ઈન્ડિયા 10 દિવસમાં ચોથી વખત વધેલા પેટ્રોલ-ડીઝલના ભાવથી સામાન્ય જનતાનો બજેટ ખોરવાયો..

આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં ચાલી રહેલી અનિશ્ચિતતા, મધ્ય-પૂર્વના દેશોમાં વધતી જતી ભૂરાજકીય હલચલ, ક્રૂડ ઓઈલના ભાવમાં સતત થઈ રહેલા ઉછાળા અને ડોલરની સામે રૂપિયાની કમજોરી વચ્ચે દેશમાં પેટ્રોલ અને ડીઝલના ભાવમાં ફરી એકવાર મોટો વધારો કરવામાં આવ્યો છે. છેલ્લા માત્ર 10 દિવસમાં ઈંધણના ભાવમાં આ ચોથી વખત વધારો નોંધાયો છે, જેના કારણે સામાન્ય જનતામાં ભારે ચિંતા ફેલાઈ ગઈ છે. તાજા વધારા મુજબ પેટ્રોલના ભાવમાં પ્રતિ લીટરે ₹2.61 અને ડીઝલના ભાવમાં પ્રતિ લીટરે ₹2.71નો વધારો કરવામાં આવ્યો છે. આ નવી કિંમતો 25 મેની સવારે 6 વાગ્યાથી સમગ્ર દેશમાં અમલમાં આવી ગઈ છે.

આ નવા વધારા બાદ દેશના અનેક શહેરોમાં પેટ્રોલ અને ડીઝલના ભાવ ઐતિહાસિક સપાટીએ પહોંચી ગયા છે. ખાસ કરીને ગુજરાત, મહારાષ્ટ્ર, રાજસ્થાન, મધ્યપ્રદેશ અને દક્ષિણ ભારતના કેટલાક રાજ્યોમાં લોકોને હવે રોજિંદા મુસાફરી માટે પણ વધુ ખર્ચ કરવો પડી રહ્યો છે. વાહનચાલકોમાં ભારે અસંતોષ જોવા મળી રહ્યો છે અને સોશિયલ મીડિયા પર પણ લોકો સરકારની નીતિઓ સામે રોષ વ્યક્ત કરી રહ્યા છે.

વિશેષજ્ઞોના જણાવ્યા અનુસાર આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં બ્રેન્ટ ક્રૂડનો ભાવ ફરીથી પ્રતિ બેરલ 100 ડોલર નજીક પહોંચતા ભારત જેવી આયાત આધારિત અર્થવ્યવસ્થા પર સીધી અસર પડી રહી છે. ભારત પોતાની જરૂરિયાતનું લગભગ 85 ટકા ક્રૂડ ઓઈલ વિદેશમાંથી આયાત કરે છે. આવી સ્થિતિમાં વૈશ્વિક બજારમાં થતી દરેક હલચલ દેશના પેટ્રોલ-ડીઝલના ભાવને સીધી અસર કરે છે.

તાજેતરમાં મધ્ય-પૂર્વના વિસ્તારોમાં વધેલા તણાવને કારણે ક્રૂડ સપ્લાય અંગે ચિંતા વધી છે. અનેક દેશોમાં રાજકીય અસ્થિરતા અને યુદ્ધ જેવી પરિસ્થિતિઓ સર્જાતા ઓઈલ કંપનીઓએ ભાવમાં વધારો શરૂ કર્યો છે. ખાસ કરીને હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ નજીક વધેલી સૈન્ય ગતિવિધિઓએ વિશ્વબજારમાં ચિંતા વધારી છે. કારણ કે વિશ્વના મોટા પ્રમાણમાં ક્રૂડ ઓઈલની હેરફેર આ માર્ગ મારફતે થાય છે. જો આ માર્ગમાં કોઈ વિક્ષેપ ઊભો થાય તો વૈશ્વિક સ્તરે ઈંધણ સપ્લાય પર ભારે અસર પડી શકે છે.

ભારતમાં પેટ્રોલ અને ડીઝલના ભાવ દરરોજ સવારે સુધારવામાં આવે છે. સરકારી ઓઈલ માર્કેટિંગ કંપનીઓ જેમ કે ઇન્ડિયન ઓઈલ, ભારત પેટ્રોલિયમ અને હિન્દુસ્તાન પેટ્રોલિયમ આંતરરાષ્ટ્રીય ક્રૂડના ભાવ, રૂપિયાની સ્થિતિ અને અન્ય પરિબળોને ધ્યાનમાં રાખીને દર નક્કી કરે છે. પરંતુ છેલ્લા કેટલાક દિવસોથી સતત થઈ રહેલા વધારાએ સામાન્ય નાગરિકોને આર્થિક રીતે પરેશાન કરી દીધા છે.

