સબરસ રાહુલ ગાંધીને સુપ્રીમ કોર્ટની ફટકાર, કેન્દ્ર-પોલીસને નોટિસ.

સુપ્રીમ કોર્ટમાં સ્પેશિયલ ઇન્ટેન્સિવ રિવિઝન એટલે કે SIR મુદ્દે થયેલી સુનાવણી દેશના રાજકીય વર્તુળોમાં ચર્ચાનો વિષય બની છે. મતદાર યાદીઓમાં નામો દૂર કરવાની પ્રક્રિયાને પડકારતી અરજીઓ સહિત ચાર અલગ-અલગ મામલાઓ પર સુનાવણી હાથ ધરવામાં આવી હતી. આ દરમિયાન રાહુલ ગાંધી અને ઇન્ડિયા બ્લોકના નેતાઓ દ્વારા ચૂંટણી પંચની કામગીરી અંગે ઉઠાવવામાં આવેલા સવાલો, વિપક્ષની અરજીઓ અને મહિલા પત્રકારો સામે પોલીસ કાર્યવાહીનો મુદ્દો પણ કોર્ટ સમક્ષ આવ્યો હતો. સુનાવણી દરમિયાન સુપ્રીમ કોર્ટે સંબંધિત પક્ષો પાસેથી જવાબ માગવા માટે નોટિસ જારી કરી હતી. આ કાર્યવાહીને કારણે SIR પ્રક્રિયા, ચૂંટણી વ્યવસ્થા અને પોલીસની જવાબદારી જેવા મુદ્દાઓ ફરી એકવાર ચર્ચાના કેન્દ્રમાં આવ્યા છે.

સુનાવણી દરમિયાન કોર્ટ પરિસરમાં બનેલી ઘટનાઓ અને અદાલતને ધમકાવવાના પ્રયાસના આક્ષેપ અંગે પણ ચર્ચા થઈ હતી. વકીલ ગૌરવ ભાટિયાએ આ મુદ્દો ઉઠાવીને જણાવ્યું હતું કે કોર્ટ પરિસરમાં બનેલી ઘટનાથી વકીલોને આઘાત લાગ્યો છે અને તેમણે સુપ્રીમ કોર્ટ બાર એસોસિએશનને પત્ર પણ લખ્યો છે. તેમના દ્વારા અદાલતને ધમકાવવાના પ્રયાસ અંગે ચિંતા વ્યક્ત કરવામાં આવી હતી. આના જવાબમાં મુખ્ય ન્યાયાધીશ જસ્ટિસ સૂર્યકાંતે સ્પષ્ટ શબ્દોમાં જણાવ્યું હતું કે કોઈ પણ વ્યક્તિ કોર્ટને ધમકાવી શકે નહીં. તેમણે કહ્યું કે લોકો બહાર ગમે તે બોલતા હોય, પરંતુ અદાલતમાં આવ્યા પછી તેમની ભાષા બદલાઈ જાય છે. આ ટિપ્પણીએ સુનાવણી દરમિયાન ખાસ ધ્યાન ખેંચ્યું હતું.

SIR મુદ્દે રાહુલ ગાંધી સહિત ઇન્ડિયા બ્લોકના 13 વિપક્ષી નેતાઓ દ્વારા દાખલ કરવામાં આવેલી અરજીમાં ચૂંટણી પંચની કામગીરી અને મતદાર યાદીમાંથી નામો દૂર કરવાની પ્રક્રિયા સામે સવાલો ઉઠાવવામાં આવ્યા છે. અરજદારોની દલીલ છે કે મતદારોના અધિકારો અને ચૂંટણી પ્રક્રિયાની પારદર્શિતા સંબંધિત મુદ્દાઓની તપાસ થવી જોઈએ. સુપ્રીમ કોર્ટે આ અરજીના સંદર્ભમાં ચૂંટણી પંચ, મુખ્ય ચૂંટણી કમિશનર જ્ઞાનેશ કુમાર અને અન્ય ચૂંટણી કમિશનરોને નોટિસ જારી કરીને જવાબ માગ્યો છે. આ તબક્કે નોટિસ જારી થવાનો અર્થ અરજીમાં કરવામાં આવેલા આક્ષેપોને અંતિમ મંજૂરી મળવી એવો નથી. હવે સંબંધિત પક્ષો પોતાનો જવાબ રજૂ કરશે, ત્યારબાદ કોર્ટ આગળની કાર્યવાહી અંગે નિર્ણય લઈ શકશે.

