સબરસ અષાઢી બીજે કચ્છમાં ધરા ધ્રૂજી: નવા વર્ષની ઉજવણી વચ્ચે બે મિનિટના અંતરે સતત બે ભૂકંપના આંચકા, લોકોમાં ફફડાટ.

અષાઢી બીજનો પાવન દિવસ કચ્છીઓ માટે માત્ર એક ધાર્મિક તહેવાર જ નહીં પરંતુ નવા વર્ષની શુભ શરૂઆતનો દિવસ પણ માનવામાં આવે છે. દર વર્ષે આ દિવસે કચ્છભરમાં નવા વર્ષની ઉજવણી ધામધૂમથી કરવામાં આવે છે. મંદિરોમાં વિશેષ પૂજા-અર્ચના, પરિવાર સાથે શુભેચ્છાઓની આપ-લે અને ભગવાનના આશીર્વાદ મેળવવા માટે મોટી સંખ્યામાં લોકો ઉમટી પડે છે. આ વર્ષે પણ સમગ્ર કચ્છમાં નવા વર્ષની ઉજવણીનો ઉત્સાહ જોવા મળી રહ્યો હતો. બીજી તરફ ગુજરાતભરમાં ભગવાન જગન્નાથજીની રથયાત્રાની ભવ્ય ઉજવણી ચાલી રહી હતી. પરંતુ આ આનંદ અને ભક્તિના માહોલ વચ્ચે કચ્છ જિલ્લામાં સતત બે વખત આવેલા ભૂકંપના આંચકાઓએ લોકોમાં થોડા સમય માટે ચિંતા અને ફફડાટનું વાતાવરણ સર્જી દીધું હતું. ગણતરીની બે મિનિટના અંતરે આવેલા બે આંચકાઓને કારણે લોકો ઘરો અને દુકાનોમાંથી બહાર દોડી આવ્યા હતા અને સમગ્ર વિસ્તારમાં થોડા સમય માટે ગભરાટનો માહોલ સર્જાયો હતો.

મળતી માહિતી મુજબ કચ્છ જિલ્લામાં બપોરના સમયે સતત બે ભૂકંપના આંચકા નોંધાયા હતા. પ્રથમ આંચકો કચ્છના સરહદી વિસ્તાર એવા ખાવડા નજીક અનુભવાયો હતો, જ્યારે તેના માત્ર બે મિનિટ બાદ બીજો આંચકો ઐતિહાસિક ધરોહર તરીકે વિશ્વભરમાં ઓળખાતા ધોળાવીરા પંથક નજીક નોંધાયો હતો. બંને આંચકાઓના કારણે આસપાસના વિસ્તારોમાં ધરતી ધ્રૂજી ઉઠી હતી અને અનેક લોકોએ સ્પષ્ટ ધ્રુજારી અનુભવતા તરત જ સાવચેતીના ભાગરૂપે ખુલ્લી જગ્યાઓનો આશરો લીધો હતો. જોકે આ આંચકાઓ ખૂબ મોટા ન હોવા છતાં સતત બે વખત ધરતી ધ્રૂજતા લોકોમાં 2001ના વિનાશક કચ્છ ભૂકંપની યાદો ફરી તાજી થઈ ગઈ હતી.

ભૂકંપ વિજ્ઞાન કેન્દ્ર દ્વારા જાહેર કરવામાં આવેલી માહિતી અનુસાર પ્રથમ આંચકો બપોરે અંદાજે 2:20 વાગ્યે નોંધાયો હતો. આ ભૂકંપની તીવ્રતા રિક્ટર સ્કેલ પર 3.6 માપવામાં આવી હતી. તેનું કેન્દ્રબિંદુ ખાવડાથી અંદાજે 32 કિલોમીટર દૂર નોંધાયું હતું. ભૂકંપની તીવ્રતા મધ્યમ હોવા છતાં આસપાસના ગ્રામ્ય વિસ્તારોમાં પણ તેની અસર અનુભવાઈ હતી. કેટલાક ગામોમાં લોકોને ઘરોના દરવાજા, બારીઓ અને પંખા હળવેથી હલતા અનુભવાયા હતા. ઘણા લોકોએ ધરતી ધ્રૂજવાનો અનુભવ થતાં તરત જ પોતાના પરિવારજનોને બહાર બોલાવ્યા હતા અને સુરક્ષિત સ્થળે પહોંચવાની ઉતાવળ કરી હતી.

પ્રથમ આંચકાની અસર હજુ ઓછી પણ થઈ ન હતી ત્યાં જ માત્ર બે મિનિટના અંતરે બપોરે લગભગ 2:22 વાગ્યે કચ્છમાં ભૂકંપનો બીજો આંચકો નોંધાયો હતો. આ વખતે ભૂકંપનું કેન્દ્રબિંદુ ધોળાવીરા નજીક હતું. ભૂકંપની તીવ્રતા રિક્ટર સ્કેલ પર 3.2 નોંધાઈ હતી અને તેનું કેન્દ્રબિંદુ પણ ધોળાવીરાથી અંદાજે 32 કિલોમીટર દૂર હોવાનું ભૂકંપ વિજ્ઞાન કેન્દ્રે જણાવ્યું હતું. સતત બે વખત ધરતી ધ્રૂજતા લોકોમાં વધુ ચિંતા ફેલાઈ હતી. ઘણા લોકોએ થોડો સમય સુધી ઘરોમાં પરત જવાનું ટાળ્યું અને ખુલ્લા મેદાનો તથા રસ્તાઓ પર જ ઊભા રહ્યા હતા.

