આંતરરાષ્ટ્રીય હવે વીજળીના બિલનો પણ ઝટકો!

ફિક્સ્ડ ચાર્જ વધારવાની તૈયારીથી સામાન્ય લોકો પર વધશે આર્થિક બોજ
દેશમાં પહેલાથી જ મોંઘવારીનો માર સહન કરી રહેલા સામાન્ય લોકો માટે હવે વધુ એક ચિંતાજનક સમાચાર સામે આવ્યા છે. પેટ્રોલ અને ડીઝલના વધતા ભાવોથી ઘરખર્ચ પર વધેલો બોજ હજુ ઓછો થયો નથી ત્યાં હવે વીજળીના બિલમાં પણ મોટો વધારો થવાની આશંકા ઊભી થઈ છે. સેન્ટ્રલ ઇલેક્ટ્રિસિટી ઓથોરિટી એટલે કે સીઈએ દ્વારા વીજળીના ફિક્સ્ડ મંથલી ચાર્જમાં વધારો કરવાની દિશામાં મહત્વપૂર્ણ પ્રસ્તાવ તૈયાર કરવામાં આવ્યો હોવાનું સામે આવ્યું છે. જો આ પ્રસ્તાવ અમલમાં આવશે તો દેશભરના કરોડો વીજ ગ્રાહકોને દર મહિને વધુ બિલ ચૂકવવું પડી શકે છે, ખાસ કરીને તે લોકો માટે આ મોટો ઝટકો સાબિત થઈ શકે છે જેઓ ઓછો વીજ વપરાશ કરે છે.
હાલમાં દેશના મોટાભાગના રાજ્યોમાં વીજળીના બિલમાં બે પ્રકારના મુખ્ય ચાર્જ લેવામાં આવે છે. એક છે એનર્જી ચાર્જ, જે ગ્રાહક દ્વારા વપરાયેલી વીજળીના યુનિટ પર આધારિત હોય છે, અને બીજો છે ફિક્સ્ડ ચાર્જ અથવા મંથલી મિનિમમ ચાર્જ, જે વીજળીનો ઉપયોગ ઓછો હોય કે વધુ, દરેક ગ્રાહકને દર મહિને ચૂકવવો જ પડે છે. હવે સીઈએ દ્વારા આ ફિક્સ્ડ ચાર્જમાં વધારો કરવાની ચર્ચાએ સામાન્ય લોકોમાં ચિંતા વધારી દીધી છે.
નિષ્ણાતોના જણાવ્યા અનુસાર હાલની સિસ્ટમમાં વીજ વિતરણ કંપનીઓ એટલે કે ડિસ્કોમ્સને મોટા પ્રમાણમાં નાણાકીય નુકસાન થઈ રહ્યું છે. વીજ ઉત્પાદન, ટ્રાન્સમિશન અને ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર જાળવણીનો ખર્ચ સતત વધી રહ્યો છે. ખાસ કરીને કોલસાના ભાવ, ટ્રાન્સપોર્ટેશન ખર્ચ, ગ્રીડ મેન્ટેનન્સ અને નવી ટેકનોલોજી માટેના રોકાણને કારણે વીજ કંપનીઓ પર ભારે આર્થિક દબાણ વધી રહ્યું છે. આ નુકસાનની ભરપાઈ માટે હવે ફિક્સ્ડ ચાર્જ વધારવાનો વિકલ્પ વિચારવામાં આવી રહ્યો છે.
પરંતુ સૌથી મોટો પ્રશ્ન એ છે કે આ વધારાનો ભાર આખરે કોના ખભા પર પડશે? નિષ્ણાતોનું માનવું છે કે તેનો સીધો પ્રભાવ મધ્યમવર્ગ અને નીચા આવકવર્ગના લોકો પર પડશે. ખાસ કરીને એવા પરિવારો કે જેઓ વીજળીનો મર્યાદિત ઉપયોગ કરે છે, તેમના માટે ફિક્સ્ડ ચાર્જમાં વધારો વધુ નુકસાનકારક સાબિત થઈ શકે છે. કારણ કે આવા ગ્રાહકો ઓછા યુનિટ વાપરતા હોવા છતાં તેમને દર મહિને વધારાનો સ્થિર ચાર્જ ચૂકવવો પડશે.
હાલમાં ઘણા રાજ્યોમાં 50 થી 100 યુનિટ સુધી વીજળી વાપરતા ગ્રાહકોને સરેરાશ ઓછી બિલ રકમ ચૂકવવી પડે છે. પરંતુ જો ફિક્સ્ડ ચાર્જ વધશે તો ભલે વીજળીનો ઉપયોગ ઓછો હોય, બિલની કુલ રકમમાં નોંધપાત્ર વધારો થઈ શકે છે. ઉદાહરણ તરીકે, કોઈ પરિવાર હાલમાં મહિને 300 થી 500 રૂપિયા વીજળી બિલ ચૂકવતો હોય તો નવા નિયમો બાદ તે બિલમાં વધારાના 100 થી 300 રૂપિયાનો વધારો થઈ શકે છે.
આ મુદ્દે ગ્રાહક સંગઠનો અને સામાજિક કાર્યકર્તાઓએ પણ ચિંતા વ્યક્ત કરી છે. તેમનું કહેવું છે કે પહેલાથી જ વધતી મોંઘવારી વચ્ચે લોકોનું જીવન મુશ્કેલ બન્યું છે. પેટ્રોલ, ડીઝલ, ગેસ સિલિન્ડર, ખાદ્ય પદાર્થો અને શૈક્ષણિક ખર્ચમાં સતત વધારો થઈ રહ્યો છે. હવે જો વીજળીના બિલમાં પણ ફિક્સ્ડ ચાર્જ વધશે તો સામાન્ય માણસ માટે માસિક બજેટ સંભાળવું વધુ મુશ્કેલ બની જશે.
