મારું શહેર ગીર સોમનાથમાં જળ કટોકટીના એંધાણ: હિરણ-૨ ડેમ માત્ર 19.45 ટકા પર, વરસાદ નહીં વરસે તો ખેતી સામે મોટું સંકટ.

આગામી એક સપ્તાહ નિર્ણાયક, વાવેતર નિષ્ફળ જવાની ભીતિ વચ્ચે ખેડૂતોમાં ચિંતા; પીવાના પાણી અને સિંચાઈ પર પણ ઊભો થયો પ્રશ્ન

ગીર સોમનાથ: ચોમાસાની અનિયમિત શરૂઆત અને વરસાદના લાંબા વિરામને કારણે ગીર સોમનાથ જિલ્લામાં જળ કટોકટીના ગંભીર એંધાણ દેખાવા લાગ્યા છે. જિલ્લાના મુખ્ય જળસ્ત્રોત ગણાતા હિરણ-૨ ડેમનું જળસ્તર ઘટીને માત્ર 19.45 ટકા પર પહોંચી ગયું છે, જેના કારણે ખેડૂતો, પશુપાલકો અને તંત્રમાં ચિંતાનો માહોલ સર્જાયો છે. હવામાન વિભાગની આગાહી મુજબ આગામી એક સપ્તાહ દરમિયાન જિલ્લામાં સારા વરસાદની શક્યતા ઓછી હોવાથી સ્થિતિ વધુ ગંભીર બની શકે છે.

તળિયાઝાટક બન્યો હિરણ-૨ ડેમ

ગીર સોમનાથ અને આસપાસના વિસ્તારો માટે હિરણ-૨ ડેમ જીવનદાયી જળાશય તરીકે ઓળખાય છે. પીવાના પાણી, સિંચાઈ અને પશુઓ માટેના પાણીનો મોટો આધાર આ ડેમ પર છે. પરંતુ આ વર્ષે ચોમાસાના પ્રારંભિક તબક્કામાં પૂરતો વરસાદ ન પડતાં ડેમમાં પાણીની આવક લગભગ નહિવત્ રહી છે.

હાલમાં ડેમનું જળસ્તર માત્ર 19.45 ટકા નોંધાતા ડેમ તળિયાઝાટક સ્થિતિ તરફ આગળ વધી રહ્યો હોવાનું માનવામાં આવે છે. જો આગામી દિવસોમાં વરસાદ નહીં પડે તો પાણીનો સંગ્રહ વધુ ઘટી શકે છે.

ખેડૂતોની આશા વરસાદ પર ટકી

જિલ્લાના ખેડૂતો ચોમાસાની રાહ જોઈને ખેતરો તૈયાર કરી ચૂક્યા છે. કેટલાક વિસ્તારોમાં પ્રારંભિક વરસાદના આધારે વાવેતર પણ શરૂ કરવામાં આવ્યું હતું, પરંતુ ત્યારબાદ વરસાદ ખેંચાઈ જતાં પાકના અંકુરણ અને વિકાસ પર અસર થવા લાગી છે.

ખેડૂતોનું કહેવું છે કે આગામી પાંચથી સાત દિવસમાં સારો વરસાદ નહીં થાય તો મગફળી, કપાસ, તલ, સોયાબીન અને અન્ય ખરીફ પાકનું વાવેતર નિષ્ફળ જવાની શક્યતા વધી જશે. જેના કારણે ખેતી ખર્ચ, બિયારણ અને મજૂરી પાછળ કરાયેલું રોકાણ ડૂબી શકે છે.

આર્થિક નુકસાનની ભીતિ

ખેડૂતો માટે ખરીફ સીઝન સમગ્ર વર્ષના આવકચક્રમાં મહત્વની માનવામાં આવે છે. જો વરસાદના અભાવે પાક નિષ્ફળ જશે તો હજારો ખેડૂતોને ભારે આર્થિક નુકસાન વેઠવું પડી શકે છે.

ખેડૂત સંગઠનોના પ્રતિનિધિઓનું કહેવું છે કે પહેલેથી જ ખેતી ખર્ચમાં વધારો થયો છે. ખાતર, બિયારણ અને ડીઝલના વધેલા ખર્ચ વચ્ચે જો પાક હાથમાંથી જશે તો ખેડૂતોની સ્થિતિ વધુ કઠિન બની શકે છે.

