મારું શહેર સિકલ સેલ સામેની લડાઈમાં નવી આશા : સ્ટેમ સેલ, બોન મેરો ટ્રાન્સપ્લાન્ટ અને જિન એડિટિંગ બની રહ્યા છે ગેમચેન્જર : પદ્મશ્રી ડૉ. યઝદી ઇટાલિયા.

‘વિશ્વ સિકલ સેલ દિવસ–2026’ નિમિત્તે ગાંધીનગરમાં યોજાયેલી વર્કશોપમાં નિષ્ણાતોનું મંતવ્ય, “2047 સુધી સિકલ સેલ મુક્ત ભારત”ના સંકલ્પ પર ભાર

ગાંધીનગર : સિકલ સેલ એનિમિયા જેવી ગંભીર આનુવંશિક બીમારી સામેની લડતમાં આધુનિક વિજ્ઞાન સતત નવી સિદ્ધિઓ હાંસલ કરી રહ્યું છે. સ્ટેમ સેલ ટ્રાન્સપ્લાન્ટેશન, બોન મેરો ટ્રાન્સપ્લાન્ટેશન અને જિન એડિટિંગ જેવી અદ્યતન સારવાર પદ્ધતિઓ આજે સિકલ સેલના દર્દીઓ માટે આશાનું નવું કિરણ બની રહી છે. આ વાત પદ્મશ્રી પુરસ્કાર વિજેતા અને સિકલ સેલ નિયંત્રણ કાર્યક્રમના અગ્રણી નિષ્ણાત ડૉ. યઝદી ઇટાલિયાએ ગાંધીનગર ખાતે આયોજિત “વિશ્વ સિકલ સેલ દિવસ–2026”ની વિશેષ વર્કશોપમાં વ્યક્ત કરી હતી.

“Closing the Survival Gap: Equity in Sickle Cell Disease” થીમ પર યોજાયેલી આ એક દિવસીય વર્કશોપમાં રાજ્યભરના આરોગ્ય નિષ્ણાતો, તબીબી અધિકારીઓ, સામાજિક કાર્યકરો અને આદિવાસી વિસ્તારોના પ્રતિનિધિઓએ ભાગ લીધો હતો.

સિકલ સેલ : એક ગંભીર પરંતુ નિયંત્રિત કરી શકાય તેવી આનુવંશિક બીમારી

ડૉ. યઝદી ઇટાલિયાએ જણાવ્યું હતું કે સિકલ સેલ એનિમિયા એક ગંભીર આનુવંશિક રક્તરોગ છે, જેમાં લોહીના લાલ રક્તકણોનો આકાર અસામાન્ય રીતે “સિકલ” અથવા દાતરડા જેવો બની જાય છે. તેના કારણે શરીરમાં ઓક્સિજનનું યોગ્ય પરિવહન થતું નથી અને દર્દીને વારંવાર દુખાવો, થાક, ચેપ, અંગોને નુકસાન તથા અનેક ગંભીર આરોગ્ય સમસ્યાઓનો સામનો કરવો પડે છે.

તેમણે ભારપૂર્વક જણાવ્યું હતું કે સિકલ સેલ રોગ ગંભીર હોવા છતાં તેનું સમયસર નિદાન, યોગ્ય કાઉન્સેલિંગ, નિયમિત સારવાર અને દર્દી શિક્ષણ દ્વારા તેની જટિલતાઓને અસરકારક રીતે નિયંત્રિત કરી શકાય છે.

આધુનિક સારવાર પદ્ધતિઓ દર્દીઓ માટે આશીર્વાદ સમાન

ડૉ. ઇટાલિયાના જણાવ્યા મુજબ છેલ્લા કેટલાક વર્ષોમાં સિકલ સેલ સારવાર ક્ષેત્રે નોંધપાત્ર પ્રગતિ થઈ છે. પરંપરાગત દવાઓ ઉપરાંત હવે નવી ટેક્નોલોજી આધારિત સારવાર વિકસાવવામાં આવી રહી છે.

