જન્મથી કિશોરાવસ્થા સુધીની સંપૂર્ણ મેડિકલ હિસ્ટ્રી રહેશે એક જ દસ્તાવેજમાં

ગાંધીનગર: બાળકોનું સ્વાસ્થ્ય જ દેશનું ભવિષ્ય છે. આ વિચારને કેન્દ્રમાં રાખીને ગુજરાત સરકારે બાળ આરોગ્ય ક્ષેત્રમાં એક નવી અને દૂરંદેશી પહેલ શરૂ કરી છે. હવે રાજ્યમાં જન્મથી લઈને 18 વર્ષની ઉંમર સુધીના દરેક બાળક માટે ‘હેલ્થ પાસપોર્ટ’ તૈયાર કરવામાં આવશે. આ હેલ્થ પાસપોર્ટ બાળકના સમગ્ર આરોગ્ય જીવનનો દસ્તાવેજ હશે, જેમાં જન્મથી લઈને કિશોરાવસ્થા સુધીના તમામ આરોગ્ય સંબંધિત રેકોર્ડ, બીમારીઓ, પોષણનું સ્તર, વિકાસની માહિતી અને સારવારનો સંપૂર્ણ ઇતિહાસ એક જ સ્થળે ઉપલબ્ધ રહેશે.

મુખ્યમંત્રી શ્રી ભૂપેન્દ્ર પટેલના નેતૃત્વમાં રાજ્ય સરકારે સ્કૂલ હેલ્થ–રાષ્ટ્રીય બાળ સ્વાસ્થ્ય કાર્યક્રમ (SH-RBSK) હેઠળ આ મહત્ત્વાકાંક્ષી યોજના અમલમાં મૂકી છે. આ પહેલનો શુભારંભ 27 જૂન, 2026ના રોજ કેન્દ્રીય ગૃહ અને સહકારિતા મંત્રી શ્રી અમિત શાહના હસ્તે મુખ્યમંત્રીની ઉપસ્થિતિમાં કરવામાં આવ્યો હતો.

સ્વસ્થ બાળપણથી સ્વસ્થ ભારત તરફ

વડાપ્રધાન શ્રી નરેન્દ્ર મોદી સતત ભારપૂર્વક જણાવે છે કે "સ્વસ્થ ભારતનું નિર્માણ સ્વસ્થ બાળપણથી જ શક્ય છે." ગુજરાત સરકારે આ વિઝનને સાકાર કરવા માટે બાળકોને કેન્દ્રમાં રાખીને આરોગ્ય સેવાઓને વધુ આધુનિક, સુવ્યવસ્થિત અને પરિવારમૈત્રી બનાવવા હેલ્થ પાસપોર્ટની શરૂઆત કરી છે.

સરકારનું માનવું છે કે જો બાળકના આરોગ્યનો સંપૂર્ણ ઇતિહાસ એક જ દસ્તાવેજમાં ઉપલબ્ધ રહેશે તો સમયસર નિદાન, યોગ્ય સારવાર અને લાંબા ગાળાનું આરોગ્ય વ્યવસ્થાપન વધુ અસરકારક બની શકશે.

દર વર્ષે 1.89 કરોડ બાળકોનું થશે આરોગ્ય પરીક્ષણ

ગુજરાતમાં SH-RBSK યોજના હેઠળ દર વર્ષે અંદાજે 1.89 કરોડ બાળકોનું આરોગ્ય પરીક્ષણ કરવામાં આવે છે. અત્યાર સુધી આ માહિતી મુખ્યત્વે ડિજિટલ પોર્ટલ પર ઉપલબ્ધ હતી, પરંતુ માતા-પિતા પાસે બાળકના આરોગ્યનો સંપૂર્ણ અને વ્યવસ્થિત રેકોર્ડ ધરાવતું કોઈ એક દસ્તાવેજ ઉપલબ્ધ નહોતું.

હવે રાજ્ય સરકાર દ્વારા તૈયાર કરવામાં આવનાર હેલ્થ પાસપોર્ટ આ ખામી દૂર કરશે.

આ કામગીરી માટે રાજ્યભરમાં કાર્યરત 992 મોબાઇલ હેલ્થ ટીમો જવાબદારી સંભાળશે. આ ટીમો ગામડાંથી લઈને શહેરો સુધી આંગણવાડી, શાળાઓ, મદરેસા, ગુરુકુલ અને વિશેષ શાળાઓમાં જઈ બાળકોનું નિયમિત આરોગ્ય પરીક્ષણ કરશે અને તેના આધારે હેલ્થ પાસપોર્ટ તૈયાર કરશે.

