો છે. બિયારણ, ખાતર, મજૂરી અને ડીઝલના ખર્ચમાં થયેલા વધારાના કારણે ખેતી કરવી વધુ મોંઘી બની ગઈ છે. બીજી તરફ પાકના પૂરતા ભાવ ન મળતા ખેડૂતોને નફો મેળવવો મુશ્કેલ બની રહ્યો છે.

સ્થાનિક ખેડૂત કાંતિભાઈ ભીખાભાઈના જણાવ્યા અનુસાર ખાતરના ભાવમાં થયેલો વધારો ખેડૂતો માટે સૌથી મોટી ચિંતા છે. તેમના જણાવ્યા મુજબ કેટલીક જાતના ખાતરની એક ગુણીના ભાવમાં 600થી 700 રૂપિયા સુધીનો વધારો થયો છે. આ વધારાના કારણે નાના અને મધ્યમ ખેડૂતો પર ભારે આર્થિક બોજ આવી પડ્યો છે.

ખેડૂતોનું કહેવું છે કે વાવણી પહેલાં જ આટલો ખર્ચ વધી જવાથી ખેતીની સમગ્ર અર્થવ્યવસ્થા ખોરવાઈ ગઈ છે. જો ચોમાસું સારું રહે અને પાક સારો થાય તો જ ખેડૂતને થોડો ફાયદો થઈ શકે, પરંતુ હાલની પરિસ્થિતિમાં વાવણી પહેલાં જ ખેડૂતની કમર તૂટી રહી છે.

સ્થાનિક ખેડૂત અર્જુનભાઈએ જણાવ્યું હતું કે ડીઝલ માટે લાંબી લાઈનોમાં ઊભા રહેવું પડે છે અને ઘણી વખત પૂરતો જથ્થો મળતો નથી. ખેતી માટેનો સમય ખૂબ જ મહત્વનો હોય છે. જો સમયસર ખેતરની તૈયારી નહીં થાય તો આખી સીઝન પર તેની નકારાત્મક અસર પડી શકે છે. સરકાર તાત્કાલિક હસ્તક્ષેપ કરીને સમસ્યાનું નિરાકરણ લાવે તેવી ખેડૂતોની માંગ છે.

ખેડૂતોનું કહેવું છે કે ડીઝલ, ખાતર અને બિયારણ જેવી મૂળભૂત જરૂરિયાતો સમયસર ઉપલબ્ધ કરાવવી સરકાર અને સંબંધિત વિભાગોની જવાબદારી છે. જો વાવણી પહેલાં જ ખેડૂતોને આટલી મુશ્કેલીઓનો સામનો કરવો પડે તો કૃષિ ઉત્પાદન પર તેની ગંભીર અસર પડી શકે છે.

કૃષિ નિષ્ણાતોના મતે ચોમાસા પહેલાંનો સમય ખેતી માટે અત્યંત મહત્વપૂર્ણ ગણાય છે. આ સમયે ખેતરોની તૈયારી, ખાતરનો ઉપયોગ અને ગુણવત્તાયુક્ત બિયારણની ઉપલબ્ધતા પાકની સફળતા માટે નિર્ણાયક સાબિત થાય છે. જો આ પ્રક્રિયામાં વિલંબ થાય તો ઉત્પાદન ઘટવાની સંભાવના વધી જાય છે.

ધોરાજી પંથકમાં હાલ ખેડૂતો સરકાર પાસે તાત્કાલિક રાહતની માંગ કરી રહ્યા છે. તેમની માંગ છે કે ડીઝલનો પૂરતો જથ્થો ઉપલબ્ધ કરાવવામાં આવે, ખાતરના ભાવ નિયંત્રિત કરવામાં આવે અને બિયારણની અછત દૂર કરવામાં આવે. જેથી ખેડૂતો સમયસર વાવણી કરી શકે અને આગામી ખેતી સીઝન સફળ બની શકે.

પોતાના પરસેવાથી દેશ અને સમાજને અનાજ પૂરું પાડતો ખેડૂત આજે અનેક સમસ્યાઓ વચ્ચે સંઘર્ષ કરી રહ્યો છે. પેટ્રોલ પંપો પર ડીઝલ માટેની લાઈનો, ખાતરના વધતા ભાવ અને બિયારણની અછત વચ્ચે ખેડૂતો આશાભરી નજરે સરકાર તરફ જોઈ રહ્યા છે. હવે જોવાનું એ રહેશે કે ખેડૂતોની આ વ્યથા સાંભળીને તંત્ર કેટલા ઝડપથી અસરકારક પગલાં ભરે છે અને ચોમાસા પહેલાં ખેડૂતોને જરૂરી રાહત મળે છે કે નહીં.

રિપોર્ટર ફિરોજ જુણેજા ધોરાજી