એગ્રિકલ્ચર રાવલમાં ‘ગુરુકૃપા કૃષિ કેન્દ્ર’ પર SOGનો મોટો દરોડો : દવા-ખાતરમાં ભેળસેળ, એક્સપાયરી જથ્થાનું વેચાણ અને પેકિંગમાં ગેરરીતિનો પર્દાફાશ, રૂ. 5.29 લાખનો મુદ્દામાલ કબ્જે.

દેવભૂમિ દ્વારકા જિલ્લાના કલ્યાણપુર પંથકમાં ખેડૂતોના આરોગ્ય, પાકની ગુણવત્તા અને કૃષિ વ્યવસ્થાને સીધી અસર કરતી એક ગંભીર ગેરરીતિનો પર્દાફાશ થયો છે. રાવલ ગામમાં આવેલ એક કૃષિ કેન્દ્ર પર જિલ્લા એસ.ઓ.જી. (સ્પેશિયલ ઓપરેશન ગ્રુપ) અને ખેતીવાડી વિભાગે સંયુક્ત કાર્યવાહી હાથ ધરી દવા-ખાતરમાં ભેળસેળ, પેકિંગમાં ફેરફાર, એક્સપાયરી થઈ ગયેલા જંતુનાશકો અને ખાતરના વેચાણ સહિતની અનેક ગંભીર અનિયમિતતાઓ ઝડપી પાડી છે. આ સમગ્ર કાર્યવાહીમાં કુલ રૂ. 5.29 લાખથી વધુ કિંમતનો મુદ્દામાલ કબ્જે કરવામાં આવ્યો છે, જ્યારે કૃષિ કેન્દ્રના સંચાલકો સામે કાયદેસરની કાર્યવાહી શરૂ કરવામાં આવી છે.

મળતી માહિતી મુજબ કલ્યાણપુર તાલુકાના રાવલ ગામે અડવાણા રોડ ઉપર આવેલ ‘ગુરુકૃપા કૃષિ કેન્દ્ર’ અંગે દેવભૂમિ દ્વારકા જિલ્લા એસ.ઓ.જી.ને ચોક્કસ બાતમી મળી હતી. બાતમીમાં જણાવાયું હતું કે અહીં ખેતીમાં ઉપયોગમાં લેવાતી જંતુનાશક દવાઓ અને ખાતરોના વેચાણમાં ગંભીર ગેરરીતિઓ થઈ રહી છે. કેટલાક ઉત્પાદનોમાં ભેળસેળ કરવામાં આવી રહી છે, જ્યારે અનેક જંતુનાશક દવાઓ અને કૃષિ રસાયણોની અવધિ પૂર્ણ થઈ જવા છતાં ખેડૂતોને વેચવામાં આવી રહી છે. ઉપરાંત કેટલીક દવાઓના પેકિંગ અને લેબલિંગમાં પણ નિયમોનો ભંગ થતો હોવાની માહિતી પોલીસને મળી હતી.

આ બાતમીના આધારે એસ.ઓ.જી.ની ટીમે તાત્કાલિક કાર્યવાહી હાથ ધરી હતી. પોલીસ અધિકારીઓએ ખેતીવાડી વિભાગના અધિકારીઓને પણ સમગ્ર મામલે જાણ કરી હતી, કારણ કે કૃષિ દવાઓ અને ખાતરના વેચાણ સંબંધિત તકનીકી ચકાસણી માટે ખેતીવાડી વિભાગની હાજરી જરૂરી હતી. ત્યારબાદ નાયબ ખેતી વિસ્તરણ અધિકારી સહિતની ટીમને સ્થળ ઉપર બોલાવવામાં આવી અને સંયુક્ત તપાસ શરૂ કરવામાં આવી હતી.

