મારું ગુજરાત ડૉક્ટરો અને હોસ્પિટલો માટે જાહેરાતના નિયમો કડક, ભ્રામક દાવા કરશો તો થશે કાર્યવાહી.

દેશભરમાં ડૉક્ટરો અને હોસ્પિટલો દ્વારા કરવામાં આવતી સારવાર સંબંધિત જાહેરાતોને લઈને હવે નિયમો વધુ કડક બનાવવામાં આવ્યા છે. સુપ્રીમ કોર્ટના આદેશને પગલે નેશનલ મેડિકલ કમિશન એટલે કે NMC દ્વારા રજિસ્ટર્ડ મેડિકલ પ્રેક્ટિશનર્સ અને હોસ્પિટલો માટે જાહેરાત અંગે વિસ્તૃત ગાઈડલાઈન જાહેર કરવામાં આવી છે. આ નવા નિયમોનો મુખ્ય હેતુ મેડિકલ પ્રોફેશનની ગરિમા જાળવવા, હેલ્થકેર ક્ષેત્રમાં વધતા કોમર્શિયલાઈઝેશનને નિયંત્રિત કરવા અને દર્દીઓના હિતોનું રક્ષણ કરવાનો છે. સારવાર અંગે કરવામાં આવતી જાહેરાતોમાં દર્દીઓને ખોટી આશા, ગેરમાર્ગે દોરતી માહિતી અથવા લોભામણી ઓફરો આપવામાં ન આવે તે માટે આ નિયમો મહત્વપૂર્ણ માનવામાં આવી રહ્યા છે.

નવી ગાઈડલાઈન અનુસાર હવે કોઈપણ ડૉક્ટર અથવા હોસ્પિટલ પોતાની સારવાર કે સેવાઓને પ્રોત્સાહન આપવા માટે ખોટા, અતિશયોક્તિભર્યા અથવા ભ્રામક દાવાઓ કરી શકશે નહીં. ખાસ કરીને દર્દીઓને કોઈ ચોક્કસ સારવારથી નિશ્ચિત પરિણામ મળશે તેવો દાવો કરવો નિયમોની વિરુદ્ધ ગણાશે. મેડિકલ ક્ષેત્રમાં સારવાર દરેક દર્દી માટે અલગ રીતે અસર કરી શકે છે, તેથી કોઈપણ પ્રકારની ગેરંટી આપતી જાહેરાતો દર્દીઓને ખોટી અપેક્ષા આપી શકે છે. આ બાબતને ધ્યાનમાં રાખીને NMC દ્વારા જાહેરાતોની ભાષા અને તેના પ્રચાર અંગે નિયંત્રણો નક્કી કરવામાં આવ્યા છે.

નવા નિયમો હેઠળ ‘નંબર વન ડૉક્ટર’, ‘બેસ્ટ ડૉક્ટર’, ‘100 ટકા સક્સેસ’, ‘સારું થઈ જવાની ગેરંટી’, ‘મિરેકલ ટ્રીટમેન્ટ’ અને ‘પેઈનલેસ ટ્રીટમેન્ટ’ જેવા શબ્દપ્રયોગો સામે કડક વલણ અપનાવવામાં આવ્યું છે. આવી ભાષાનો ઉપયોગ કરીને દર્દીઓને પોતાની તરફ આકર્ષવાનો પ્રયાસ કરી શકાશે નહીં. ખાસ કરીને ગંભીર બીમારીઓ અથવા મોંઘી સારવારના સંદર્ભમાં દર્દીઓ અને તેમના પરિવારજનો ભાવનાત્મક રીતે નિર્ણય લેતા હોય છે. આવી સ્થિતિનો લાભ લઈને કોઈ ડૉક્ટર કે હોસ્પિટલ પોતાની સારવારને અન્ય કરતાં શ્રેષ્ઠ અથવા ચોક્કસ સફળ ગણાવે તે બાબત દર્દીઓના હિત માટે જોખમી બની શકે છે.

આ ઉપરાંત દર્દીઓને લલચાવવા માટે ડિસ્કાઉન્ટ, ખાસ ઓફર, ગિફ્ટ, કૂપન અથવા અન્ય પ્રકારની પ્રમોશનલ પ્રવૃત્તિઓ કરવાનો પણ નિયમોમાં વિરોધ કરવામાં આવ્યો છે. મેડિકલ સારવારને સામાન્ય કોમર્શિયલ પ્રોડક્ટની જેમ વેચાણ માટે રજૂ ન કરવામાં આવે તે પાછળનો મુખ્ય હેતુ છે. હેલ્થકેર ક્ષેત્રમાં દર્દી અને ડૉક્ટર વચ્ચેનો વિશ્વાસ અત્યંત મહત્વનો છે. તેથી સારવારની જરૂરિયાત, તેની પ્રક્રિયા, સંભવિત પરિણામો અને જોખમો અંગે યોગ્ય માહિતી આપવામાં આવે, પરંતુ દર્દીને લોભામણી ઓફર અથવા ખોટા દાવાથી સારવાર લેવા માટે પ્રેરિત કરવામાં ન આવે તે બાબત પર ભાર મૂકવામાં આવ્યો છે.

