ઈકોનોમી સાડા ત્રણ વર્ષ બાદ RBIનો મોટો નિર્ણય, રેપો રેટમાં 0.25 ટકાનો વધારો.
રિઝર્વ બેન્ક ઓફ ઈન્ડિયા એટલે કે RBIની મોનિટરી પોલિસી કમિટીની ત્રણ દિવસીય બેઠકના અંતે વ્યાજ દરને લઈને મોટો નિર્ણય લેવામાં આવ્યો છે. મોનિટરી પોલિસી કમિટીએ રેપો રેટમાં 0.25 ટકાનો વધારો કરવાનો નિર્ણય કર્યો છે. આ વધારા સાથે રેપો રેટ 5.25 ટકાથી વધીને હવે 5.50 ટકા થયો છે. મહત્વની વાત એ છે કે લગભગ સાડા ત્રણ વર્ષના લાંબા સમયગાળા બાદ RBI તરફથી રેપો રેટમાં ફરી એક વખત વધારો કરવામાં આવ્યો છે. અગાઉ સતત કેટલીક બેઠકોમાં વ્યાજ દર યથાવત રાખવામાં આવ્યા હતા, પરંતુ દેશ અને વૈશ્વિક અર્થતંત્રમાં બદલાતી પરિસ્થિતિને ધ્યાનમાં રાખીને હવે RBIએ દર વધારવાનો નિર્ણય લીધો છે.
RBIના આ નિર્ણય પાછળ અનેક આર્થિક પરિબળો મહત્વપૂર્ણ હોવાનું માનવામાં આવી રહ્યું છે. દેશમાં મોંઘવારીનું દબાણ ફરી વધતું જોવા મળી રહ્યું છે. બીજી તરફ ભારતીય રૂપિયાની નબળાઈ, વૈશ્વિક બોન્ડ યીલ્ડમાં વધારો અને ક્રૂડ ઓઈલના ભાવમાં ફરીથી ઉછાળો જેવા પરિબળો પણ અર્થતંત્ર માટે પડકારરૂપ બની રહ્યા છે. ખાસ કરીને પશ્ચિમ એશિયામાં ચાલી રહેલા સંઘર્ષની અસર વૈશ્વિક એનર્જી માર્કેટ પર જોવા મળી રહી છે. ક્રૂડ ઓઈલના ભાવમાં વધારો થાય તો તેની સીધી અને આડકતરી અસર પેટ્રોલ-ડીઝલથી લઈને પરિવહન, ઉત્પાદન અને રોજિંદા વપરાશની અનેક વસ્તુઓના ભાવ પર પડી શકે છે. આવી સ્થિતિમાં મોંઘવારીને નિયંત્રિત રાખવી RBI માટે મહત્વની જવાબદારી બની છે.
રેપો રેટ એટલે એવો વ્યાજ દર જેના પર RBI દેશની બેન્કોને ટૂંકા ગાળાની નાણાકીય જરૂરિયાતો માટે નાણાં આપે છે. જ્યારે RBI રેપો રેટમાં વધારો કરે છે ત્યારે બેન્કો માટે નાણાં મેળવવાનો ખર્ચ વધી શકે છે. તેના કારણે બેન્કો લોનના વ્યાજ દરમાં વધારો કરી શકે છે. પરિણામે નવા લોનધારકો તેમજ ફ્લોટિંગ વ્યાજ દરવાળી લોન લઈ રહેલા ગ્રાહકો પર તેની અસર જોવા મળી શકે છે. ખાસ કરીને હોમ લોન અને કાર લોનની EMIમાં વધારો થવાની શક્યતા રહે છે. એટલે કે RBIનો આ નિર્ણય સામાન્ય ગ્રાહકોના માસિક બજેટ પર પણ અસર કરી શકે છે.
હોમ લોન લેનારા ગ્રાહકો માટે આ નિર્ણય ખાસ મહત્વનો છે. જો બેન્કો RBIના વધારેલા રેપો રેટને અનુરૂપ પોતાના લોનના વ્યાજ દરમાં વધારો કરે તો ગ્રાહકોની EMI વધી શકે છે અથવા લોનની કુલ ચુકવણી અવધિ વધી શકે છે. જોકે દરેક બેન્ક દ્વારા વ્યાજ દરમાં કેટલો ફેરફાર કરવામાં આવે છે તે અલગ હોઈ શકે છે. ગ્રાહકોએ પોતાની બેન્કના નવા વ્યાજ દર, EMI અને લોનની બાકી અવધિ અંગે માહિતી મેળવવી જરૂરી બનશે. બીજી તરફ વ્યાજ દર વધવાથી બચત અને ફિક્સ્ડ ડિપોઝિટ જેવા સાધનોમાં રોકાણ કરનારા લોકોને ભવિષ્યમાં વધુ સારા વ્યાજ દરનો લાભ મળવાની શક્યતા પણ રહે છે.
