ઈન્ડિયા ગેરકાયદે બાંધકામો પર સુપ્રીમ કોર્ટનો કડક પ્રહાર: "હવે માત્ર બિલ્ડરો નહીં, જવાબદાર અધિકારીઓ પણ જશે જેલ", વ્યક્તિગત જવાબદારી નક્કી કરવાની ચેતવણી.

દેશભરમાં વધી રહેલા ગેરકાયદે બાંધકામો અને સુરક્ષા નિયમોના સતત ઉલ્લંઘન સામે સુપ્રીમ કોર્ટે અત્યંત કડક વલણ અપનાવ્યું છે. દિલ્હી-એનસીઆર સહિત દેશના વિવિધ ભાગોમાં ગેરકાયદેસર બાંધકામોને કારણે બનતી દુર્ઘટનાઓને ગંભીરતાથી લેતા સુપ્રીમ કોર્ટે સ્પષ્ટ શબ્દોમાં જણાવ્યું છે કે હવે માત્ર બિલ્ડરો સામે કાર્યવાહી કરીને જવાબદારીમાંથી છટકી શકાશે નહીં. જો ગેરકાયદે બાંધકામોને રોકવામાં અધિકારીઓ નિષ્ફળ જશે તો તેમની વ્યક્તિગત જવાબદારી નક્કી કરવામાં આવશે અને જરૂર પડશે તો તેમની સામે કડક કાનૂની કાર્યવાહી પણ કરવામાં આવશે.

જસ્ટિસ અહસાનુદ્દીન અમાનુલ્લાહ અને જસ્ટિસ શીલ નાગુની બેન્ચે સુનાવણી દરમિયાન મ્યુનિસિપલ કોર્પોરેશન ઓફ દિલ્હી (MCD) અને અન્ય સંબંધિત સત્તાવાળાઓની કામગીરી પર ગંભીર અસંતોષ વ્યક્ત કર્યો હતો. કોર્ટે જણાવ્યું કે અત્યાર સુધી જે કાર્યવાહી કરવામાં આવી રહી છે તે માત્ર "દેખાડો કરવા માટેની કાર્યવાહી" (Face-saving exercise) જેવી લાગે છે અને વાસ્તવમાં ગેરકાયદે બાંધકામો રોકવા માટે અસરકારક પગલાં લેવામાં આવતા નથી.

સુપ્રીમ કોર્ટે સવાલ ઉઠાવ્યો કે જ્યારે પણ કોઈ ગેરકાયદે બાંધકામ સામે આવે છે ત્યારે માત્ર બિલ્ડરો સામે જ કાર્યવાહી કેમ કરવામાં આવે છે? જે વિસ્તારોમાં મોટા પ્રમાણમાં નિયમોના ઉલ્લંઘન સાથે ગેરકાયદે બાંધકામો થઈ રહ્યા હોય ત્યાંના જવાબદાર સરકારી અધિકારીઓ સામે કેમ કોઈ પગલાં લેવામાં આવતા નથી?

કોર્ટે નોંધ્યું કે ઘણા કિસ્સાઓમાં હાઈકોર્ટ દ્વારા રોક લગાવવામાં આવી હોવા છતાં મ્યુનિસિપલ અધિકારીઓની સંભવિત મિલીભગતના કારણે ગેરકાયદે બાંધકામો ચાલુ રહ્યા હતા. આવી પરિસ્થિતિમાં માત્ર બિલ્ડરોને દોષી ઠેરવવાથી સમસ્યાનો ઉકેલ આવવાનો નથી.

સુપ્રીમ કોર્ટે અગાઉ 20 મેના રોજ પણ દિલ્હીના લાજપત નગર અને સરોજિની નગર જેવા વિસ્તારોમાં ક્ષમતાથી વધુ ભાર ધરાવતી અને અસુરક્ષિત ઇમારતો અંગે ગંભીર ચિંતા વ્યક્ત કરી હતી. હવે કોર્ટે વધુ કડક વલણ અપનાવતા ચેતવણી આપી છે કે ટૂંક સમયમાં એવો આદેશ આપવામાં આવશે જેમાં ગેરકાયદે બાંધકામ માટે જવાબદાર અધિકારીઓની વ્યક્તિગત જવાબદારી સ્પષ્ટપણે નક્કી કરવામાં આવશે.

બેન્ચે સ્પષ્ટ શબ્દોમાં જણાવ્યું કે હવે તમામ બાબતો લેખિતમાં નોંધવામાં આવશે અને જે અધિકારીઓ પોતાની ફરજ નિભાવવામાં નિષ્ફળ જશે તેમની સામે સીધી કાર્યવાહી કરવામાં આવશે. કોર્ટે સંકેત આપ્યો કે આવા અધિકારીઓને કાનૂની પરિણામોનો પણ સામનો કરવો પડી શકે છે.