સ્ટેમ સેલ ટ્રાન્સપ્લાન્ટેશન

આ પદ્ધતિમાં દર્દીના ખામીયુક્ત કોષોને દૂર કરીને સ્વસ્થ સ્ટેમ સેલ્સ દ્વારા નવી રક્તકોષીય વ્યવસ્થા ઉભી કરવામાં આવે છે. ઘણા કિસ્સાઓમાં આ સારવાર દર્દીને કાયમી રાહત આપવાની ક્ષમતા ધરાવે છે.

બોન મેરો ટ્રાન્સપ્લાન્ટેશન

બોન મેરો ટ્રાન્સપ્લાન્ટ આજે સિકલ સેલ માટે સૌથી અસરકારક ઉપચાર માનવામાં આવે છે. યોગ્ય ડોનર મળ્યા બાદ આ સારવાર દર્દીના જીવનમાં સંપૂર્ણ પરિવર્તન લાવી શકે છે.

જિન એડિટિંગ ટેક્નોલોજી

વિશ્વભરમાં ચર્ચિત બનેલી જિન એડિટિંગ ટેક્નોલોજી ભવિષ્યમાં સિકલ સેલની સારવારમાં ક્રાંતિ લાવી શકે છે. દર્દીના ખામીયુક્ત જિનને સુધારીને રોગના મૂળ કારણને જ દૂર કરવાનો પ્રયાસ આ ટેક્નોલોજી દ્વારા શક્ય બન્યો છે.

ડૉ. ઇટાલિયાએ જણાવ્યું કે આ તમામ આધુનિક ઉપચાર પદ્ધતિઓ દર્દીઓ અને તેમના પરિવારજનો માટે નવી આશા જગાવી રહી છે.

દેશમાં 7 કરોડથી વધુ લોકોની તપાસ

રાષ્ટ્રીય સિકલ સેલ નિયંત્રણ કાર્યક્રમના તાજેતરના આંકડાઓનો ઉલ્લેખ કરતાં ડૉ. ઇટાલિયાએ જણાવ્યું કે સિકલ સેલના વધુ પ્રભાવ ધરાવતા રાજ્યોમાં અત્યાર સુધી 7 કરોડથી વધુ લોકોની સ્ક્રીનિંગ કરવામાં આવી છે.

આ તપાસ દરમિયાન :

• 2.46 લાખથી વધુ સિકલ સેલ રોગગ્રસ્ત દર્દીઓની ઓળખ
• 20 લાખથી વધુ સિકલ સેલ ટ્રેઇટ ધરાવતા લોકોની ઓળખ

થઈ છે.

આ આંકડાઓ દર્શાવે છે કે દેશમાં સિકલ સેલ એક મહત્વપૂર્ણ જાહેર આરોગ્ય પડકાર છે, ખાસ કરીને આદિવાસી વિસ્તારોમાં.

ગુજરાતે દેશને બતાવ્યો માર્ગ

ડૉ. ઇટાલિયાએ જણાવ્યું કે ગુજરાતે વર્ષ 2006માં સિકલ સેલ નિયંત્રણ ક્ષેત્રે દેશને નવી દિશા બતાવી હતી.

તત્કાલીન મુખ્યમંત્રી અને હાલના વડાપ્રધાન **Narendra Modi**ના નેતૃત્વ હેઠળ ગુજરાતમાં વ્યાપક સિકલ સેલ નિયંત્રણ કાર્યક્રમ શરૂ કરવામાં આવ્યો હતો.

આ કાર્યક્રમ હેઠળ :

• નિઃશુલ્ક સ્ક્રીનિંગ
• વહેલું નિદાન
• આનુવંશિક કાઉન્સેલિંગ
• નૈતિક માર્ગદર્શન
• રસીકરણ
• ફોલિક એસિડની સારવાર
• હાઇડ્રોક્સીયુરિયા જેવી દવાઓ
• નિયમિત ફોલોઅપ સેવાઓ

આદિવાસી અને ગ્રામ્ય વિસ્તારો સુધી પહોંચાડવામાં આવી હતી.

