લાખો ટન મીઠું અગરોમાં અટવાયું, 250 કરોડના નુકસાનની ભીતિ વચ્ચે હજારો અગરિયાઓની રોજીરોટી જોખમમાં

ગુજરાતના ઔદ્યોગિક ક્ષેત્ર પર ઈંધણની અછતનો પ્રભાવ દિવસેને દિવસે વધુ ગંભીર બનતો જઈ રહ્યો છે. સિરામિક, ટેક્સટાઈલ, કેમિકલ, પ્લાસ્ટિક, હોટેલ અને ટ્રાન્સપોર્ટ ઉદ્યોગ બાદ હવે રાજ્યના પરંપરાગત અને વૈશ્વિક ઓળખ ધરાવતા મીઠા ઉદ્યોગ પર પણ ભારે સંકટ ઊભું થયું છે. ખાસ કરીને ડીઝલની અછતને કારણે કચ્છ, સુરેન્દ્રનગર, મોરબી અને પાટણ જિલ્લાના અગરોમાં લાખો ટન તૈયાર પડેલું મીઠું સમયસર કારખાનાઓ અને બજારો સુધી પહોંચી શકતું નથી. પરિણામે મીઠા ઉદ્યોગને આશરે 250 કરોડ રૂપિયાનું નુકસાન થવાની ભીતિ વ્યક્ત કરવામાં આવી રહી છે. સાથે સાથે રાજ્યના હજારો અગરિયાઓ અને તેમના પરિવારોની રોજીરોટી પર પણ ગંભીર અસર પડી રહી છે.

ગુજરાત દેશના સૌથી મોટા મીઠા ઉત્પાદક રાજ્યોમાં આવે છે. રાજ્યના કચ્છનું નાનું રણ, સાંતલપુર, રાધનપુર, માળિયા, ખારાઘોડા, આડેસર, ધ્રાંગધ્રા અને હળવદ જેવા વિસ્તારોમાં દર વર્ષે લાખો ટન મીઠાનું ઉત્પાદન થાય છે. અહીં અગરિયાઓ કડકડતી ગરમીમાં દિવસ-રાત મહેનત કરીને મીઠું પકવે છે. પરંતુ હાલની સ્થિતિમાં તેમની મહેનત પર જાણે પાણી ફરી વળ્યું હોય તેવી પરિસ્થિતિ સર્જાઈ છે.

ડીઝલની અછતને કારણે ટ્રાન્સપોર્ટ ક્ષેત્ર પર ભારે અસર પડી રહી છે. સામાન્ય રીતે અગરોમાંથી મીઠું ટ્રકો અને મોટા વાહનો મારફતે કારખાનાઓ તથા બંદરો સુધી પહોંચાડવામાં આવે છે. પરંતુ હાલ ટ્રકો માટે પૂરતું ડીઝલ ઉપલબ્ધ ન હોવાથી પરિવહન લગભગ અડધું થઈ ગયું છે. મીઠા વેપારીઓના જણાવ્યા અનુસાર હાલ માત્ર 50 ટકા જેટલું જ પરિવહન થઈ રહ્યું છે.

અગરિયાઓએ જણાવ્યું કે હાલ એવી સ્થિતિ છે કે એક દિવસ ટ્રકચાલકો કલાકો સુધી પેટ્રોલ પંપ પર લાઈનમાં ઊભા રહી ડીઝલ ભરાવે છે અને બીજા દિવસે મીઠાનું પરિવહન કરી શકે છે. ઘણી જગ્યાએ તો ટ્રકચાલકોને પૂરતું ડીઝલ પણ મળતું નથી. પરિણામે પરિવહન વ્યવસ્થા ખોરવાઈ ગઈ છે.

