ટેક્નોલોજી ફ્લેટમાં રહો છો તો પણ લગાવી શકશો સોલર સિસ્ટમ! પોતાની છત ન હોવા છતાં વીજળીના બિલમાં મળશે મોટી બચત, જાણો 5 સરળ વિકલ્પો.
આજના સમયમાં વીજળીના સતત વધી રહેલા દરો અને પર્યાવરણ પ્રત્યે વધતી જાગૃતિ વચ્ચે સૌર ઊર્જા (સોલર એનર્જી) સૌથી લોકપ્રિય વિકલ્પ બની રહી છે. થોડા વર્ષો પહેલાં સુધી સોલર પેનલ માત્ર બંગલા, ફાર્મહાઉસ અથવા મોટી છત ધરાવતા મકાનોમાં જ જોવા મળતી હતી, પરંતુ હવે પરિસ્થિતિ બદલાઈ રહી છે. દેશના મોટા શહેરોથી લઈને નાના શહેરો સુધી ફ્લેટ અને એપાર્ટમેન્ટ કલ્ચર ઝડપથી વધી રહ્યું છે. આવી સ્થિતિમાં લાખો લોકોના મનમાં એક જ પ્રશ્ન ઊભો થાય છે કે જો તેમની પાસે પોતાની વ્યક્તિગત છત કે જમીન નથી, તો શું તેઓ સોલર એનર્જીનો લાભ લઈ શકે?
સામાન્ય રીતે સોલર પેનલ સિસ્ટમ મકાનની છત પર લગાવવામાં આવે છે, જ્યાં દિવસભર પૂરતો સૂર્યપ્રકાશ મળે. પરંતુ ફ્લેટમાં રહેતા લોકો પાસે પોતાની અલગ છત હોતી નથી. છત સમગ્ર સોસાયટીની કોમન મિલકત હોય છે. જેના કારણે વ્યક્તિગત રીતે સોલર પ્લાન્ટ સ્થાપિત કરવો મુશ્કેલ બની જાય છે. જોકે નિષ્ણાતોનું કહેવું છે કે ટેક્નોલોજી અને નવી નીતિઓના કારણે હવે ફ્લેટમાં રહેતા લોકો માટે પણ અનેક વિકલ્પો ઉપલબ્ધ બન્યા છે.
સૌર ઊર્જા કેમ બની રહી છે ભવિષ્યની ઊર્જા?
વિશ્વભરમાં આજે સ્વચ્છ અને નવીનીકરણીય ઊર્જા સ્ત્રોતો તરફ વલણ વધી રહ્યું છે. સૌર ઊર્જા તેમાં સૌથી મહત્વપૂર્ણ માનવામાં આવે છે. સૂર્યપ્રકાશમાંથી વીજળી ઉત્પન્ન કરવામાં કોઈ પ્રદૂષણ થતું નથી. કોલસા, પેટ્રોલિયમ કે ગેસ જેવા ઇંધણ પર આધાર રાખવો પડતો નથી.
એક વખત સોલર સિસ્ટમ સ્થાપિત કર્યા પછી 20થી 25 વર્ષ સુધી ઓછી જાળવણી સાથે વીજળી મેળવી શકાય છે. પરિણામે માસિક વીજળી બિલમાં નોંધપાત્ર ઘટાડો થાય છે. ખાસ કરીને ગુજરાત જેવા રાજ્યોમાં વર્ષના મોટાભાગના દિવસો સારો સૂર્યપ્રકાશ મળતો હોવાથી સોલર સિસ્ટમ વધુ અસરકારક સાબિત થાય છે.
ફ્લેટમાં રહેતા લોકોની સૌથી મોટી મુશ્કેલી
જ્યારે કોઈ વ્યક્તિ સ્વતંત્ર મકાનમાં રહેતી હોય ત્યારે તે પોતાની છત પર સરળતાથી સોલર પેનલ લગાવી શકે છે. પરંતુ ફ્લેટ અથવા બહુમાળી ઇમારતોમાં સ્થિતિ અલગ હોય છે.
છત સમગ્ર બિલ્ડિંગના રહેવાસીઓની કોમન પ્રોપર્ટી ગણાય છે. કોઈ એક વ્યક્તિ તેના પર સંપૂર્ણ અધિકાર ધરાવતી નથી. આ કારણે એક ફ્લેટ માલિક પોતાની રીતે આખી છતનો ઉપયોગ કરીને સોલર પ્લાન્ટ સ્થાપિત કરી શકતો નથી.
નિષ્ણાતોના મતે આ જ કારણ છે કે શહેરોમાં લાખો લોકો સોલર એનર્જીના ફાયદાથી વંચિત રહેતા હતા. પરંતુ હવે નવી વ્યવસ્થાઓના કારણે આ સમસ્યાનો ઉકેલ શક્ય બન્યો છે.