તપાસ દરમિયાન ‘ગુરુકૃપા કૃષિ કેન્દ્ર’ના સંચાલકો માલદેભાઈ ઓડેદરા અને દિનેશભાઈ ઓડેદરાની દુકાનમાં પ્રથમ નજરે જ અનેક શંકાસ્પદ વસ્તુઓ જોવા મળી હતી. દુકાનમાં રહેલા જંતુનાશક દવાઓના જથ્થાની તપાસ દરમિયાન અધિકારીઓને 32 બોટલો એવી મળી આવી હતી, જેના ઉપર નિયમ મુજબની કોઈ માહિતી ઉપલબ્ધ નહોતી. સામાન્ય રીતે કૃષિ દવાઓના પેકિંગ પર દવાના ટેક્નિકલ નામ, ઉપયોગની પદ્ધતિ, કેટલા પ્રમાણમાં દવાનો ઉપયોગ કરવો, કયા પાક માટે ઉપયોગી છે, ઉત્પાદન તારીખ, બેચ નંબર, ઉત્પાદક કંપનીનું નામ અને સમાપ્તિ તારીખ જેવી મહત્વપૂર્ણ વિગતો દર્શાવવી ફરજિયાત હોય છે.

પરંતુ તપાસ દરમિયાન મળી આવેલી આ 32 બોટલો ઉપર આવી કોઈ માહિતી દર્શાવવામાં આવી નહોતી. એટલું જ નહીં, દવાઓના પેકિંગ પર ઉત્પાદક કંપનીનું નામ કે ઉત્પાદન તારીખ પણ લખેલી નહોતી. જેના કારણે આ બોટલો શંકાસ્પદ જણાતા અધિકારીઓએ તેને શકમંદ મિલકત તરીકે કબ્જે કરી લીધી હતી. આ જથ્થાની અંદાજિત કિંમત રૂ. 11,620 હોવાનું જાણવા મળ્યું હતું.

આ કાર્યવાહી દરમિયાન અધિકારીઓએ દુકાનના અન્ય સ્ટોકની પણ વિગતવાર તપાસ હાથ ધરી હતી. જેમાં વધુ ચોંકાવનારી હકીકતો સામે આવી હતી. દુકાનમાં મોટી માત્રામાં એવી જંતુનાશક દવાઓ, ખાતરો અને બિયારણનો જથ્થો મળી આવ્યો હતો, જેની ઉપયોગ અવધિ (Expiry Date) ઘણા સમય પહેલાં પૂર્ણ થઈ ગઈ હતી. નિયમો અનુસાર કોઈપણ કૃષિ ઉત્પાદનની મુદત પૂર્ણ થઈ જાય પછી તેનું વેચાણ કરવું ગુનો ગણાય છે. કારણ કે આવી દવાઓ અને ખાતરો ખેડૂતોના પાકને નુકસાન પહોંચાડી શકે છે તેમજ જમીનની ગુણવત્તા પર પણ પ્રતિકૂળ અસર કરી શકે છે.

તપાસ દરમિયાન આશરે 50 જેટલી અલગ-અલગ પ્રકારની દવાઓ, ખાતરો અને બિયારણનો એવો જથ્થો મળી આવ્યો હતો, જેની કુલ કિંમત આશરે રૂ. 3.89 લાખ જેટલી થતી હતી. આ તમામ માલની મુદત પૂર્ણ થઈ ગઈ હોવા છતાં તે વેચાણ માટે રાખવામાં આવ્યો હોવાનું સામે આવ્યું હતું. ખેતીવાડી વિભાગના અધિકારીઓએ નિયમ મુજબ આ સમગ્ર જથ્થાને નાશ કરવાની કાર્યવાહી હાથ ધરી હતી.

ખેતીવાડી નિષ્ણાતોનું માનવું છે કે એક્સપાયરી થયેલી જંતુનાશક દવાઓનો ઉપયોગ કરવાથી પાકને લાભ થવાને બદલે નુકસાન થવાની શક્યતા વધી જાય છે. કેટલીક દવાઓની રાસાયણિક રચનામાં સમય જતાં ફેરફાર થાય છે, જેના કારણે તે પાક માટે ઝેરી પણ બની શકે છે. આવી દવાઓનો ઉપયોગ કરવાથી પાક ઉત્પાદન ઘટી શકે છે, જમીનની ફળદ્રુપતા પર અસર પડી શકે છે અને કેટલીક સ્થિતિમાં ખેડૂતોને મોટું આર્થિક નુકસાન પણ સહન કરવું પડી શકે છે.