માત્ર કચ્છ જિલ્લામાં જ દર વર્ષે અંદાજે 60 લાખ ટન મીઠાનું ઉત્પાદન થાય છે. આ મીઠું માત્ર ગુજરાત અથવા ભારત માટે જ નહીં પરંતુ નિકાસ માટે પણ મહત્વપૂર્ણ છે. કેમિકલ ઉદ્યોગ, ટેક્સટાઈલ, ખાદ્ય પ્રોસેસિંગ અને અનેક ઔદ્યોગિક ક્ષેત્રોમાં મીઠાની મોટી માંગ રહે છે. આવી સ્થિતિમાં જો મીઠું સમયસર કારખાનાઓ સુધી નહીં પહોંચે તો તેની સીધી અસર ઉદ્યોગો પર પણ પડી શકે છે.

હાલ અગરોમાં લાખો ટન મીઠું તૈયાર હાલતમાં પડ્યું છે. પરંતુ સ્ટોક ખાલી ન થતા અગરિયાઓ નવું મીઠું પકવી શકતા નથી. મીઠું પકવવાની પ્રક્રિયા સતત ચાલતી રહે તે જરૂરી હોય છે. જો તૈયાર માલ સમયસર બહાર ન જાય તો ઉત્પાદન ચક્ર ખોરવાઈ જાય છે. જેના કારણે આગામી ઉત્પાદન પર પણ અસર થાય છે.

અગરિયાઓમાં સૌથી વધુ ભય આગામી ચોમાસાનો છે. જો આગામી દિવસોમાં સ્થિતિ સુધરે નહીં અને સમયસર મીઠું બહાર ન કાઢવામાં આવે તો વરસાદ શરૂ થતાં જ લાખો ટન મીઠું પાણીમાં ધોવાઈ જવાની શક્યતા છે. અગરિયાઓનું કહેવું છે કે વર્ષભરની મહેનત વરસાદના થોડા જ કલાકોમાં બરબાદ થઈ શકે છે.

મીઠા ઉદ્યોગ સાથે જોડાયેલા વેપારીઓએ ચેતવણી આપી છે કે જો હાલની પરિસ્થિતિ લાંબા સમય સુધી યથાવત રહેશે તો ઉદ્યોગને આશરે 250 કરોડ રૂપિયાનું નુકસાન થઈ શકે છે. મીઠાનો સ્ટોક અટવાઈ જવાથી વેપાર, નિકાસ અને ઉત્પાદન – ત્રણેય પર ગંભીર અસર પડી રહી છે.

આર્થિક નુકસાન ઉપરાંત માનવજીવન પર પણ તેની સીધી અસર પડી રહી છે. રાજ્યમાં અંદાજે 15 હજારથી વધુ અગરિયા પરિવારો મીઠા ઉદ્યોગ સાથે જોડાયેલા છે. આ પરિવારો છેલ્લા આઠ મહિનાથી કડકડતી ગરમીમાં રણ વિસ્તારમાં રહી મીઠું પકવવાનું કામ કરે છે. તેમની સાથે સંકળાયેલા મજૂરો, ટ્રાન્સપોર્ટ કર્મચારીઓ અને નાના વેપારીઓ સહિત કુલ 50 હજારથી એક લાખ લોકોની રોજીરોટી પર સંકટ તોળાઈ રહ્યું છે.

અગરિયાઓનું જીવન પહેલેથી જ અત્યંત મુશ્કેલ માનવામાં આવે છે. રણ વિસ્તારમાં તાપમાન 45 ડિગ્રીથી વધુ હોવા છતાં તેઓ દિવસ-રાત મીઠું પકવવાનું કામ કરે છે. મીઠાના પાણીમાં સતત કામ કરવાથી આરોગ્ય સંબંધિત અનેક સમસ્યાઓ પણ થાય છે. તેમ છતાં પરિવારનું ગુજરાન ચલાવવા માટે તેઓ આ વ્યવસાય સાથે જોડાયેલા રહે છે. હવે ડીઝલની કટોકટીના કારણે તેમની આજીવિકા જ જોખમમાં આવી ગઈ છે.

કેટલાક અગરિયાઓએ આક્ષેપ કર્યો છે કે ડીઝલની અછત વચ્ચે મોટા વગદારો વધુ પૈસા ચૂકવી મોટા પ્રમાણમાં ડીઝલનો જથ્થો ખરીદી લે છે. જેના કારણે નાના અગરિયાઓ અને નાના ટ્રાન્સપોર્ટરોને પૂરતું ડીઝલ મળતું નથી. પરિણામે નાના વેપારીઓ સૌથી વધુ મુશ્કેલીમાં મુકાયા છે.

