એજ્યુકેશન બિહાર પછી હવે ગુજરાતમાં પણ સરકારી શિક્ષકોના ટ્યૂશન પર પ્રતિબંધ લાગશે? શિક્ષણ વ્યવસ્થાને લઈને ઉઠ્યા સવાલો

બિહાર સરકારે સરકારી શિક્ષકોને ખાનગી ટ્યૂશન અને પ્રાઈવેટ કોચિંગ ક્લાસ ચલાવવા પર સંપૂર્ણ પ્રતિબંધ મૂકી દેશભરમાં ચર્ચા જગાવી છે. સરકારનું સ્પષ્ટ કહેવું છે કે સરકારી શિક્ષકોનું પ્રથમ કર્તવ્ય શાળામાં અભ્યાસ કરતા વિદ્યાર્થીઓને ગુણવત્તાયુક્ત શિક્ષણ આપવાનું છે. હવે આ નિર્ણય બાદ ગુજરાતમાં પણ શિક્ષણ વ્યવસ્થાને લઈને અનેક સવાલો ઉભા થઈ રહ્યા છે.

ગુજરાત સરકાર વર્ષોથી સરકારી શાળાઓમાં ગુણવત્તાયુક્ત શિક્ષણ, સ્માર્ટ ક્લાસરૂમ, ડિજિટલ લર્નિંગ અને શૈક્ષણિક સુધારાના દાવા કરતી આવી છે. કરોડો રૂપિયાનો ખર્ચ કરીને શિક્ષણ ક્ષેત્રે અનેક યોજનાઓ અમલમાં મૂકવામાં આવી રહી છે. છતાં આજે પણ હજારો નહીં પરંતુ લાખો વિદ્યાર્થીઓ ખાનગી ટ્યૂશન અને કોચિંગ ક્લાસ પર નિર્ભર કેમ છે? આ સવાલ વાલીઓ અને શિક્ષણવિદોમાં ચર્ચાનો વિષય બન્યો છે.

રાજ્યના અનેક શહેરો અને તાલુકાઓમાં કોચિંગ ઉદ્યોગ ઝડપથી વિકસી રહ્યો છે. ધોરણ 6થી લઈને સ્પર્ધાત્મક પરીક્ષાઓ સુધી વિદ્યાર્થીઓ માટે ટ્યૂશન લગભગ અનિવાર્ય બની ગયું છે. અનેક વાલીઓ પોતાના બાળકોના શિક્ષણ પાછળ દર વર્ષે હજારો નહીં પરંતુ લાખો રૂપિયાનો ખર્ચ કરી રહ્યા છે. મોંઘા કોચિંગ ક્લાસ અને ખાનગી ટ્યૂશન વગર સારું પરિણામ મેળવવું મુશ્કેલ બની ગયું હોવાનું ઘણા વાલીઓ માને છે.

શિક્ષણ ક્ષેત્રના નિષ્ણાતોનું કહેવું છે કે જો શાળાઓમાં પૂરતું અને અસરકારક શિક્ષણ મળી રહ્યું હોય તો વિદ્યાર્થીઓને અલગથી ટ્યૂશન લેવાની જરૂરિયાત ઓછી થવી જોઈએ. પરંતુ વાસ્તવિકતા એ છે કે આજે ઘણા વિદ્યાર્થીઓ શાળાના અભ્યાસ કરતાં વધુ સમય કોચિંગ ક્લાસમાં વિતાવે છે. જેના કારણે સવાલ ઉભો થાય છે કે શું શાળાકીય શિક્ષણ પૂરતું અસરકારક છે?

બિહાર સરકારે આ મુદ્દે કડક વલણ અપનાવીને સરકારી શિક્ષકોને સ્પષ્ટ સંદેશ આપ્યો છે કે તેઓ પોતાનું સંપૂર્ણ ધ્યાન શાળાકીય શિક્ષણ પર કેન્દ્રિત કરે. જો કોઈ શિક્ષક ખાનગી ટ્યૂશન ચલાવતો પકડાશે તો તેની સામે સસ્પેન્શન સહિતની કાર્યવાહી થઈ શકે છે. આ નિર્ણય બાદ ગુજરાતમાં પણ સમાન પ્રકારની નીતિ અમલમાં મૂકવાની માંગ ઉઠવા લાગી છે.

કેટલાક શિક્ષણવિદોનું માનવું છે કે સરકારી શિક્ષકો દ્વારા ખાનગી ટ્યૂશન ચલાવવાથી હિતસંઘર્ષની સ્થિતિ સર્જાઈ શકે છે. જો શિક્ષક શાળામાં ભણાવતા હોય અને સાથે ખાનગી ટ્યૂશન પણ ચલાવતા હોય તો કેટલીક વખત વિદ્યાર્થીઓ અને વાલીઓ પર પરોક્ષ દબાણ ઉભું થઈ શકે છે. જોકે આ મુદ્દે તમામ શિક્ષકોને એકસરખા દૃષ્ટિકોણથી જોવું પણ યોગ્ય નથી, કારણ કે ઘણા શિક્ષકો નિષ્ઠાપૂર્વક પોતાની ફરજ બજાવી રહ્યા છે.

વાલીઓનો એક વર્ગ એવો પણ માને છે કે માત્ર શિક્ષકો પર પ્રતિબંધ મૂકવાથી સમસ્યાનો ઉકેલ નહીં આવે. શાળાઓમાં શિક્ષણની ગુણવત્તા, શિક્ષકોની ઉપલબ્ધતા, અભ્યાસક્રમનું ભારણ અને સ્પર્ધાત્મક પરીક્ષાઓની તૈયારી જેવા મુદ્દાઓ પર પણ ગંભીરતાથી કામ કરવાની જરૂર છે.

આ સમગ્ર ચર્ચા વચ્ચે સૌથી મોટો પ્રશ્ન એ છે કે શું ગુજરાત સરકાર પણ બિહારની જેમ સરકારી શિક્ષકો માટે કડક નિયમો લાવશે? શું ખાનગી ટ્યૂશન અને શિક્ષણના વધતા વેપારીકરણ પર નિયંત્રણ માટે કોઈ નવી નીતિ બનાવવામાં આવશે? અને શું શાળાઓમાં શિક્ષણનું સ્તર એવું બનાવવામાં આવશે કે વિદ્યાર્થીઓને ટ્યૂશન પર નિર્ભર રહેવું ન પડે?

હાલ આ પ્રશ્નોના જવાબ સરકારના ભવિષ્યના નિર્ણયોમાં છુપાયેલા છે. પરંતુ એક વાત સ્પષ્ટ છે કે શિક્ષણ વ્યવસ્થાને લઈને સમાજમાં ગંભીર ચર્ચા શરૂ થઈ ગઈ છે. વિદ્યાર્થીઓના ભવિષ્ય, વાલીઓ પર વધતા આર્થિક બોજ અને સરકારી શિક્ષણ પ્રત્યે લોકોનો વિશ્વાસ મજબૂત બનાવવા માટે હવે નીતિગત સ્તરે સ્પષ્ટ અને અસરકારક પગલાં લેવાની માંગ વધુ તેજ બની રહી છે.