દુકાનની તપાસ બાદ એસ.ઓ.જી. અને ખેતીવાડી વિભાગની ટીમે ગુરુકૃપા કૃષિ કેન્દ્રના ગોડાઉનમાં પણ તપાસ હાથ ધરી હતી. ગોડાઉનમાં તપાસ દરમિયાન એન.પી.કે. પ્રકારના રાસાયણિક ખાતરની મોટી માત્રા મળી આવી હતી. કુલ 135 બોરીઓનો જથ્થો ત્યાં સંગ્રહિત હતો. દરેક બોરી 50 કિલો વજનની હોવાનું સામે આવ્યું હતું.

અધિકારીઓએ જ્યારે આ જથ્થા અંગે ખરીદીના બિલ, સ્ટોક રજિસ્ટર, સ્ટોક પત્રક અને અન્ય જરૂરી દસ્તાવેજોની માંગણી કરી હતી ત્યારે સંચાલકો સંતોષકારક જવાબ આપી શક્યા નહોતા. નિયમો મુજબ ખાતર અને કૃષિ રસાયણોના દરેક જથ્થાનો યોગ્ય હિસાબ અને દસ્તાવેજો રાખવા ફરજિયાત હોય છે. પરંતુ અહીં તે ઉપલબ્ધ ન હોવાથી સમગ્ર જથ્થો શંકાસ્પદ માનવામાં આવ્યો હતો.

આ 135 બોરી ખાતરની અંદાજિત કિંમત રૂ. 1.28 લાખ હોવાનું સામે આવ્યું હતું. ખેતીવાડી વિભાગે આ સમગ્ર જથ્થાને સ્થગિત રાખવા અને તેની વધુ તપાસ હાથ ધરવા માટે કાર્યવાહી કરી હતી. આમ દુકાન અને ગોડાઉનમાંથી મળી આવેલા શંકાસ્પદ, એક્સપાયરી તથા ગેરરીતિપૂર્ણ માલ સહિત કુલ રૂ. 5.29 લાખથી વધુ કિંમતનો મુદ્દામાલ કબ્જે કરવામાં આવ્યો હતો.

આ સમગ્ર કાર્યવાહી દેવભૂમિ દ્વારકા જિલ્લા એસ.ઓ.જી.ના પી.આઈ. વી.એ. રાણા, પી.એસ.આઈ. ડી.એ. વાળા તથા તેમની ટીમ દ્વારા હાથ ધરવામાં આવી હતી. ખેતીવાડી વિભાગ તરફથી ખેતીવાડી અધિકારી કેવલ પનારા, મયુર સોનગરા સહિતના અધિકારીઓ અને કર્મચારીઓએ પણ તપાસમાં મહત્વપૂર્ણ ભૂમિકા ભજવી હતી. બંને વિભાગોના સંકલનથી આ મોટી ગેરરીતિનો પર્દાફાશ શક્ય બન્યો હતો.

તપાસ દરમિયાન પ્રાથમિક રીતે સામે આવ્યું હતું કે આ ગેરરીતિઓ દ્વારા આર્થિક લાભ મેળવવાનો પ્રયાસ કરવામાં આવી રહ્યો હતો. ખેડૂતોને ગુણવત્તાયુક્ત અને પ્રમાણભૂત કૃષિ સામગ્રી પૂરી પાડવાના બદલે તેમને ભેળસેળવાળી અથવા સમયમર્યાદા પૂર્ણ થઈ ગયેલી દવાઓ અને ખાતરો વેચવામાં આવી રહ્યા હોવાની શંકા વ્યક્ત કરવામાં આવી રહી છે.

ખેતીવાડી વિભાગે આ સમગ્ર મામલાને ગંભીરતાથી લઈને બંને સંચાલકો સામે 1971ના સંબંધિત નિયમો હેઠળ કાર્યવાહી શરૂ કરી છે. નિયમ 18 અને નિયમ 19નો ભંગ કરવા બદલ માલદેભાઈ ઓડેદરા અને દિનેશભાઈ ઓડેદરાને સત્તાવાર નોટિસ પાઠવવામાં આવી છે. આગામી દિવસોમાં તેમની સામે વધુ કડક કાયદાકીય કાર્યવાહી થઈ શકે છે.