વિકલ્પ નંબર 1: સોસાયટીની કોમન રૂફટોપ સોલર સિસ્ટમ
ફ્લેટધારકો માટે સૌથી લોકપ્રિય વિકલ્પ સોસાયટી દ્વારા કોમન સોલર પ્લાન્ટ સ્થાપિત કરવાનો છે.
આ મોડેલમાં સમગ્ર સોસાયટીની રેસિડેન્ટ વેલ્ફેર એસોસિએશન (RWA) અથવા મેનેજમેન્ટ કમિટી છત પર સોલર પેનલ સ્થાપિત કરે છે. આ સિસ્ટમથી ઉત્પન્ન થતી વીજળીનો ઉપયોગ લિફ્ટ, પાણીના પંપ, ગાર્ડન લાઇટ, કોમન એરિયા લાઇટિંગ અને ક્લબહાઉસ જેવી સુવિધાઓ માટે થાય છે.
આના કારણે સોસાયટીનો કોમન વીજળી ખર્ચ નોંધપાત્ર રીતે ઘટે છે. પરિણામે રહેવાસીઓના મેન્ટેનન્સ ચાર્જમાં પણ ઘટાડો થઈ શકે છે.
વિકલ્પ નંબર 2: ગ્રુપ નેટ મીટરિંગ
ભારતમાં હવે અનેક રાજ્યોમાં ગ્રુપ નેટ મીટરિંગની સુવિધા ઉપલબ્ધ છે.
આ વ્યવસ્થામાં સોસાયટીની છત પર સ્થાપિત સોલર પ્લાન્ટથી ઉત્પન્ન થતી વીજળી માત્ર કોમન સુવિધાઓ માટે જ નહીં, પરંતુ તમામ ફ્લેટધારકો વચ્ચે વહેંચી શકાય છે.
ઉદાહરણ તરીકે, જો કોઈ એપાર્ટમેન્ટમાં 50 ફ્લેટ હોય અને છત પર 50 કિલોવોટનો સોલર પ્લાન્ટ સ્થાપિત કરવામાં આવે, તો તેમાંથી ઉત્પન્ન થતી વીજળીનો લાભ દરેક ફ્લેટના વીજળી બિલમાં અનુપાત મુજબ આપવામાં આવે છે.
આ મોડેલ દ્વારા વ્યક્તિગત ફ્લેટધારકોને પણ સીધો ફાયદો મળે છે.
વિકલ્પ નંબર 3: વર્ચ્યુઅલ નેટ મીટરિંગ
સોલર ક્ષેત્રમાં વર્ચ્યુઅલ નેટ મીટરિંગ એક નવીન વ્યવસ્થા છે.
આમાં ગ્રાહકને પોતાના ઘરની છત પર સોલર પેનલ લગાવવાની જરૂર પડતી નથી. તેના બદલે તે કોઈ અન્ય સ્થળે આવેલા મોટા સોલર પ્લાન્ટમાં ભાગીદારી કરે છે.
માનો કે કોઈ કંપની 1 મેગાવોટનો સોલર પ્લાન્ટ ચલાવે છે. તમે તેમાં નક્કી કરેલી ક્ષમતાનો હિસ્સો ખરીદી શકો છો અથવા સબ્સ્ક્રાઇબ કરી શકો છો. ત્યારબાદ તે પ્લાન્ટમાંથી ઉત્પન્ન થતી વીજળીનો ક્રેડિટ તમારા વીજળી બિલમાં આપવામાં આવે છે.
આ પદ્ધતિ ખાસ કરીને મેટ્રો શહેરોમાં ઝડપથી લોકપ્રિય બની રહી છે.
વિકલ્પ નંબર 4: બાલકની સોલર સિસ્ટમ
ફ્લેટમાં રહેતા લોકો માટે બાલકની સોલર સૌથી સરળ અને ઝડપથી સ્થાપિત કરી શકાય એવો વિકલ્પ છે.
આ સિસ્ટમમાં 300 વોટથી 800 વોટ સુધીની નાની સોલર પેનલો બાલકની, ગેલેરી અથવા બારી પાસે લગાવવામાં આવે છે. તેને પ્લગ-એન્ડ-પ્લે સિસ્ટમ પણ કહેવામાં આવે છે.
આવી પેનલથી ઉત્પન્ન થતી વીજળીનો ઉપયોગ ટીવી, પંખા, કમ્પ્યુટર, મોબાઇલ ચાર્જિંગ અને નાના ઘરેલુ ઉપકરણો માટે થઈ શકે છે.
યુરોપિયન દેશોમાં બાલકની સોલર સિસ્ટમ ખૂબ જ લોકપ્રિય બની રહી છે અને હવે ભારતમાં પણ તેની માંગ વધી રહી છે.