RBIના ગવર્નર સંજય મલ્હોત્રાએ પોતાના સંબોધનમાં પશ્ચિમ એશિયાના સંઘર્ષ અને ક્રૂડ ઓઈલના વધતા ભાવનો ઉલ્લેખ કર્યો હતો. વૈશ્વિક સ્તરે એનર્જીની કિંમતોમાં વધારો થાય અને તેના કારણે મોંઘવારીનું દબાણ વધે તો તેની અસર ભારતીય અર્થતંત્ર પર પણ પડી શકે છે. ખાણી-પીણીની વસ્તુઓના ભાવમાં વધારો, ઊર્જા ખર્ચમાં વધારો અને વૈશ્વિક મોંઘવારીના દબાણ અંગે પણ ચિંતા વ્યક્ત કરવામાં આવી છે. આ તમામ પરિબળોને ધ્યાનમાં રાખીને RBIએ મોંઘવારીને નિયંત્રણમાં રાખવા માટે વ્યાજ દર વધારવાનો માર્ગ અપનાવ્યો છે.
આ અગાઉ ફેબ્રુઆરી 2023માં RBIએ રેપો રેટમાં 0.25 ટકાનો વધારો કરીને તેને 6.50 ટકા કર્યો હતો. ત્યારબાદના સમયગાળામાં રેપો રેટમાં ઘટાડો જોવા મળ્યો હતો અને બાદમાં તેને લાંબા સમય સુધી સ્થિર રાખવામાં આવ્યો હતો. અગાઉની ત્રણ મોનિટરી પોલિસી બેઠકોમાં પણ રેપો રેટમાં કોઈ ફેરફાર કરવામાં આવ્યો નહોતો. પરંતુ હવે બદલાયેલી આર્થિક પરિસ્થિતિને ધ્યાનમાં રાખીને તેમાં 25 બેસિસ પોઈન્ટ એટલે કે 0.25 ટકાનો વધારો કરવામાં આવ્યો છે. આ નિર્ણયથી RBIએ મોંઘવારી સામે સાવચેતીભર્યું વલણ અપનાવ્યું હોવાનો સંકેત મળ્યો છે.
મહત્વનું એ પણ છે કે RBIએ પોલિસી સ્ટાન્સને ન્યુટ્રલ રાખ્યો છે. તેનો અર્થ એ છે કે નજીકના ભવિષ્યમાં અર્થતંત્ર અને મોંઘવારીની સ્થિતિ પ્રમાણે RBI પાસે આગળ પણ વ્યાજ દર અંગે નિર્ણય લેવાની લવચીકતા રહેશે. જો મોંઘવારીનું દબાણ વધુ વધે તો ભવિષ્યમાં વધુ કડક પગલાંની શક્યતા નકારી શકાય નહીં, જ્યારે પરિસ્થિતિમાં સુધારો થાય તો RBI પોતાના વલણમાં ફેરફાર કરી શકે છે. હાલમાં દેશમાં મોંઘવારી પાંચ ટકાની આસપાસ હોવાનું જણાવાઈ રહ્યું છે અને તેમાં વધુ વધારો થાય તો RBI માટે પડકાર વધી શકે છે.
આ નિર્ણયનો પ્રભાવ માત્ર લોન લેનારા ગ્રાહકો સુધી મર્યાદિત રહેવાનો નથી. વ્યાજ દરોમાં ફેરફારથી બેન્કિંગ સિસ્ટમ, રોકાણ, બચત, રિયલ એસ્ટેટ, ઓટો સેક્ટર અને સામાન્ય ગ્રાહક ખર્ચ પર પણ અસર થઈ શકે છે. એક તરફ લોન મોંઘી થવાથી લોકો મોટા ખર્ચ અંગે સાવચેતી રાખી શકે છે, તો બીજી તરફ FD અને અન્ય વ્યાજ આધારિત બચત સાધનોમાં વધુ વળતર મળવાની સંભાવના ઉભી થઈ શકે છે. આમ, RBIનો 0.25 ટકાનો વધારો નાનો દેખાય છે, પરંતુ તેની અસર અર્થતંત્રના વિવિધ ક્ષેત્રોમાં જોવા મળી શકે છે.
હવે આગામી સમયમાં મોંઘવારી, ક્રૂડ ઓઈલના ભાવ, રૂપિયાની સ્થિતિ અને વૈશ્વિક આર્થિક પરિસ્થિતિ પર RBIની નજર રહેશે. ખાસ કરીને પશ્ચિમ એશિયાના સંઘર્ષના કારણે ક્રૂડ ઓઈલના ભાવમાં વધુ વધારો થાય છે કે નહીં તે મહત્વપૂર્ણ રહેશે. આગામી મોનિટરી પોલિસી બેઠકોમાં આ પરિબળોના આધારે RBI આગળની નીતિ નક્કી કરશે. હાલ માટે રેપો રેટ 5.50 ટકા પર પહોંચતા લોન ગ્રાહકો માટે EMIના વધારાની શક્યતા ઊભી થઈ છે, જ્યારે બચત કરનારા લોકો માટે વધુ વ્યાજ દરની આશા પણ ઉભી થઈ છે.