કૃષિ ક્ષેત્ર સાથે સંકળાયેલા નિષ્ણાતોનું માનવું છે કે ખેડૂતોની મહેનત અને પાકની સુરક્ષા માટે કૃષિ દવાઓ અને ખાતરોની ગુણવત્તા અત્યંત મહત્વપૂર્ણ છે. જો બજારમાં ભેળસેળવાળી અથવા એક્સપાયરી સામગ્રી ખુલ્લેઆમ વેચાતી રહે તો તેનો સીધો ફટકો ખેડૂતોને પડે છે. ખેડૂતો પાક ઉત્પાદન વધારવા માટે જે દવાઓ અને ખાતરો ખરીદે છે તે જ જો નકામી અથવા નુકસાનકારક હોય તો તેમને આર્થિક નુકસાન ઉપરાંત માનસિક તણાવ પણ સહન કરવો પડે છે.

દેવભૂમિ દ્વારકા જિલ્લામાં છેલ્લા કેટલાક વર્ષોથી ખેતીવાડી ક્ષેત્રમાં નવી ટેક્નોલોજી અને આધુનિક પદ્ધતિઓનો ઉપયોગ વધી રહ્યો છે. સરકાર પણ ખેડૂતોને વધુ ઉત્પાદન અને સારી આવક મળે તે માટે અનેક યોજનાઓ અમલમાં મૂકી રહી છે. ત્યારે આવી ગેરરીતિઓ ખેડૂતોના હિતો સામેનો ગંભીર ગુનો ગણાય છે.

સ્થાનિક ખેડૂતોમાં પણ આ કાર્યવાહી બાદ ચર્ચાનો માહોલ જોવા મળી રહ્યો છે. અનેક ખેડૂતોનું માનવું છે કે જો આવી ગેરરીતિઓ સમયસર પકડાઈ ન હોત તો હજારો એકર જમીનમાં વાવેલા પાકને નુકસાન થઈ શક્યું હોત. કેટલાક ખેડૂતોનું કહેવું છે કે બજારમાં ઉપલબ્ધ કૃષિ દવાઓ અને ખાતરોની ગુણવત્તા અંગે નિયમિત ચકાસણી થવી જોઈએ.

એસ.ઓ.જી. અને ખેતીવાડી વિભાગ દ્વારા કરવામાં આવેલી આ કાર્યવાહી ખેડૂતોના હિતોની રક્ષા માટે એક મહત્વપૂર્ણ પગલું માનવામાં આવી રહી છે. અધિકારીઓએ પણ સ્પષ્ટ કર્યું છે કે ભવિષ્યમાં આવા પ્રકારની ગેરરીતિઓ સામે વધુ કડક કાર્યવાહી કરવામાં આવશે અને ખેડૂતો સાથે છેતરપિંડી કરનાર કોઈપણ વ્યક્તિને છોડવામાં નહીં આવે.

રાવલ ગામની આ ઘટના સમગ્ર જિલ્લામાં કૃષિ ક્ષેત્ર સાથે સંકળાયેલા વેપારીઓ માટે પણ એક ચેતવણી સમાન બની છે. નિયમોનો ભંગ કરીને આર્થિક લાભ મેળવવાનો પ્રયાસ કરનારાઓ સામે હવે પોલીસ અને ખેતીવાડી વિભાગ બંને સખત વલણ અપનાવી રહ્યા છે. પરિણામે આગામી સમયમાં આવા ગેરકાયદેસર ધંધાઓ પર વધુ નિયંત્રણ આવવાની આશા વ્યક્ત કરવામાં આવી રહી છે.

આ સમગ્ર ઘટનાએ એક વખત ફરી સાબિત કર્યું છે કે ખેડૂતોના હિતો સાથે ચેડાં કરનાર તત્વો સામે સમયસર અને કડક કાર્યવાહી અત્યંત જરૂરી છે. રાવલ ગામે હાથ ધરાયેલી આ સંયુક્ત કામગીરી માત્ર એક દરોડો નથી, પરંતુ કૃષિ ક્ષેત્રમાં પારદર્શિતા, ગુણવત્તા અને ખેડૂતોના હિતોની સુરક્ષા માટેનું એક મહત્વપૂર્ણ ઉદાહરણ બની છે.