સબરસ GSTના નિયમોમાં મોટા ફેરફારોની તૈયારી...
દેશના વેપારીઓ અને કરદાતાઓ માટે GST વ્યવસ્થામાં રાહત આપતા અનેક મહત્ત્વપૂર્ણ પ્રસ્તાવો સામે આવ્યા છે. ૫૭મી GST કાઉન્સિલની બેઠકમાં કરવેરા સંબંધિત પ્રક્રિયાઓને સરળ બનાવવા, નાના કરદાતાઓ પરનો વહીવટી બોજ ઘટાડવા અને નિયમોના પાલનને વધુ વ્યવહારુ બનાવવાના મુદ્દાઓ પર ચર્ચા કરવામાં આવી હતી. બેઠક બાદ કેન્દ્રીય નાણાં મંત્રી નિર્મલા સીતારમણ દ્વારા આપવામાં આવેલી માહિતી અનુસાર, ₹૧૦,૦૦૦થી ઓછી કરની માંગ માટે ડિમાન્ડ નોટિસ ન મોકલવા, GST હેઠળ ધરપકડની જોગવાઈ દૂર કરવા અને કાયદેસરની કાર્યવાહી માટેની મર્યાદા વધારવા જેવા મુદ્દાઓ પર ભલામણો કરવામાં આવી છે. આ ઉપરાંત સામાન્ય પેનલ્ટીની મર્યાદા ઘટાડવાનો પ્રસ્તાવ પણ ચર્ચામાં આવ્યો છે. આ ફેરફારોનો મુખ્ય હેતુ નાના વેપારીઓ અને કરદાતાઓને નાની ભૂલો કે ઓછા મૂલ્યના કેસોમાં પડતી મુશ્કેલીઓ ઘટાડવાનો છે. જોકે, આ તમામ બાબતોને અંતિમ અને અમલમાં આવી ગયેલા નિયમો માનવા યોગ્ય નથી. કેટલાક મુદ્દાઓ માટે અધિકારીઓની સમિતિ દ્વારા વધુ સમીક્ષા કરવાની અને ત્યારબાદ GST કાઉન્સિલમાં અંતિમ નિર્ણય લેવાની પ્રક્રિયા સૂચવવામાં આવી છે. આ પ્રસ્તાવો અમલમાં આવે તો વેપારીઓને GST સંબંધિત વહીવટી પ્રક્રિયામાં રાહત મળી શકે છે.
GST વ્યવસ્થામાં સૌથી વધુ ચર્ચામાં રહેલો પ્રસ્તાવ ₹૧૦,૦૦૦થી ઓછી કરની માંગ માટે ડિમાન્ડ નોટિસ ન મોકલવાનો છે. હાલ વેપારીઓને ટેક્સ સંબંધિત વિસંગતતા, ગણતરીમાં તફાવત અથવા અન્ય મુદ્દાઓને કારણે વિભાગ તરફથી નોટિસ મળી શકે છે. નાની રકમના કેસોમાં પણ દસ્તાવેજો રજૂ કરવા, જવાબ તૈયાર કરવા અને કાયદાકીય સલાહ મેળવવા માટે વેપારીઓને સમય તથા નાણાં ખર્ચવા પડી શકે છે. ખાસ કરીને નાના વેપારીઓ માટે આવી પ્રક્રિયા મુશ્કેલીરૂપ બની શકે છે. આ પરિસ્થિતિને ધ્યાનમાં રાખીને ઓછી રકમના કરવેરા વિવાદોમાં વહીવટી કાર્યવાહી ઘટાડવાનો પ્રસ્તાવ મહત્ત્વપૂર્ણ ગણાય છે. જો આ જોગવાઈને જરૂરી કાયદાકીય મંજૂરી મળીને અમલમાં મૂકવામાં આવે, તો નિર્ધારિત મર્યાદાથી ઓછી રકમના કેસોમાં વેપારીઓને રાહત મળી શકે છે. જોકે, ડિમાન્ડ નોટિસ અંગેની મર્યાદા કયા પ્રકારના કેસોમાં લાગુ પડશે, તેમાં કઈ શરતો રહેશે અને ક્યારે તેનો અમલ શરૂ થશે તે અંગે અંતિમ સૂચના આવવી જરૂરી છે. તેથી વેપારીઓએ હાલના નિયમોનું પાલન ચાલુ રાખવું અને માત્ર પ્રસ્તાવના આધારે ટેક્સ ભરવાની જવાબદારી અથવા અન્ય કાયદાકીય પ્રક્રિયાઓને અવગણવી નહીં.
