મારું શહેર મુંબઈ-અમદાવાદ બુલેટ ટ્રેન પ્રોજેક્ટને વેગ: ઠાણે ખાડી નીચે દેશની પ્રથમ દરિયાઈ ટનલ માટે બીજા TBMથી ખોદકામ શરૂ.
મુંબઈ-અમદાવાદ બુલેટ ટ્રેન પ્રોજેક્ટમાં વધુ એક મહત્વપૂર્ણ સિદ્ધિ નોંધાઈ છે. મહારાષ્ટ્રના સાવલી (ઘણસોલી)થી વિક્રોલી તરફ દેશની પ્રથમ દરિયાઈ ટનલના નિર્માણ માટે બીજા ટનલ બોરિંગ મશીન (TBM) દ્વારા ખોદકામની કામગીરી શરૂ કરવામાં આવી છે. આ ટનલનો અંદાજે 10 કિલોમીટર લાંબો ભાગ ઠાણે ખાડીની નીચે પસાર થશે, જેમાંથી 7 કિલોમીટરનો દરિયાઈ વિભાગ દેશની પ્રથમ અંડરસી રેલવે ટનલ તરીકે વિકસાવવામાં આવી રહ્યો છે. આ કામગીરીથી મુંબઈ-અમદાવાદ હાઈસ્પીડ રેલ પ્રોજેક્ટને વધુ ગતિ મળશે.
પ્રોજેક્ટ હેઠળ કુલ 21 કિલોમીટર લાંબા ભૂગર્ભ ટનલ સેક્શનનું નિર્માણ થઈ રહ્યું છે. જેમાં મુંબઈના બાંદ્રા કુર્લા કોમ્પ્લેક્સ (BKC)થી સાવલી (ઘણસોલી) વચ્ચેના 16 કિલોમીટર ભાગનું નિર્માણ આધુનિક ટનલ બોરિંગ મશીન (TBM) દ્વારા કરવામાં આવશે. જ્યારે બાકીનો 5 કિલોમીટરનો વિભાગ NATM (ન્યૂ ઓસ્ટ્રિયન ટનલિંગ મેથડ) પદ્ધતિથી સફળતાપૂર્વક પૂર્ણ થઈ ચૂક્યો છે. ઉલ્લેખનીય છે કે, પ્રથમ TBMએ 5 જુલાઈ, 2026ના રોજ વિક્રોલીથી BKC તરફ ખોદકામ શરૂ કર્યું હતું અને હવે બીજા TBMના પ્રારંભથી કામને વધુ વેગ મળશે.
આ પ્રોજેક્ટમાં ઉપયોગમાં લેવાતું TBM ભારતના રેલવે ક્ષેત્રમાં અત્યાર સુધી ઉપયોગમાં લેવાયેલા સૌથી વિશાળ અને અદ્યતન મશીનોમાંનું એક છે. તેનું 13.6 મીટર વ્યાસ ધરાવતું કટરહેડ લગભગ ચાર માળની ઇમારત જેટલી ઊંચાઈ ધરાવે છે, જ્યારે તેનું કુલ વજન 3,200 ટન અને લંબાઈ 96 મીટર છે. આ વિશાળ મશીનમાં કટરહેડ, મુખ્ય બેરિંગ, જો ક્રશર, મેઈન અને ટેઈલ શીલ્ડ, ઇરેક્ટર તેમજ ટનલિંગ કામગીરીને સહાય કરતી ચાર વિશિષ્ટ ગેન્ટ્રીઝ જેવી આધુનિક સુવિધાઓનો સમાવેશ થાય છે.