ધોળાવીરા અને ખાવડા વિસ્તાર કચ્છના મહત્વના વિસ્તારોમાં આવે છે. ખાવડા ભારત-પાકિસ્તાન સરહદની નજીક આવેલો વિસ્તાર છે, જ્યારે ધોળાવીરા વિશ્વવિખ્યાત સિંધુ સંસ્કૃતિનું ઐતિહાસિક સ્થળ અને યુનેસ્કોની વર્લ્ડ હેરિટેજ સાઇટ તરીકે ઓળખાય છે. આવા ઐતિહાસિક અને સંવેદનશીલ વિસ્તારોમાં ભૂકંપના આંચકા અનુભવાતા સ્થાનિક લોકો ઉપરાંત તંત્ર પણ તાત્કાલિક સતર્ક બની ગયું હતું. સંબંધિત વિભાગોએ પરિસ્થિતિ પર નજર રાખી હતી અને કોઈ નુકસાન થયું છે કે નહીં તેની માહિતી એકત્રિત કરવાની કામગીરી હાથ ધરી હતી.

સદનસીબે અત્યાર સુધી પ્રાપ્ત થયેલા પ્રાથમિક અહેવાલો અનુસાર આ બંને ભૂકંપના આંચકાઓને કારણે કોઈ જાનહાનિ કે મિલકતને મોટા પ્રમાણમાં નુકસાન થયાની માહિતી સામે આવી નથી. કોઈ મકાન ધરાશાયી થયું હોવાના કે કોઈ વ્યક્તિને ઈજા પહોંચી હોવાના અહેવાલ પણ પ્રાપ્ત થયા નથી. તેમ છતાં બે મિનિટના અંતરે આવેલા બે આંચકાઓને કારણે સમગ્ર વિસ્તારમાં થોડા સમય માટે ભયનો માહોલ જોવા મળ્યો હતો. અનેક લોકોએ પોતાના સગા-સંબંધીઓનો સંપર્ક કરીને તેમની સલામતી અંગે માહિતી મેળવી હતી, જ્યારે સોશિયલ મીડિયા પર પણ ભૂકંપ અંગેની માહિતી ઝડપથી વાયરલ થવા લાગી હતી.

કચ્છ જિલ્લો દેશના સૌથી વધુ ભૂકંપ સંવેદનશીલ વિસ્તારોમાંનો એક ગણાય છે. વર્ષ 2001માં આવેલા વિનાશક ભૂકંપે સમગ્ર કચ્છને હચમચાવી દીધો હતો અને હજારો લોકોના જીવ ગયા હતા. આ કારણે આજે પણ જ્યારે નાનો ભૂકંપ પણ અનુભવાય છે ત્યારે સ્થાનિક લોકોમાં સ્વાભાવિક રીતે ચિંતા અને સાવચેતી જોવા મળે છે. ભૂકંપ નિષ્ણાતોના જણાવ્યા મુજબ કચ્છ વિસ્તાર સિસ્મિક ઝોન-5માં આવે છે, જ્યાં સમયાંતરે નાના-મોટા આંચકા અનુભવાતા રહે છે. આવા નાના આંચકાઓ પૃથ્વીની અંદર થતી કુદરતી ગતિવિધિઓનો ભાગ હોઈ શકે છે, પરંતુ સતત સાવચેતી રાખવી જરૂરી રહે છે.

આપત્તિ વ્યવસ્થાપન વિભાગ અને નિષ્ણાતો દ્વારા નાગરિકોને ભૂકંપ દરમિયાન ગભરાટ ન ફેલાવવાની અને સુરક્ષાના નિયમોનું પાલન કરવાની અપીલ કરવામાં આવે છે. ભૂકંપ આવે ત્યારે લિફ્ટનો ઉપયોગ ટાળવો, મજબૂત ટેબલ કે ફર્નિચરની નીચે આશરો લેવો, વીજળીના થાંભલા અને જૂના મકાનોથી દૂર રહેવું તથા ખુલ્લી જગ્યાએ જવું જેવી બાબતોનું પાલન કરવું જોઈએ. સાથે જ અફવાઓ પર વિશ્વાસ ન કરીને માત્ર સત્તાવાર માહિતી પર જ ભરોસો રાખવાની પણ સૂચના આપવામાં આવે છે.

એક તરફ અષાઢી બીજ નિમિત્તે કચ્છીઓ નવા વર્ષની ખુશીઓમાં મગ્ન હતા અને ભગવાન જગન્નાથજીની રથયાત્રાના પાવન પ્રસંગની ઉજવણી કરી રહ્યા હતા, ત્યારે બીજી તરફ સતત બે મિનિટના અંતરે આવેલા ભૂકંપના બે આંચકાઓએ લોકોને થોડા સમય માટે ચિંતામાં મૂકી દીધા હતા. જોકે સદનસીબે કોઈ જાનમાલનું નુકસાન થયું નથી, પરંતુ આ ઘટનાએ ફરી એકવાર યાદ અપાવ્યું છે કે કચ્છ ભૂકંપ સંવેદનશીલ વિસ્તાર છે અને કુદરતી આફતો સામે હંમેશા સજ્જ રહેવું જરૂરી છે. નવા વર્ષની શરૂઆતના દિવસે બનેલી આ ઘટનાએ લોકોમાં સાવચેતીનું મહત્વ વધુ એકવાર ઉજાગર કર્યું છે, જ્યારે સૌએ ભગવાનને પ્રાર્થના કરી છે કે આવનારું વર્ષ સમગ્ર કચ્છ માટે સુખ, સમૃદ્ધિ, શાંતિ અને સુરક્ષાથી ભરેલું રહે.