ટ્રાન્સપોર્ટ વ્યવસાય સાથે જોડાયેલા લોકોનું કહેવું છે કે ડીઝલ ન મળવાને કારણે વાહનો બંધ રાખવાની ફરજ પડી રહી છે. કેટલીક જગ્યાએ તો ટ્રકો દિવસો સુધી ખાલી ઊભી રહે છે. બીજી બાજુ ડીઝલના વધતા ભાવને કારણે ટ્રાન્સપોર્ટ ખર્ચ પણ વધી ગયો છે.

મીઠા ઉદ્યોગ ગુજરાતની અર્થવ્યવસ્થામાં મહત્વપૂર્ણ સ્થાન ધરાવે છે. ભારતના કુલ મીઠા ઉત્પાદનમાં ગુજરાતનો મોટો ફાળો છે. ખાસ કરીને કચ્છ અને સુરેન્દ્રનગર વિસ્તારનું મીઠું દેશ-વિદેશમાં મોકલવામાં આવે છે. આવી સ્થિતિમાં મીઠા ઉદ્યોગમાં આવેલી મંદી રાજ્યની આર્થિક પ્રવૃત્તિઓને પણ અસર કરી શકે છે.

ઉદ્યોગકારોનું કહેવું છે કે સરકાર તાત્કાલિક હસ્તક્ષેપ કરીને ડીઝલ સપ્લાય સુનિશ્ચિત કરે તે ખૂબ જરૂરી છે. જો આગામી થોડા દિવસોમાં પૂરતું ઈંધણ ઉપલબ્ધ નહીં થાય તો સ્થિતિ વધુ ગંભીર બની શકે છે.

અગરિયા સંગઠનો દ્વારા પણ સરકાર સમક્ષ રજૂઆત કરવામાં આવી છે. તેમણે માંગ કરી છે કે મીઠા ઉદ્યોગ માટે ખાસ ડીઝલ કોટા ફાળવવામાં આવે જેથી પરિવહન વ્યવસ્થા ફરી સામાન્ય બની શકે. કેટલાક વિસ્તારોમાં મોબાઈલ ડીઝલ સપ્લાય વ્યવસ્થા શરૂ કરવાની પણ માંગ ઉઠી છે.

આર્થિક નિષ્ણાતોનું કહેવું છે કે ઈંધણની અછતનો સૌથી વધુ ફટકો હંમેશા નાના અને અસંગઠિત ક્ષેત્રોને પડે છે. મીઠા ઉદ્યોગમાં મોટી સંખ્યામાં ગરીબ અને શ્રમિક વર્ગના લોકો જોડાયેલા હોવાથી હાલની સ્થિતિ તેમના માટે જીવતરનો પ્રશ્ન બની ગઈ છે.

હાલ અગરિયાઓની નજર સરકાર અને તંત્ર તરફ છે. તેઓ આશા રાખી રહ્યા છે કે સમયસર પગલાં લેવાશે અને ડીઝલની અછત દૂર કરવામાં આવશે. કારણ કે જો હાલની પરિસ્થિતિ યથાવત રહેશે તો માત્ર કરોડો રૂપિયાનું નુકસાન જ નહીં પરંતુ હજારો પરિવારો માટે આર્થિક સંકટ ઊભું થઈ શકે છે.

ગુજરાતનો મીઠા ઉદ્યોગ માત્ર વેપાર નહીં પરંતુ લાખો લોકોની મહેનત અને જીવન સાથે જોડાયેલો છે. રણમાં દિવસ-રાત પરિશ્રમ કરતા અગરિયાઓ માટે આ માત્ર વ્યવસાય નહીં પરંતુ જીવનધારા છે. પરંતુ હાલ ડીઝલની કટોકટીના કારણે તેમની મહેનત અગરોમાં જ અટવાઈ ગઈ છે અને સમગ્ર ઉદ્યોગ ભવિષ્ય અંગે ચિંતિત બની ગયો છે.