હેલ્થ પાસપોર્ટ મેળવવાની પ્રક્રિયા અત્યંત સરળ

સરકારે વાલીઓ માટે સમગ્ર પ્રક્રિયાને સરળ બનાવી છે.

બાળકોનો હેલ્થ પાસપોર્ટ બનાવવા માટે માતા-પિતાએ કોઈ અલગ અરજી કે વધારાના દસ્તાવેજો રજૂ કરવાની જરૂર રહેશે નહીં.

મોબાઇલ હેલ્થ ટીમો દ્વારા જ્યારે બાળકનું આરોગ્ય પરીક્ષણ કરવામાં આવશે ત્યારે તેની વિગતો SH-RBSKના ડિજિટલ પ્લેટફોર્મ પર નોંધવામાં આવશે. ત્યારબાદ સ્થળ પર જ બાળકને તેનો હેલ્થ પાસપોર્ટ આપવામાં આવશે.

આ વ્યવસ્થાથી વાલીઓને સરકારી કચેરીઓના ધક્કા ખાવાની જરૂર નહીં રહે.

દર વર્ષે થશે રિન્યૂ

હેલ્થ પાસપોર્ટ એક વખત બનાવીને સમાપ્ત થતો દસ્તાવેજ નહીં હોય.

બાળકના આરોગ્યમાં થતા ફેરફારો અને નવા ચેકઅપના આધારે તેને નિયમિત અપડેટ કરવામાં આવશે.

સરકાર દ્વારા તેની જવાબદારી પણ સ્પષ્ટ કરવામાં આવી છે.

• 5 વર્ષ સુધીના તથા શાળાએ ન જતા બાળકોના હેલ્થ પાસપોર્ટનું દર વર્ષે પ્રાથમિક આરોગ્ય કેન્દ્ર (PHC)ના મેડિકલ ઓફિસર દ્વારા રિન્યૂ કરવામાં આવશે.
• શાળામાં અભ્યાસ કરતા વિદ્યાર્થીઓના હેલ્થ પાસપોર્ટનું રિન્યૂઅલ સંબંધિત શાળાના પ્રિન્સિપાલ દ્વારા કરવામાં આવશે.

આથી બાળકના આરોગ્યનો સતત અને વિશ્વસનીય રેકોર્ડ જળવાઈ રહેશે.

શું હશે હેલ્થ પાસપોર્ટમાં?

આ હેલ્થ પાસપોર્ટ માત્ર ઓળખપત્ર નહીં પરંતુ બાળકના સમગ્ર આરોગ્ય જીવનનો માસ્ટર રેકોર્ડ હશે.

તેમાં નીચે મુજબની માહિતી સમાવાશે:

• જન્મથી 18 વર્ષની ઉંમર સુધીના તમામ આરોગ્ય પરીક્ષણોનો ઇતિહાસ
• બાળકની વ્યક્તિગત વિગતો
• વજન, ઊંચાઈ અને શારીરિક વિકાસનો રેકોર્ડ
• પોષણનું સ્તર
• માનસિક વિકાસની માહિતી
• જરૂરી સારવાર અને રેફરલનો ઇતિહાસ
• સ્વાસ્થ્ય સંબંધિત માર્ગદર્શન
• જીવનશૈલી સુધારવા માટેની સલાહ
• ઇમરજન્સી હેલ્પલાઇન નંબરો

આ માહિતીના આધારે કોઈપણ ડૉક્ટર બાળકના આરોગ્ય અંગે ઝડપથી યોગ્ય નિર્ણય લઈ શકશે.

4Dનું સંપૂર્ણ ટ્રેકિંગ

હેલ્થ પાસપોર્ટની સૌથી મહત્વપૂર્ણ વિશેષતા એ છે કે તેમાં SH-RBSK કાર્યક્રમ હેઠળ આવતી 4D કેટેગરીનું સંપૂર્ણ ટ્રેકિંગ કરવામાં આવશે.

આ ચાર મુખ્ય ક્ષેત્રોમાં સમાવેશ થાય છે:

1. જન્મજાત ખામીઓ (Defects at Birth)
બાળકમાં જન્મથી રહેલી શારીરિક ખામીઓનું નિદાન અને નોંધ.

2. બાળપણમાં થતી બીમારીઓ (Diseases)
વિવિધ ગંભીર અથવા લાંબા ગાળાની બીમારીઓની માહિતી.

3. પોષણની ઉણપ (Deficiencies)
શરીરમાં પોષક તત્ત્વોની ઉણપ અને તેના માટે આપવામાં આવેલી સારવાર.