નવી ગાઈડલાઈનમાં આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સ એટલે કે AIના ઉપયોગને લઈને પણ નિયંત્રણો મૂકવામાં આવ્યા છે. ડૉક્ટરો અથવા હોસ્પિટલો કોમર્શિયલ હેતુસર દર્દીઓને આકર્ષવા માટે ભ્રામક AI જનરેટેડ કેમ્પેઈન ચલાવી શકશે નહીં. AIનો ઉપયોગ દર્દીઓને સમજ આપવા અથવા આરોગ્ય સંબંધિત માહિતી સરળ રીતે સમજાવવામાં મદદરૂપ બને તે હેતુથી થઈ શકે, પરંતુ તેનો ઉપયોગ દર્દીઓને ગેરમાર્ગે દોરવા અથવા ખોટી માહિતી આપવાના સાધન તરીકે ન થવો જોઈએ. ટેક્નોલોજીના વધતા ઉપયોગ વચ્ચે મેડિકલ જાહેરાતોમાં પણ તેની જવાબદારીપૂર્વક ઉપયોગ થાય તે માટે આ નિયંત્રણ મહત્વપૂર્ણ છે.

દર્દીઓની ગોપનીયતા અંગે પણ ગાઈડલાઈનમાં મહત્વપૂર્ણ જોગવાઈઓ કરવામાં આવી છે. પ્રમોશનલ હેતુ માટે દર્દીના નામ, ફોટોગ્રાફ અથવા તેમના મેડિકલ રેકોર્ડનો ઉપયોગ કરવા તથા તેને અન્ય વ્યક્તિ કે સંસ્થા સાથે શેર કરવા પર સખત મનાઈ રાખવામાં આવી છે. સારવાર દરમિયાન દર્દી સાથે જોડાયેલી માહિતી અત્યંત ખાનગી હોય છે. તેથી કોઈ દર્દીની મંજૂરી વગર તેના કેસ, તસવીર અથવા રેકોર્ડનો ઉપયોગ કરીને હોસ્પિટલ કે ડૉક્ટરની જાહેરાત કરવામાં આવે તો તે ગંભીર બાબત બની શકે છે. આ નિયમોનો હેતુ દર્દીની પ્રાઈવસી અને વિશ્વાસનું રક્ષણ કરવાનો છે.

નિયમોનું ઉલ્લંઘન કરનાર ડૉક્ટર અથવા સંબંધિત મેડિકલ પ્રેક્ટિશનર સામે તબક્કાવાર કાર્યવાહી કરવાની જોગવાઈ પણ કરવામાં આવી છે. પ્રથમ વખત નિયમનો ભંગ થાય તો ચેતવણી આપવામાં આવશે. ત્યારબાદ બીજી વખત ભંગ થાય તો પેનલ્ટી ફટકારવામાં આવી શકે છે. જો ત્રીજી વખત નિયમોનું ઉલ્લંઘન કરવામાં આવે તો ત્રણથી છ મહિના માટે મેડિકલ રજિસ્ટ્રેશન સસ્પેન્ડ થઈ શકે છે. ગંભીર અથવા સીરિયસ વાયોલેશનના કિસ્સામાં છથી બાર મહિના સુધી રજિસ્ટ્રેશન સસ્પેન્ડ કરવાની કાર્યવાહી પણ થઈ શકે છે. વારંવાર નિયમોનું ઉલ્લંઘન અથવા બેદરકારી સામે વધુ કડક પગલાં તરીકે મેડિકલ રજિસ્ટરમાંથી એકથી ત્રણ વર્ષ સુધી નામ દૂર કરવાની કાર્યવાહી પણ થઈ શકે છે.

આ નવી ગાઈડલાઈન બાદ ડૉક્ટરો અને હોસ્પિટલો માટે પોતાની સારવાર તથા સેવાઓના પ્રચારમાં વધુ સાવચેતી રાખવી જરૂરી બનશે. સોશિયલ મીડિયા, વેબસાઈટ, ડિજિટલ પ્લેટફોર્મ, પ્રિન્ટ માધ્યમ અથવા અન્ય કોઈપણ પ્રકારના પ્રમોશનમાં દર્દીઓને ગેરમાર્ગે દોરતી ભાષાનો ઉપયોગ ટાળવો પડશે. મેડિકલ ક્ષેત્રમાં જાહેરાતનો હેતુ દર્દીઓને ખોટી આશા આપવાનો નહીં પરંતુ જરૂરી અને સાચી માહિતી પહોંચાડવાનો હોવો જોઈએ. NMCના આ પગલાથી મેડિકલ પ્રોફેશનની વિશ્વસનીયતા જાળવવા, દર્દીઓના હિતોનું રક્ષણ કરવા અને સારવારને માત્ર વ્યાપારી પ્રમોશનનું સાધન બનતી અટકાવવા માટે કડક માળખું ઊભું થવાની અપેક્ષા છે.