બીજો મહત્ત્વપૂર્ણ પ્રસ્તાવ GST હેઠળ ધરપકડની જોગવાઈ દૂર કરવા અને પ્રોસિક્યુશન એટલે કે ફોજદારી કાયદેસરની કાર્યવાહી માટેની ટેક્સ મર્યાદા વધારવા સાથે જોડાયેલો છે. ઉપલબ્ધ વિગતો મુજબ, પ્રોસિક્યુશન માટેની મર્યાદા ₹૧ કરોડથી વધારીને ₹૫ કરોડ કરવાની ભલામણ કરવામાં આવી છે. આ પ્રસ્તાવનો હેતુ ઓછા મૂલ્યના કેસોમાં ફોજદારી કાર્યવાહીનો વ્યાપ ઘટાડવાનો અને ગંભીર કરચોરીના કેસો પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરવાનો હોઈ શકે છે. જોકે, ધરપકડની જોગવાઈ દૂર કરવાની ભલામણને કાયદામાં અમલમાં આવી ગયેલા સંપૂર્ણ પ્રતિબંધ તરીકે સમજવી યોગ્ય નથી. આ માટે સંબંધિત કાયદાકીય જોગવાઈઓમાં સુધારા, મંજૂરી અને સત્તાવાર જાહેરનામાની જરૂર પડી શકે છે. ઉપરાંત, પ્રોસિક્યુશનની મર્યાદા વધારવાનો અર્થ એવો નથી કે તમામ પ્રકારની કરચોરી કે GSTની બાકી રકમ આપમેળે માફ થઈ જશે. કરદાતાઓએ ટેક્સ ભરવાની, યોગ્ય રિટર્ન ફાઇલ કરવાની અને જરૂરી દસ્તાવેજો જાળવવાની જવાબદારી યથાવત્ રાખવાની રહેશે. આ પ્રસ્તાવોને વેપારીઓ માટે રાહતદાયક દિશામાં પગલું માનવામાં આવી રહ્યું છે, પરંતુ અંતિમ કાયદાકીય જોગવાઈઓ જાણી લીધા પછી જ તેની ચોક્કસ અસર સ્પષ્ટ થશે.
GSTની સામાન્ય પેનલ્ટી ઘટાડવાનો પ્રસ્તાવ પણ વેપારી વર્ગ માટે મહત્ત્વપૂર્ણ બની શકે છે. રજૂ કરાયેલી વિગતો અનુસાર, સામાન્ય પેનલ્ટીની ₹૨૫,૦૦૦ની મર્યાદા ઘટાડીને ₹૧૦,૦૦૦ કરવાની ભલામણ કરવામાં આવી છે. નાના નિયમભંગ અથવા પ્રક્રિયાગત ભૂલોને કારણે વેપારીઓને મોટી પેનલ્ટીનો સામનો કરવો પડતો હોય તો આ પ્રકારનો ફેરફાર તેમને રાહત આપી શકે છે. જોકે, પેનલ્ટી કયા પ્રકારના ઉલ્લંઘન માટે લાગુ પડશે, કઈ પરિસ્થિતિમાં ઘટાડો મળશે અને કયા કેસો આ રાહતની બહાર રહેશે તે અંતિમ નિયમો પર આધારિત રહેશે. ગંભીર કરચોરી, ખોટા દસ્તાવેજો અથવા ઇરાદાપૂર્વક કરવામાં આવેલી ગેરરીતિઓ માટે અલગ જોગવાઈઓ લાગુ પડી શકે છે. તેથી વેપારીઓએ GSTના રિટર્ન સમયસર ભરવા, વેચાણ અને ખરીદીના દસ્તાવેજો સાચવવા તથા ઇન્વોઇસ અને ટેક્સની ગણતરીમાં ચોકસાઈ રાખવી જરૂરી છે. પેનલ્ટી ઘટાડવાની ભલામણને નિયમોનું પાલન ન કરવાની છૂટ તરીકે જોવી નહીં.