અમદાવાદ, રાજકોટ, સુરત, વડોદરા અને જામનગર જેવા શહેરોમાં પણ નવા ભાવ લાગુ થતાં વાહનચાલકોમાં ભારે ચર્ચા શરૂ થઈ ગઈ છે. રાજકોટમાં પેટ્રોલનો ભાવ હવે ₹101થી વધુ અને ડીઝલ ₹98ની આસપાસ પહોંચી ગયું હોવાનું જાણવા મળે છે. જ્યારે મુંબઈ, દિલ્હી અને ચેન્નઈ જેવા મહાનગરોમાં પણ ઈંધણના ભાવ ફરી એકવાર રેકોર્ડ સપાટીએ પહોંચ્યા છે.

સામાન્ય રીતે પેટ્રોલ અને ડીઝલના ભાવમાં વધારો થાય ત્યારે તેની અસર માત્ર વાહનચાલકો સુધી મર્યાદિત રહેતી નથી. તેની સીધી અસર પરિવહન ખર્ચ પર પડે છે, જેના કારણે શાકભાજી, અનાજ, દૂધ, ફળફળાદિ અને અન્ય જીવનજરૂરી ચીજવસ્તુઓના ભાવમાં પણ વધારો થવા લાગે છે. ટ્રાન્સપોર્ટેશન મોંઘું બનતા વેપારીઓ વધારાનો બોજ ગ્રાહકો પર નાખે છે. આ રીતે ઈંધણના ભાવવધારાની અસર આખી અર્થવ્યવસ્થા પર પડે છે.

ખાસ કરીને મધ્યમવર્ગ અને ગરીબ વર્ગ માટે આ વધારો વધુ મુશ્કેલીજનક સાબિત થઈ રહ્યો છે. રોજિંદા નોકરીએ જતાં લોકો, ટેક્સી-રિક્ષા ચાલકો, ડિલિવરી બોય, ટ્રક ડ્રાઈવરો અને નાના વેપારીઓ માટે ઈંધણ ખર્ચમાં વધારો સીધો આવક પર અસર કરે છે. અનેક લોકોએ જણાવ્યું કે છેલ્લા થોડા મહિનામાં મોંઘવારી એટલી વધી ગઈ છે કે ઘરખર્ચ સંભાળવો મુશ્કેલ બની રહ્યો છે.

રિક્ષા ચાલકોનું કહેવું છે કે પેટ્રોલ અને CNG બંનેના ભાવમાં સમયાંતરે વધારો થવાને કારણે કમાણી ઓછી થઈ રહી છે. ગ્રાહકો ભાડું વધારવા તૈયાર નથી અને બીજી બાજુ ઈંધણ ખર્ચ સતત વધી રહ્યો છે. ટ્રક ઓપરેટર એસોસિએશનના સભ્યોએ પણ ચિંતા વ્યક્ત કરી છે કે ડીઝલના ભાવમાં સતત વધારો થવાથી ટ્રાન્સપોર્ટ ઉદ્યોગ પર ભારે દબાણ આવી રહ્યું છે.

ઘણા પરિવારો હવે પોતાની રોજિંદી મુસાફરી ઘટાડવાનો પ્રયાસ કરી રહ્યા છે. કેટલાક લોકો જાહેર પરિવહન તરફ વળી રહ્યા છે તો કેટલાક લોકો બાઈકની જગ્યાએ સાયકલનો ઉપયોગ વધારી રહ્યા છે. તેમ છતાં મોટા શહેરોમાં જાહેર પરિવહનની મર્યાદિત સુવિધાઓને કારણે લોકો માટે સંપૂર્ણપણે વિકલ્પ અપનાવવો મુશ્કેલ બની રહ્યો છે.

આર્થિક નિષ્ણાતોનું માનવું છે કે જો ક્રૂડ ઓઈલના આંતરરાષ્ટ્રીય ભાવમાં ઘટાડો નહીં થાય તો આગામી દિવસોમાં પણ પેટ્રોલ અને ડીઝલના ભાવમાં વધુ વધારો થઈ શકે છે. વિશ્વબજારમાં અસ્થિરતા અને ડોલર મજબૂત બનતા ભારત પર આયાત ખર્ચનો બોજ વધી રહ્યો છે. આ ઉપરાંત કેન્દ્ર અને રાજ્ય સરકારો દ્વારા વસૂલવામાં આવતા ટેક્સ પણ ઈંધણને મોંઘું બનાવવામાં મહત્વની ભૂમિકા ભજવે છે.