સુનાવણી દરમિયાન કોર્ટે તાજેતરમાં બનેલી અનેક દુર્ઘટનાઓનો પણ ઉલ્લેખ કર્યો હતો. દિલ્હીના સાકેત વિસ્તારમાં ગેરકાયદેસર રીતે વધારાના માળનું બાંધકામ કરવામાં આવતાં ઇમારત ધરાશાયી થઈ હતી, જેમાં છ લોકોના મોત થયા હતા. કોર્ટે આ ઘટનાને અત્યંત ગંભીર ગણાવી હતી.

આ ઉપરાંત માલવીયા નગરમાં લાગેલી આગ તેમજ ઉત્તર પ્રદેશના લખનૌના અલીગંજ વિસ્તારમાં આવેલી ત્રણ માળની કોમર્શિયલ ઇમારતમાં લાગેલી ભીષણ આગનો પણ ઉલ્લેખ કરવામાં આવ્યો હતો. આ દુર્ઘટનામાં 15 લોકોના જીવ ગયા હતા. કોર્ટે જણાવ્યું કે આવી ઘટનાઓ વારંવાર બનતી હોવા છતાં સંબંધિત તંત્ર તરફથી પૂરતી ગંભીરતા દાખવવામાં આવતી નથી.

સુપ્રીમ કોર્ટે નોંધ્યું કે અગાઉ આપવામાં આવેલી સૂચનાઓ છતાં ગ્રાઉન્ડ લેવલ પર પરિસ્થિતિમાં કોઈ ખાસ સુધારો જોવા મળ્યો નથી. જો નિયમોનો અમલ યોગ્ય રીતે કરવામાં આવ્યો હોત તો આવી અનેક દુર્ઘટનાઓ ટાળી શકાઈ હોત.

વાસ્તવિક સ્થિતિ જાણવા માટે સુપ્રીમ કોર્ટે એક મહત્વપૂર્ણ નિર્ણય પણ લીધો છે. કોર્ટે IIT દિલ્હીના બે વરિષ્ઠ પ્રોફેસરો અને બે ડ્રાફ્ટસમેનની વિશેષ ઇન્સ્પેક્શન ટીમ રચવાનો આદેશ આપ્યો છે. આ ટીમ મ્યુનિસિપલ અધિકારીઓ સાથે મળીને દિલ્હીના માલવીયા નગર, સાકેત, લાજપત નગર તેમજ લખનૌના અલીગંજ વિસ્તારમાં ગેરકાયદે બાંધકામોની સ્થળ પર તપાસ કરશે.

તપાસ પૂર્ણ થયા બાદ આ ટીમ સુપ્રીમ કોર્ટ સમક્ષ વિગતવાર અહેવાલ રજૂ કરશે, જેના આધારે આગળની કાર્યવાહી નક્કી કરવામાં આવશે. આ સમગ્ર તપાસ પ્રક્રિયાનું સંકલન એડિશનલ સોલિસિટર જનરલ ઐશ્વર્યા ભાટી કરશે.

આ ઉપરાંત સુપ્રીમ કોર્ટે તમિલનાડુ સરકારને પણ તેમના રાજ્યમાં ગેરકાયદે બાંધકામો સામે અત્યાર સુધી લેવામાં આવેલા પગલાંની સંપૂર્ણ વિગતો રજૂ કરવાનો આદેશ આપ્યો છે. કોર્ટે સ્પષ્ટ કર્યું છે કે ગેરકાયદે બાંધકામો માત્ર એક રાજ્યની સમસ્યા નથી પરંતુ સમગ્ર દેશ માટે ગંભીર ચિંતાનો વિષય છે.

કાયદાના નિષ્ણાતોના મતે સુપ્રીમ કોર્ટનું આ વલણ દેશભરમાં ગેરકાયદે બાંધકામો સામેની કાર્યવાહી માટે એક મહત્વપૂર્ણ માઇલસ્ટોન સાબિત થઈ શકે છે. જો જવાબદાર અધિકારીઓની વ્યક્તિગત જવાબદારી નક્કી કરવામાં આવશે તો નિયમોના અમલમાં વધુ પારદર્શિતા અને જવાબદારી આવશે તેમજ ભવિષ્યમાં ગેરકાયદેસર બાંધકામોને રોકવામાં પણ મોટી મદદ મળશે.

સુપ્રીમ કોર્ટે પોતાના અવલોકનમાં સ્પષ્ટ સંદેશ આપ્યો છે કે કાયદાનો અમલ માત્ર કાગળ પર નહીં પરંતુ જમીન પર પણ દેખાવો જોઈએ. ગેરકાયદે બાંધકામો સામે માત્ર પ્રતીકાત્મક કાર્યવાહીથી કામ નહીં ચાલે, પરંતુ જવાબદાર અધિકારીઓ સામે પણ કડક પગલાં લેવાશે. કોર્ટે આપેલી આ ચેતવણી આગામી સમયમાં દેશભરના શહેરી વિકાસ અને બાંધકામ નિયમોના અમલ માટે અત્યંત મહત્વપૂર્ણ સાબિત થઈ શકે છે.