“સિકલ સેલ મુક્ત ભારત 2047”નું રાષ્ટ્રીય મિશન

વર્કશોપ દરમિયાન ડૉ. ઇટાલિયાએ વર્ષ 2047 સુધી “સિકલ સેલ મુક્ત ભારત”ના રાષ્ટ્રીય સંકલ્પ અંગે વિસ્તૃત માર્ગદર્શન આપ્યું હતું.

તેમણે જણાવ્યું કે દેશભરમાં જાગૃતિ, સ્ક્રીનિંગ, લગ્ન પૂર્વેની કાઉન્સેલિંગ, સમયસર સારવાર અને સંશોધનને પ્રોત્સાહન આપીને આગામી બે દાયકામાં સિકલ સેલના ભારને નોંધપાત્ર રીતે ઘટાડી શકાય છે.

તેમણે સમાજના દરેક વર્ગને આ અભિયાન સાથે જોડાવાનું આહ્વાન કર્યું હતું.

TRI દ્વારા જાગૃતિ અને સંશોધનનું મહત્વપૂર્ણ કાર્ય

કાર્યક્રમના પ્રારંભે **ગુજરાત આદિવાસી સંશોધન અને તાલીમ સોસાયટી (TRI)**ના કાર્યપાલક નિયામક ડૉ. સી.સી. ચૌધરીએ સિકલ સેલ નિયંત્રણ અને જાગૃતિ ક્ષેત્રે સંસ્થાએ કરેલા કાર્યોની માહિતી આપી હતી.

તેમણે જણાવ્યું કે આદિવાસી વિસ્તારોમાં જાગૃતિ ફેલાવવા, તપાસ કેમ્પો યોજવા, દર્દીઓને માર્ગદર્શન આપવા અને સંશોધન આધારિત કામગીરી માટે TRI સતત કાર્યરત છે.

આરોગ્ય નિષ્ણાતો અને સામુદાયિક કાર્યકરોની ઉપસ્થિતિ

આદિવાસી વિકાસ વિભાગ દ્વારા Birsa Munda Bhavan ખાતે આયોજિત આ વર્કશોપમાં આરોગ્ય અને પરિવાર કલ્યાણ વિભાગના તબીબી અધિકારીઓ, વિવિધ જિલ્લાઓમાંથી આવેલા સામુદાયિક કાર્યકરો, આરોગ્ય નિષ્ણાતો તથા આદિવાસી પ્રતિનિધિઓ સહિત મોટી સંખ્યામાં લોકો ઉપસ્થિત રહ્યા હતા.

રાજ્યના 14 આદિવાસી જિલ્લાઓમાંથી આવેલા પ્રતિનિધિઓએ સિકલ સેલ સામેની લડતમાં સ્થાનિક સ્તરે ચાલી રહેલા પ્રયાસો અંગે પોતાના અનુભવો પણ રજૂ કર્યા હતા.

જાગૃતિ, સંશોધન અને સારવારથી જ મળશે સફળતા

વિશ્વ સિકલ સેલ દિવસની ઉજવણી માત્ર એક કાર્યક્રમ પૂરતી મર્યાદિત નથી, પરંતુ તે લાખો દર્દીઓના જીવનમાં આશા અને જાગૃતિ લાવવાનો પ્રયાસ છે. નિષ્ણાતોનું માનવું છે કે વહેલું નિદાન, યોગ્ય માર્ગદર્શન, આધુનિક સારવાર અને સમાજમાં જાગૃતિ દ્વારા સિકલ સેલ જેવી ગંભીર આનુવંશિક બીમારી સામે અસરકારક રીતે લડી શકાય છે.

સ્ટેમ સેલ, બોન મેરો ટ્રાન્સપ્લાન્ટેશન અને જિન એડિટિંગ જેવી નવીન સારવાર પદ્ધતિઓના વિકાસ સાથે હવે સિકલ સેલના દર્દીઓ માટે વધુ સારું અને સ્વસ્થ ભવિષ્ય શક્ય બનતું જઈ રહ્યું છે. ભારત સરકાર અને રાજ્ય સરકારોના સંકલિત પ્રયાસો સાથે “સિકલ સેલ મુક્ત ભારત 2047”નું સ્વપ્ન સાકાર થવાની આશા વધુ મજબૂત બની રહી છે. 🩸🔬🏥🇮🇳