બાલકની સોલર લગાવતા પહેલાં શું ધ્યાન રાખવું?
બાલકની સોલર સિસ્ટમ લગાવતા પહેલાં કેટલાક મહત્વપૂર્ણ મુદ્દાઓ ધ્યાનમાં લેવા જરૂરી છે.
- સોસાયટી અથવા RWAની મંજૂરી લેવી.
- પેનલ બિલ્ડિંગની સલામતીને અસર ન કરે તેની ખાતરી કરવી.
- પવન અથવા વરસાદમાં પેનલ પડી ન જાય તેવી મજબૂત ફિટિંગ કરવી.
- સૂર્યપ્રકાશ પૂરતો મળે તેવો વિસ્તાર પસંદ કરવો.
જો યોગ્ય રીતે સ્થાપિત કરવામાં આવે તો બાલકની સોલરથી પણ માસિક વીજળી બિલમાં સારી બચત થઈ શકે છે.
વિકલ્પ નંબર 5: સોલર બલ્બ અને સોલર પંખા
જે લોકો સોલર પેનલ લગાવી શકતા નથી તેમના માટે સોલર આધારિત નાના ઉપકરણો પણ સારો વિકલ્પ બની શકે છે.
આજે બજારમાં સોલર બલ્બ, સોલર ટ્યુબલાઇટ, સોલર પંખા અને સોલર ઇમરજન્સી લાઇટ ઉપલબ્ધ છે. તેમાં બિલ્ટ-ઇન બેટરી હોય છે જે દિવસ દરમિયાન ચાર્જ થાય છે અને રાત્રે વીજળી પૂરી પાડે છે.
ખાસ કરીને વારંવાર વીજ કાપનો સામનો કરતા વિસ્તારોમાં આ ઉપકરણો ખૂબ ઉપયોગી સાબિત થાય છે.
ફ્લેટધારકો માટે સોલરનો આર્થિક ફાયદો
નિષ્ણાતોના મતે જો કોઈ સોસાયટી 50થી 100 કિલોવોટનો કોમન સોલર પ્લાન્ટ સ્થાપિત કરે તો 4થી 6 વર્ષમાં તેનું રોકાણ પાછું મળી શકે છે.
ત્યારબાદ આગામી 15થી 20 વર્ષ સુધી લગભગ મફત વીજળીનો લાભ મળે છે. ઉપરાંત સરકાર દ્વારા વિવિધ સોલર યોજનાઓ હેઠળ સબસિડી અને પ્રોત્સાહનો પણ આપવામાં આવે છે.
ભવિષ્યમાં ફ્લેટોમાં વધશે સોલરનો ઉપયોગ
ઊર્જા ક્ષેત્રના નિષ્ણાતોનું માનવું છે કે આગામી દાયકામાં ફ્લેટ અને એપાર્ટમેન્ટ માટે કોમ્યુનિટી સોલર મોડેલ સૌથી વધુ લોકપ્રિય બનશે. શહેરોમાં જમીન અને છતની અછતને ધ્યાનમાં રાખીને ગ્રુપ નેટ મીટરિંગ અને વર્ચ્યુઅલ નેટ મીટરિંગ જેવી વ્યવસ્થાઓ વધુ વ્યાપક બનશે.
સરકાર પણ નવીનીકરણીય ઊર્જાના ઉપયોગને પ્રોત્સાહન આપવા માટે વિવિધ નીતિઓ અને યોજનાઓ અમલમાં મૂકી રહી છે.
નિષ્કર્ષ
એક સમય હતો જ્યારે એવું માનવામાં આવતું હતું કે માત્ર બંગલા કે સ્વતંત્ર મકાન ધરાવતા લોકો જ સોલર પેનલનો લાભ લઈ શકે. પરંતુ ટેક્નોલોજી અને નવી ઊર્જા નીતિઓના કારણે હવે ફ્લેટ અને એપાર્ટમેન્ટમાં રહેતા લોકો માટે પણ અનેક વિકલ્પો ઉપલબ્ધ થઈ ગયા છે.
કોમન રૂફટોપ સોલર, ગ્રુપ નેટ મીટરિંગ, વર્ચ્યુઅલ નેટ મીટરિંગ, બાલકની સોલર અને સોલર ઉપકરણો જેવા વિકલ્પો દ્વારા લાખો ફ્લેટધારકો પણ સસ્તી, સ્વચ્છ અને ટકાઉ વીજળીનો લાભ લઈ શકે છે. આવનારા સમયમાં સોલર એનર્જી માત્ર એક વિકલ્પ નહીં, પરંતુ શહેરી જીવનશૈલીનો અભિન્ન ભાગ બનશે તેવી સંભાવના વ્યક્ત કરવામાં આવી રહી છે.