ભારતમાં પેટ્રોલ અને ડીઝલના ભાવમાં એક્સાઈઝ ડ્યૂટી, વેટ અને અન્ય સેસનો મોટો હિસ્સો હોય છે. અનેક વખત વિપક્ષી પાર્ટીઓએ સરકાર પર આક્ષેપ કર્યો છે કે આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં ક્રૂડના ભાવ ઘટે ત્યારે ગ્રાહકોને પૂરતો લાભ આપવામાં આવતો નથી, પરંતુ ભાવ વધે ત્યારે તરત જ વધારો લાગુ કરવામાં આવે છે.

વિપક્ષી નેતાઓએ આ તાજા વધારાને લઈને સરકાર પર નિશાન સાધ્યું છે. અનેક રાજકીય પક્ષોએ જણાવ્યું છે કે મોંઘવારી પહેલેથી જ સામાન્ય જનતાને પરેશાન કરી રહી છે ત્યારે ઈંધણના ભાવમાં વારંવાર વધારો કરીને લોકોની મુશ્કેલીઓમાં વધારો કરવામાં આવી રહ્યો છે. કેટલાક નેતાઓએ કેન્દ્ર સરકારને ટેક્સ ઘટાડવાની માંગ પણ કરી છે.

સોશિયલ મીડિયા પર પણ લોકો પોતાની વ્યથા વ્યક્ત કરી રહ્યા છે. અનેક યુઝર્સે લખ્યું કે પગારમાં વધારો થતો નથી પરંતુ રોજિંદા જીવનનો ખર્ચ સતત વધી રહ્યો છે. કેટલાક લોકોએ મજાકિય અંદાજમાં કહ્યું કે હવે વાહન ખરીદવું સરળ છે પરંતુ તેમાં પેટ્રોલ ભરાવવું મુશ્કેલ બની ગયું છે.

મોંઘવારીના મુદ્દે ગૃહિણીઓમાં પણ ચિંતા વધી છે. રસોઈ ગેસ, શાકભાજી, દૂધ અને અન્ય ચીજવસ્તુઓના વધતા ભાવ વચ્ચે હવે મુસાફરી ખર્ચમાં પણ વધારો થતા ઘરનું બજેટ ખોરવાઈ ગયું છે. અનેક પરિવારો હવે અનાવશ્યક ખર્ચ ઘટાડવાનો પ્રયાસ કરી રહ્યા છે.

ઓટોમોબાઈલ ક્ષેત્રના નિષ્ણાતો માને છે કે સતત વધતા ઈંધણ ભાવને કારણે ઇલેક્ટ્રિક વાહનો તરફ લોકોનું આકર્ષણ વધશે. છેલ્લા કેટલાક વર્ષોમાં ઈલેક્ટ્રિક સ્કૂટર અને કારની માંગમાં વધારો જોવા મળ્યો છે. જોકે હજુ પણ ચાર્જિંગ ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર અને ઊંચી ખરીદી કિંમત સામાન્ય ગ્રાહકો માટે પડકારરૂપ છે.

આર્થિક દ્રષ્ટિએ જોવામાં આવે તો ઈંધણના ભાવમાં વધારો દેશની મોંઘવારી દરને પણ અસર કરે છે. રિઝર્વ બેંક માટે પણ આ પરિસ્થિતિ ચિંતાજનક બની શકે છે કારણ કે વધતી મોંઘવારીને નિયંત્રણમાં રાખવા માટે વ્યાજદર અંગેના નિર્ણયો પર અસર પડી શકે છે.

ઉદ્યોગજગતમાં પણ ચિંતા વધી રહી છે. મેન્યુફેક્ચરિંગ સેક્ટર, કૃષિ ક્ષેત્ર અને લોજિસ્ટિક્સ કંપનીઓ માટે ડીઝલ ખર્ચ ખૂબ મહત્વનો હોય છે. ટ્રાન્સપોર્ટ ખર્ચ વધતા ઉત્પાદન ખર્ચમાં વધારો થાય છે અને અંતે ગ્રાહકોને વધુ કિંમત ચૂકવવી પડે છે.

ખેડૂતો માટે પણ ડીઝલના વધતા ભાવ ચિંતાનો વિષય બન્યા છે. ખેતીમાં ટ્રેક્ટર, પાણીના પંપ અને અન્ય મશીનરી માટે ડીઝલ જરૂરી હોય છે. ખેતી ખર્ચ વધતા ખેડૂતોની આવક પર પણ અસર પડી શકે છે. અનેક કૃષિ સંગઠનોએ સરકારને ડીઝલ પર રાહત આપવા માંગ કરી છે.