બેઠકમાં ઇનપુટ ટેક્સ ક્રેડિટ એટલે કે ITC સંબંધિત મુદ્દા પર પણ ચર્ચા કરવામાં આવી હતી. ખાસ કરીને CGST એક્ટની કલમ 16(2)(c)માં સુધારા અંગે વિચારણા કરવામાં આવી હતી. હાલની જોગવાઈ હેઠળ સપ્લાયરે વસૂલેલો ટેક્સ સરકારમાં જમા ન કરાવ્યો હોય તો ખરીદદારની ITC પર પણ અસર પડી શકે છે, ભલે ખરીદદાર વાસ્તવિક વ્યવહાર કરતો હોય. આવા કિસ્સાઓમાં પ્રમાણિક કરદાતાઓને મુશ્કેલી પડી શકે છે. આ મુદ્દાની સમીક્ષા કરવા માટે અધિકારીઓની સમિતિને જવાબદારી સોંપવાની વાત કરવામાં આવી છે. સમિતિને ત્રણ મહિનામાં અહેવાલ રજૂ કરવાનો લક્ષ્યાંક આપવામાં આવ્યો હોવાનું જણાવાયું છે. અહેવાલના આધારે GST કાઉન્સિલ આગળનો નિર્ણય લઈ શકે છે. આથી ITC સંબંધિત રાહત અંગે હાલ અંતિમ નિર્ણય થયો હોવાનું માનવું યોગ્ય નથી. વેપારીઓએ ખરીદીના બિલ, સપ્લાયરના દસ્તાવેજો, ચુકવણીના પુરાવા અને GST રિટર્ન યોગ્ય રીતે જાળવવા જોઈએ, જેથી જરૂર પડે ત્યારે વ્યવહારની વાસ્તવિકતા સાબિત કરી શકાય.
GSTના દરોમાં ફેરફાર અંગે પણ બેઠકમાં મહત્ત્વપૂર્ણ ચર્ચા થઈ હતી. નાણાં મંત્રીના જણાવ્યા અનુસાર, દરોમાં ફેરફાર વર્ષમાં માત્ર એક જ વાર અને શક્ય હોય ત્યાં સુધી ૧ એપ્રિલથી અમલમાં મૂકવાની દિશામાં પ્રયાસ કરવાનો અભિગમ રજૂ કરવામાં આવ્યો હતો. દરોમાં વારંવાર ફેરફાર થવાથી વેપારીઓને ભાવ નક્કી કરવામાં, હિસાબી વ્યવસ્થા જાળવવામાં અને માલસામાનના સ્ટોકનું આયોજન કરવામાં મુશ્કેલી પડી શકે છે. જો દરોમાં ફેરફાર માટે વધુ સ્થિર સમયપત્રક અપનાવવામાં આવે તો વેપારીઓ અને ઉદ્યોગોને આયોજન કરવામાં સરળતા મળી શકે છે. જોકે, ૫૭મી GST કાઉન્સિલની બેઠકમાં GSTના દરોમાં કોઈ ફેરફાર કરવામાં આવ્યો ન હોવાનું જણાવાયું હતું. દરો સંબંધિત કોઈપણ ફેરફાર માટે સત્તાવાર નિર્ણય અને જાહેરનામું મહત્ત્વપૂર્ણ રહેશે.
આમ, GSTના નિયમોમાં સૂચવાયેલા ફેરફારો વેપારીઓ અને કરદાતાઓ માટે રાહતદાયક બની શકે છે. ₹૧૦,૦૦૦થી ઓછી કરની માંગ પર નોટિસ ન મોકલવા, સામાન્ય પેનલ્ટી ઘટાડવા, ધરપકડની જોગવાઈ દૂર કરવા અને પ્રોસિક્યુશનની મર્યાદા વધારવા જેવા પ્રસ્તાવો પર આગળની કાયદાકીય પ્રક્રિયા મહત્ત્વપૂર્ણ રહેશે. આ પ્રક્રિયાગત સુધારાઓ માટે ૧ એપ્રિલ ૨૦૨૭થી અમલનો લક્ષ્યાંક દર્શાવવામાં આવ્યો છે, પરંતુ ચોક્કસ તારીખ અને લાગુ પડતી શરતો માટે અંતિમ સત્તાવાર સૂચનાઓ તપાસવી જરૂરી છે. વેપારીઓએ હાલના GST નિયમોનું પાલન ચાલુ રાખવું અને ફેરફારો અંગે પોતાના કર સલાહકાર અથવા સત્તાવાર GST પોર્ટલ પરથી માહિતી મેળવવી જોઈએ. અંતિમ નિયમો જાહેર થયા બાદ જ આ રાહતો કોને, કયા કેસમાં અને કઈ શરતો હેઠળ મળશે તે સંપૂર્ણ રીતે સ્પષ્ટ થશે.