ઊર્જા ક્ષેત્રના નિષ્ણાતોનું કહેવું છે કે સરકાર અને વીજ કંપનીઓ વીજળીની માંગ અને પુરવઠા વચ્ચેનું સંતુલન જાળવવા નવા મોડલ તરફ આગળ વધી રહી છે. હાલમાં સોલાર એનર્જી અને રૂફટોપ સોલારનો ઉપયોગ વધતા કેટલાક ગ્રાહકો વીજળી કંપનીઓ પર ઓછી નિર્ભરતા રાખી રહ્યા છે. જેના કારણે ડિસ્કોમ્સની આવક પર અસર પડી રહી છે. આ પરિસ્થિતિમાં કંપનીઓ ફિક્સ્ડ ચાર્જ વધારીને પોતાની આવક સ્થિર રાખવાનો પ્રયાસ કરી રહી હોવાનું માનવામાં આવે છે.
જો આ પ્રસ્તાવ અમલમાં આવશે તો તેનો પ્રભાવ માત્ર ઘરેલુ ગ્રાહકો પર જ નહીં પરંતુ નાના વેપારીઓ અને દુકાનદારો પર પણ પડી શકે છે. નાના ઉદ્યોગો, દુકાનો અને ઓફિસો માટે પણ વીજળી ખર્ચમાં વધારો થવાની શક્યતા છે. પરિણામે વેપારીઓ પોતાની સેવાઓ અને ઉત્પાદનોના ભાવમાં વધારો કરી શકે છે, જેનાથી મોંઘવારી વધુ વધી શકે છે.
વિશેષજ્ઞો એ પણ કહી રહ્યા છે કે ફિક્સ્ડ ચાર્જ વધારવાની નીતિ ઊર્જા બચતના પ્રયાસોને અસર કરી શકે છે. અત્યાર સુધી લોકો વીજળીનો ઓછો ઉપયોગ કરીને પોતાનું બિલ ઓછું રાખવાનો પ્રયાસ કરતા હતા. પરંતુ જો બિલનો મોટો હિસ્સો ફિક્સ્ડ ચાર્જ તરીકે વસૂલવામાં આવશે તો લોકો માટે બચત કરવાની પ્રેરણા ઓછી થઈ શકે છે. જેના કારણે ઊર્જા સંરક્ષણના પ્રયાસોને પણ અસર પહોંચી શકે છે.
ઘણા રાજ્યોમાં પહેલેથી જ વીજળીના દરોમાં સમયાંતરે વધારો કરવામાં આવી રહ્યો છે. ફ્યુઅલ એડજસ્ટમેન્ટ ચાર્જ, વીજ ખરીદી ખર્ચ અને અન્ય વધારાના ચાર્જના કારણે ગ્રાહકોનું બિલ વધી રહ્યું છે. હવે જો ફિક્સ્ડ ચાર્જમાં પણ વધારો થશે તો લોકો માટે વીજળી એક મોંઘી આવશ્યક સેવા બની શકે છે.
આ મુદ્દે રાજકીય ચર્ચા પણ શરૂ થઈ ગઈ છે. વિરોધ પક્ષોએ સરકાર પર સામાન્ય લોકો પર આર્થિક બોજ વધારવાનો આરોપ લગાવ્યો છે. તેમનું કહેવું છે કે સરકારને વીજ કંપનીઓના નુકસાનનો ભાર સીધો જનતા પર નાખવાને બદલે વૈકલ્પિક ઉકેલ શોધવા જોઈએ. બીજી તરફ કેટલાક નિષ્ણાતોનું માનવું છે કે વીજળી ક્ષેત્રને આર્થિક રીતે સ્થિર રાખવા માટે કેટલાક કડક નિર્ણયો જરૂરી બની શકે છે.
હાલ માટે સીઈએનો આ પ્રસ્તાવ ચર્ચા અને વિચારણા હેઠળ હોવાનું કહેવાઈ રહ્યું છે. અંતિમ નિર્ણય લેવામાં હજુ સમય લાગી શકે છે અને રાજ્યોની વીજ નિયામક સંસ્થાઓ પણ તેમાં મહત્વની ભૂમિકા ભજવશે. જોકે આ ચર્ચાએ સામાન્ય લોકોમાં ચિંતા વધારી દીધી છે કારણ કે સતત વધતી મોંઘવારી વચ્ચે હવે ઘરનું વીજળી બિલ પણ વધુ ભારે બનવાની આશંકા ઉભી થઈ છે.
આગામી સમયમાં જો ફિક્સ્ડ ચાર્જમાં વધારો અમલમાં આવશે તો તેની અસર દેશના કરોડો પરિવારોના માસિક બજેટ પર સીધી જોવા મળી શકે છે. ખાસ કરીને મધ્યમવર્ગ માટે ઘરખર્ચ, બાળકોના અભ્યાસ, ઇંધણ ખર્ચ અને રોજિંદા જરૂરિયાતોની વચ્ચે વધતું વીજળી બિલ વધુ એક મોટો પડકાર બની શકે છે. હાલમાં સમગ્ર દેશની નજર હવે સરકાર અને વીજળી ક્ષેત્રના નિયમનકારો પર ટકેલી છે કે તેઓ સામાન્ય લોકોના હિતને ધ્યાનમાં રાખીને શું નિર્ણય લે છે.