પરિવહન ઉદ્યોગ સાથે જોડાયેલા લોકોનું કહેવું છે કે જો આવનારા દિવસોમાં ભાવમાં વધુ વધારો થશે તો માલભાડામાં વધારો કરવો પડશે. જેના કારણે ફરીથી બજારમાં ચીજવસ્તુઓ મોંઘી બનશે. આ રીતે ઈંધણ ભાવવધારો સમગ્ર અર્થતંત્રમાં ચેઇન રિએક્શન સર્જે છે.

ભારત સરકાર છેલ્લા કેટલાક વર્ષોથી બાયો-ફ્યુઅલ, ઇથેનોલ બ્લેન્ડિંગ અને ગ્રીન એનર્જી પર ભાર મૂકી રહી છે જેથી ક્રૂડ ઓઈલ પરની નિર્ભરતા ઓછી થાય. સરકારનું લક્ષ્ય છે કે આગામી વર્ષોમાં પેટ્રોલમાં ઇથેનોલ મિશ્રણનો દર વધુ વધારવામાં આવે. આ ઉપરાંત ઈલેક્ટ્રિક વાહનોને પ્રોત્સાહન આપવા માટે વિવિધ યોજનાઓ પણ અમલમાં છે.

તેમ છતાં વર્તમાન સમયમાં દેશની મોટી વસ્તી હજુ પણ પેટ્રોલ અને ડીઝલ આધારિત વાહનો પર નિર્ભર છે. શહેરો ઉપરાંત ગામડાંઓમાં પણ બાઈક અને ડીઝલ વાહનો રોજિંદા જીવનનો મહત્વનો ભાગ બની ગયા છે. તેથી ભાવવધારાની સીધી અસર કરોડો લોકો પર પડી રહી છે.

બજાર નિષ્ણાતોનું કહેવું છે કે જો વૈશ્વિક સ્તરે તણાવ ઓછો થશે અને ક્રૂડ સપ્લાય સામાન્ય બનશે તો ભાવમાં સ્થિરતા આવી શકે છે. પરંતુ હાલની પરિસ્થિતિને જોતા નજીકના ભવિષ્યમાં રાહત મળવાની શક્યતા ઓછી દેખાઈ રહી છે.

ઘણા અર્થશાસ્ત્રીઓએ સૂચન કર્યું છે કે સરકારને કેન્દ્ર અને રાજ્ય સ્તરે ટેક્સ માળખામાં સુધારા કરીને લોકોને થોડી રાહત આપવી જોઈએ. કારણ કે ઈંધણ ભાવવધારો સીધો ગ્રાહક વિશ્વાસ અને ખરીદ શક્તિને અસર કરે છે. જો લોકોનો ખર્ચ વધશે તો અન્ય ક્ષેત્રોમાં ખરીદી ઓછી થશે જે અર્થવ્યવસ્થાની વૃદ્ધિને અસર કરી શકે છે.

સામાન્ય નાગરિકોમાં હવે એક જ સવાલ ઉઠી રહ્યો છે કે આખરે પેટ્રોલ અને ડીઝલના ભાવ ક્યારે સ્થિર થશે? રોજિંદા વધતી મોંઘવારી વચ્ચે ઈંધણ ખર્ચમાં સતત વધારો લોકો માટે સૌથી મોટી ચિંતા બની રહ્યો છે. ખાસ કરીને નોકરીયાત વર્ગ અને નાના વેપારીઓ માટે માસિક બજેટ સંભાળવું મુશ્કેલ બન્યું છે.

જ્યારે એક તરફ સરકાર ઊર્જા ક્ષેત્રમાં આત્મનિર્ભરતા તરફ આગળ વધવાનો દાવો કરી રહી છે, ત્યારે બીજી તરફ વૈશ્વિક બજારમાં થતી દરેક હલચલનો સીધો બોજ સામાન્ય જનતાને સહન કરવો પડી રહ્યો છે. પેટ્રોલ અને ડીઝલના વધતા ભાવ હવે માત્ર આર્થિક મુદ્દો નથી રહ્યો, પરંતુ તે સામાજિક અને રાજકીય ચર્ચાનો પણ કેન્દ્રબિંદુ બની ગયો છે.

આગામી દિવસોમાં આંતરરાષ્ટ્રીય બજારની સ્થિતિ, ક્રૂડ ઓઈલના ભાવ, સરકારની નીતિઓ અને ટેક્સ માળખા પર બધાની નજર રહેશે. પરંતુ હાલની સ્થિતિમાં સામાન્ય જનતાને ફરી એકવાર મોંઘવારીનો વધુ એક મોટો ઝટકો સહન કરવો પડી રહ્યો છે.