સુનાવણીનો બીજો મહત્ત્વનો મુદ્દો મહિલા પત્રકારો સામે થયેલી પોલીસ કાર્યવાહી સાથે સંબંધિત હતો. વરિષ્ઠ વકીલ ઇન્દિરા જયસિંહે કોર્ટ સમક્ષ રજૂઆત કરી હતી કે મહિલા પત્રકારોને સુરક્ષિત વાતાવરણ મળવું જોઈએ અને તેમની ફરિયાદોની નિષ્પક્ષ તપાસ માટે સ્વતંત્ર સમિતિની રચના અંગે વિચારણા થવી જોઈએ. તેમની રજૂઆત મુજબ, એક મહિલા સાથે પોલીસ દ્વારા કથિત ઉત્પીડન કરવામાં આવ્યું હતું અને ત્યારબાદ ફરિયાદના સંદર્ભમાં તેની સામે જ અનુસૂચિત જાતિ અને અનુસૂચિત જનજાતિ અત્યાચાર નિવારણ કાયદા હેઠળ કેસ નોંધાયો હતો. એસીપી વિવેક ભગત દ્વારા એફઆઈઆર નોંધાવવામાં આવી હોવાનો પણ ઉલ્લેખ કરવામાં આવ્યો હતો. આ મામલે પોલીસની તપાસ પ્રક્રિયા અને ફરિયાદકર્તાઓની સુરક્ષા અંગે ગંભીર પ્રશ્નો ઉઠાવવામાં આવ્યા હતા.

ઇન્દિરા જયસિંહે વધુમાં દલીલ કરી હતી કે પોલીસ પોતાની સામેના આક્ષેપો સાથે સંકળાયેલા કેસની તપાસ પોતે જ કરે તે યોગ્ય નથી અને આ માટે સ્વતંત્ર સમિતિ રચવાની જરૂર છે. તેના જવાબમાં સોલિસિટર જનરલે જણાવ્યું હતું કે સરકાર રજૂ કરવામાં આવેલા નામો સાથે સહમત નથી. તેમણે કોર્ટને એ પણ જણાવ્યું હતું કે સંબંધિત મહિલા પત્રકારોની ધરપકડ કરવામાં આવશે નહીં, પરંતુ તેમને તપાસમાં સહયોગ આપવો પડશે. સરકાર તરફથી રજૂઆત કરવામાં આવી હતી કે સમિતિની રચના અંગે કોઈ નિર્ણય લેતા પહેલાં તેનો જવાબ ધ્યાનમાં લેવો જોઈએ. આમ, મહિલા પત્રકારોની સુરક્ષા, પોલીસની જવાબદારી અને તપાસની નિષ્પક્ષતા અંગેનો મુદ્દો સુનાવણીમાં મહત્ત્વપૂર્ણ રહ્યો હતો.

આ ઉપરાંત, અસદુદ્દીન ઓવૈસી સહિતના નેતાઓ દ્વારા ચૂંટણી પંચને લગતા મુદ્દાઓ પર દાખલ કરવામાં આવેલી અરજીઓ પણ કોર્ટ સમક્ષ આવી હતી. ઉપલબ્ધ વિગતો અનુસાર, સુપ્રીમ કોર્ટે આ અરજીઓના સંદર્ભમાં કેન્દ્ર સરકાર અને સંબંધિત પક્ષોને નોટિસ જારી કરી છે. SIR પ્રક્રિયા સામેની અરજીઓમાં મતદાર યાદીઓની વિશ્વસનીયતા, મતદારોનાં નામ દૂર કરવાની પ્રક્રિયા અને ચૂંટણી પંચની કામગીરી જેવા મુદ્દાઓનો સમાવેશ થાય છે. બીજી તરફ, મુખ્ય ચૂંટણી કમિશનર જ્ઞાનેશ કુમારના રાજીનામાની માંગને લઈને વિપક્ષ દ્વારા વિરોધ પ્રદર્શનો પણ કરવામાં આવી રહ્યાં હોવાની વિગતો સામે આવી છે. જોકે, રાજકીય માંગણીઓ અને અદાલતી કાર્યવાહી બંને અલગ બાબતો છે, અને કોર્ટમાં રજૂ થયેલા આક્ષેપો અંગે અંતિમ નિષ્કર્ષ સંબંધિત પુરાવા તથા જવાબો ધ્યાનમાં લીધા પછી જ આવી શકે છે.

સમગ્ર સુનાવણીમાં સૌથી મહત્ત્વની બાબત એ રહી કે સુપ્રીમ કોર્ટે ચાર અરજીઓના સંદર્ભમાં કેન્દ્ર સરકાર, ચૂંટણી પંચ, સંબંધિત ચૂંટણી અધિકારીઓ, દિલ્હી પોલીસ અને અન્ય પક્ષો પાસેથી જવાબ માગ્યો છે. રાહુલ ગાંધી અને વિપક્ષી નેતાઓની SIR સંબંધિત અરજીથી લઈને મહિલા પત્રકારો સામેની કથિત પોલીસ કાર્યવાહી સુધીના મુદ્દાઓએ અદાલતનું ધ્યાન ખેંચ્યું હતું. જસ્ટિસ સૂર્યકાંતની કોર્ટ અંગેની કડક ટિપ્પણી પણ ચર્ચામાં રહી હતી. હવે આ મામલાઓમાં સંબંધિત પક્ષોના જવાબ, રજૂ થનારી દલીલો અને કોર્ટના આગામી નિર્દેશો પર નજર રહેશે. ખાસ કરીને SIR પ્રક્રિયા અંગે ચૂંટણી પંચ શું સ્પષ્ટતા આપે છે અને મહિલા પત્રકારોની ફરિયાદના મામલે આગળ શું કાર્યવાહી થાય છે, તે આગામી સુનાવણીઓમાં મહત્ત્વપૂર્ણ બની શકે છે.