TBMમાં મિક્સશીલ્ડ સ્લરી ટેક્નોલોજીનો ઉપયોગ કરવામાં આવ્યો છે, જે જટિલ ભૂસ્તરીય પરિસ્થિતિઓમાં પણ સુરક્ષિત રીતે ટનલ ખોદવાની ક્ષમતા ધરાવે છે. દબાણયુક્ત બેન્ટોનાઈટ સ્લરી દ્વારા ટનલના આગળના ભાગને સ્થિર રાખવામાં આવે છે, જેના કારણે જમીન બેસી જવાની શક્યતા ઘટે છે અને સપાટી પરના માળખાને નુકસાન થતું નથી. મુંબઈ જેવા ગીચ શહેરી વિસ્તારમાં સુરક્ષિત ટનલિંગ માટે આ ટેક્નોલોજી અત્યંત અસરકારક માનવામાં આવે છે. સેમી-કન્ટિન્યુઅસ એડવાન્સ સિસ્ટમ દ્વારા ખોદકામ અને ટનલ સેગમેન્ટ સ્થાપનનું કામ એકસાથે થઈ શકતું હોવાથી કામગીરી ઝડપથી પૂર્ણ થાય છે.
TBMના લોન્ચિંગ માટે સાવલી ખાતે જમીનની સપાટીથી લગભગ 39 મીટર ઊંડો શાફ્ટ તૈયાર કરવામાં આવ્યો છે. મર્યાદિત જગ્યાને ધ્યાનમાં રાખીને TBMના વિવિધ ભાગોને અલગ-અલગ નીચે ઉતારીને ટનલમાં એસેમ્બલ કરવામાં આવ્યા હતા. મશીનની ટ્રેલિંગ બેકઅપ સિસ્ટમમાં ચાર ડબલ-સ્ટોરી ગેન્ટ્રીઝ છે, જેમાં હાઈડ્રોલિક સિસ્ટમ, સ્લરી પંપ, ઓપરેટર કેબિન, પાવર સપ્લાય, ઈમરજન્સી રેસ્ક્યુ ચેમ્બર અને અન્ય ટેક્નિકલ સુવિધાઓ ઉપલબ્ધ છે. સાથે જ મિથેન, ઓક્સિજન, કાર્બન મોનોક્સાઈડ અને કાર્બન ડાયોક્સાઈડ જેવા વાયુઓ પર સતત નજર રાખતી રિયલ-ટાઈમ ગેસ મોનિટરિંગ સિસ્ટમ તથા અત્યાધુનિક અગ્નિશામક વ્યવસ્થા પણ ગોઠવવામાં આવી છે.
ટનલ નિર્માણ માટે સમગ્ર શાફ્ટ વિસ્તારમાં વોટર ટ્રીટમેન્ટ પ્લાન્ટ, સ્લરી ટ્રીટમેન્ટ સિસ્ટમ, બેન્ટોનાઈટ સ્ટોરેજ, વીજ સબસ્ટેશન, બેકઅપ જનરેટર, કોંક્રિટ પ્લાન્ટ અને અન્ય લોજિસ્ટિક્સ સુવિધાઓ ઉભી કરવામાં આવી છે. સાથે જ ટનલ અને આસપાસના માળખાની સુરક્ષા માટે સેટલમેન્ટ સેન્સર, ટિલ્ટ મીટર, સ્ટ્રેન ગેજ, સિસ્મોગ્રાફ સહિતની અદ્યતન રિયલ-ટાઈમ મોનિટરિંગ સિસ્ટમ કાર્યરત છે. ટનલને સંપૂર્ણ વોટરપ્રૂફ સ્ટ્રક્ચર તરીકે વિકસાવવામાં આવી રહી છે, જેમાં ડબલ-લેયર EPDM ગેસ્કેટ અને હાઇડ્રોફિલિક સીલનો ઉપયોગ કરીને પાણીના પ્રવેશને સંપૂર્ણપણે રોકવાની વ્યવસ્થા કરવામાં આવી છે. આ ટેક્નોલોજી ટનલની લાંબા ગાળાની મજબૂતાઈ, સલામતી અને વિશ્વસનીયતા સુનિશ્ચિત કરશે, જે ભારતના હાઈસ્પીડ રેલ પ્રોજેક્ટ માટે એક ઐતિહાસિક સિદ્ધિ માનવામાં આવી રહી છે.