4. વિકાસમાં વિલંબ અથવા વિકલાંગતા (Developmental Delays and Disabilities)
બાળકના માનસિક, શારીરિક અથવા બૌદ્ધિક વિકાસમાં થતી સમસ્યાઓનું નિરીક્ષણ.

આ ચારેય ક્ષેત્રોની માહિતી સતત અપડેટ થતી રહેશે.

ડિજિટલ ટેક્નોલોજી સાથે સંપૂર્ણ સંકલન

ગુજરાત સરકારની આ યોજના સંપૂર્ણપણે ડિજિટલ વ્યવસ્થા સાથે જોડાયેલી રહેશે.

હેલ્થ પાસપોર્ટની એક ભૌતિક નકલ માતા-પિતા પાસે રહેશે, જ્યારે તેની તમામ માહિતી SH-RBSKના ડિજિટલ પોર્ટલ પર સુરક્ષિત રીતે સંગ્રહિત કરવામાં આવશે.

જો કોઈ કારણસર હેલ્થ પાસપોર્ટ ખોવાઈ જાય અથવા ખરાબ થઈ જાય તો મોબાઇલ હેલ્થ ટીમની મદદથી સરળતાથી નવી નકલ મેળવી શકાશે.

આ ડિજિટલ ઇન્ટિગ્રેશનના કારણે આરોગ્ય વિભાગ માટે પણ માહિતીનું સંચાલન વધુ સરળ બનશે.

માતા-પિતાને મળશે મોટી સુવિધા

અત્યાર સુધી બાળકને અલગ-અલગ હોસ્પિટલ અથવા ડૉક્ટર પાસે લઈ જતી વખતે જૂના રિપોર્ટ, પ્રિસ્ક્રિપ્શન અને ચેકઅપની વિગતો અલગ-અલગ રાખવી પડતી હતી.

હવે એક જ હેલ્થ પાસપોર્ટમાં સમગ્ર આરોગ્ય ઇતિહાસ ઉપલબ્ધ હોવાથી માતા-પિતાને મોટી રાહત મળશે.

ડૉક્ટરને પણ બાળકની અગાઉની સારવાર અને આરોગ્ય સ્થિતિ અંગે તરત જ સંપૂર્ણ માહિતી મળી જશે, જેના કારણે સારવાર વધુ અસરકારક બની શકશે.

બાળકોના ભવિષ્ય માટે મહત્વપૂર્ણ પગલું

આ પહેલનો હેતુ માત્ર આરોગ્ય સંબંધિત માહિતી એકત્રિત કરવાનો નથી, પરંતુ માતા-પિતાને બાળકના આરોગ્ય વ્યવસ્થાપનમાં સક્રિય ભાગીદાર બનાવવાનો પણ છે.

હેલ્થ પાસપોર્ટ દ્વારા બાળક, પરિવાર અને આરોગ્ય વ્યવસ્થા વચ્ચે વધુ મજબૂત સંકલન ઊભું થશે. સમયસર સ્ક્રીનિંગ, વહેલું નિદાન અને યોગ્ય સારવારના કારણે અનેક ગંભીર બીમારીઓને પ્રારંભિક તબક્કામાં જ ઓળખી શકાશે.

સ્વસ્થ ગુજરાત તરફ એક નવી દિશા

ગુજરાત સરકારની આ યોજના રાજ્યના બાળ આરોગ્ય ક્ષેત્રમાં એક મહત્વપૂર્ણ પરિવર્તન લાવનાર પહેલ માનવામાં આવી રહી છે. દર વર્ષે લગભગ 1.89 કરોડ બાળકો સુધી પહોંચતી 992 મોબાઇલ હેલ્થ ટીમો, ડિજિટલ ટેક્નોલોજી અને એકીકૃત આરોગ્ય દસ્તાવેજની વ્યવસ્થા દ્વારા હવે દરેક બાળકના સ્વાસ્થ્ય પર સતત નજર રાખી શકાશે.

'હેલ્થ પાસપોર્ટ' માત્ર એક દસ્તાવેજ નહીં, પરંતુ બાળકના જન્મથી યુવાની સુધીના સ્વસ્થ જીવનનો વિશ્વસનીય સાથી બનશે. આ પહેલ દ્વારા ગુજરાત સરકારે બાળ આરોગ્યને વધુ સુવ્યવસ્થિત, પારદર્શક અને ભવિષ્યલક્ષી બનાવવાની દિશામાં એક મહત્વપૂર્ણ પગલું ભર્યું છે, જે રાજ્યના લાખો પરિવારો માટે લાભદાયી સાબિત થશે.