પીવાના પાણીની સમસ્યા પણ સર્જાઈ શકે

હિરણ-૨ ડેમ માત્ર ખેતી માટે જ નહીં પરંતુ અનેક ગામો અને શહેરોને પીવાનું પાણી પૂરું પાડવામાં પણ મહત્વપૂર્ણ ભૂમિકા ભજવે છે. જળસ્તર સતત ઘટતું રહેશે તો આગામી મહિનાઓમાં પીવાના પાણીની સમસ્યા પણ ઊભી થઈ શકે છે.

જિલ્લા વહીવટી તંત્ર હાલ સ્થિતિ પર નજર રાખી રહ્યું છે અને વરસાદી પરિસ્થિતિને આધારે જરૂરી આયોજન કરવાની તૈયારી કરી રહ્યું છે.

પશુપાલન ક્ષેત્ર પર પણ અસર

ગીર સોમનાથ જિલ્લામાં ખેતી ઉપરાંત પશુપાલન પણ મુખ્ય વ્યવસાય છે. પાણીની અછતના કારણે ચરોતરો અને ઘાસચારા પર અસર પડી શકે છે. જો વરસાદ મોડો પડશે તો પશુઓ માટે પાણી અને ચારા બંનેની સમસ્યા સર્જાઈ શકે છે.

પશુપાલકોનું માનવું છે કે જુલાઈના પ્રથમ સપ્તાહ સુધી પૂરતો વરસાદ નહીં પડે તો સ્થિતિ વધુ વિકટ બની શકે છે.

હવામાન વિભાગની આગાહીથી વધેલી ચિંતા

હવામાન વિભાગના અનુમાન મુજબ આગામી એક સપ્તાહ દરમિયાન જિલ્લામાં વ્યાપક અને ભારે વરસાદની શક્યતા ઓછી છે. આ આગાહીએ ખેડૂતોની ચિંતા વધારી દીધી છે.

જોકે, હવામાન નિષ્ણાતોનું કહેવું છે કે ચોમાસાની સ્થિતિમાં અચાનક ફેરફાર શક્ય છે અને અરબી સમુદ્રમાં કોઈ નવી સિસ્ટમ સક્રિય થાય તો વરસાદી પ્રવૃત્તિમાં વધારો થઈ શકે છે.

કૃષિ નિષ્ણાતોની સલાહ

કૃષિ નિષ્ણાતો ખેડૂતોને હાલ ધીરજ રાખવાની અને જમીનમાં ભેજ જળવાઈ રહે તેવા પગલાં લેવા સૂચન કરી રહ્યા છે. જ્યાં શક્ય હોય ત્યાં પાણીનો બચાવ, માઇક્રો સિંચાઈ પદ્ધતિઓનો ઉપયોગ અને વૈકલ્પિક પાક વ્યવસ્થાપન પર ધ્યાન આપવાની સલાહ આપવામાં આવી રહી છે.

આગામી દિવસો નિર્ણાયક

હાલની પરિસ્થિતિમાં ગીર સોમનાથ માટે આગામી એક સપ્તાહ અત્યંત મહત્વપૂર્ણ માનવામાં આવી રહ્યો છે. જો આ દરમિયાન સારો વરસાદ થશે તો ડેમોમાં પાણીની આવક વધશે અને ખેડૂતોને રાહત મળશે. પરંતુ જો વરસાદ ફરી ખેંચાશે તો જળસંગ્રહ, ખેતી, પશુપાલન અને પીવાના પાણીની સ્થિતિ પર ગંભીર અસર પડી શકે છે.

હિરણ-૨ ડેમનું જળસ્તર 19.45 ટકા સુધી ઘટી જતાં જિલ્લામાં જળ કટોકટીના સ્પષ્ટ સંકેતો દેખાઈ રહ્યા છે. હવે સૌની નજર આકાશ તરફ છે અને ખેડૂતોને આશા છે કે ચોમાસું જલ્દી જ જોર પકડશે, નહીં તો આ વર્ષની ખરીફ સીઝન અનેક પરિવારો માટે આર્થિક સંકટમાં ફેરવાઈ શકે છે.