મારું શહેર વિસાવદરમાં બિલાડીના ટોપની જેમ ફૂટી નીકળ્યા કથિત ગેરકાયદેસર મેડિકલ સ્ટોર!.

 વિસાવદર શહેરમાં કથિત ગેરકાયદેસર મેડિકલ સ્ટોરનો રાફડો

જૂનાગઢ જિલ્લાના વિસાવદર શહેરમાં કથિત ગેરકાયદેસર મેડિકલ સ્ટોરની પ્રવૃત્તિઓને લઈને ગંભીર સવાલો ઊભા થયા છે. શહેરમાં ઠેરઠેર મેડિકલ સ્ટોર ધમધમતા હોવા અંગે સ્થાનિક સ્તરે ચર્ચાઓ થઈ રહી છે. આક્ષેપો અનુસાર, કેટલાક સ્થળોએ દવાઓના વેચાણ માટે જરૂરી લાયસન્સ અને નિયમોનું યોગ્ય પાલન થાય છે કે નહીં તેની તપાસ થવી જરૂરી છે. દવાઓ માનવજીવન અને આરોગ્ય સાથે સીધી રીતે સંકળાયેલી હોવાથી તેનું વેચાણ નિયત કાયદાકીય જોગવાઈઓ અને લાયકાત ધરાવતા વ્યક્તિઓની દેખરેખ હેઠળ થવું અત્યંત મહત્ત્વનું છે. જો કોઈ મેડિકલ સ્ટોર જરૂરી મંજૂરી વિના ચાલતો હોય અથવા નિયમોનું ઉલ્લંઘન કરીને દવાઓનું વેચાણ કરતો હોય, તો તે લોકોના આરોગ્ય માટે જોખમ ઊભું કરી શકે છે. આ મામલે સ્થાનિક જાગૃત નાગરિકોમાં ચિંતા જોવા મળી રહી છે. શહેરમાં ચાલતા મેડિકલ સ્ટોરની કાયદેસરતા, દવાઓના સંગ્રહ અને વેચાણની પદ્ધતિની નિષ્પક્ષ તપાસ થાય તેવી માંગ ઊઠી રહી છે. જોકે, આક્ષેપોની સત્યતા તપાસ અને સત્તાવાર માહિતીના આધારે જ સ્પષ્ટ થઈ શકે તેમ છે.

 યોગ્ય તપાસ વિના દવાઓના વેચાણથી દર્દીઓના આરોગ્ય સામે જોખમ

મેડિકલ સ્ટોરમાંથી દર્દીઓને આપવામાં આવતી દવાઓની પસંદગી અને વેચાણમાં નિયમોનું પાલન થવું જરૂરી છે. કયા દર્દીને કઈ દવા આપવી, કઈ દવા માટે ડૉક્ટરના પ્રિસ્ક્રિપ્શનની જરૂર છે અને દવાનો યોગ્ય ઉપયોગ કેવી રીતે કરવો તે બાબતોમાં બેદરકારી ગંભીર પરિણામો લાવી શકે છે. વિસાવદરમાં કેટલાક મેડિકલ સ્ટોરમાં સામાન્ય તકલીફો માટે પણ મનસ્વી રીતે દવાઓ આપવામાં આવતી હોવાના આક્ષેપો સામે આવ્યા છે. જો આ પ્રકારની પ્રવૃત્તિઓ થતી હોય તો તેની તપાસ કરીને હકીકત બહાર લાવવી જરૂરી બને છે. યોગ્ય તબીબી સલાહ વિના દવાઓ લેવી અથવા ખોટી માત્રામાં દવા વાપરવી દર્દીના આરોગ્યને નુકસાન પહોંચાડી શકે છે. ખાસ કરીને એન્ટિબાયોટિક્સ અને અન્ય નિયંત્રિત દવાઓના વેચાણમાં લાગુ પડતા નિયમોનું પાલન કરવું આવશ્યક છે. દવાઓની ગુણવત્તા, તેની સમાપ્તિ તારીખ અને સંગ્રહની યોગ્ય વ્યવસ્થા પણ એટલી જ મહત્ત્વપૂર્ણ છે. તેથી સંબંધિત આરોગ્ય અને ઔષધ નિયંત્રણ તંત્રએ ફરિયાદો મળે તો તપાસ કરીને નિયમોનો ભંગ થતો હોય તેવા કિસ્સામાં કાયદેસરની કાર્યવાહી કરવી જોઈએ.

પશુઓની દવાઓ અને ઇન્જેક્શનના વેચાણ અંગે પણ સવાલો

સ્થાનિક સ્તરે થયેલા આક્ષેપોમાં પશુઓને આપવામાં આવતી દવાઓ અને ઇન્જેક્શનના સંગ્રહ તથા વેચાણનો મુદ્દો પણ ચર્ચામાં છે. પશુઓની સારવાર માટે ઉપયોગમાં લેવાતી દવાઓનો યોગ્ય ઉપયોગ પશુચિકિત્સકની સલાહ અને સંબંધિત નિયમો અનુસાર થવો જોઈએ. પશુઓ માટેની દવાઓ અને માનવ ઉપયોગ માટેની દવાઓ વચ્ચેનો તફાવત સમજવો જરૂરી છે. જો કોઈ મેડિકલ સ્ટોરમાં પશુઓ માટેની દવાઓનો નિયમવિરુદ્ધ સંગ્રહ કે વેચાણ થતું હોય, તો તેની તપાસ થવી જોઈએ. દવાઓના ખોટા ઉપયોગથી પશુઓના આરોગ્યને નુકસાન થવાની શક્યતા રહે છે. પશુપાલન સાથે સંકળાયેલા લોકો માટે પણ યોગ્ય માર્ગદર્શન અને પ્રમાણભૂત દવાઓની ઉપલબ્ધતા મહત્ત્વપૂર્ણ છે. આ ઉપરાંત, દૂધ ઉત્પાદન વધારવાના નામે વેચાતાં પાઉડર અથવા અન્ય ઉત્પાદનોની ગુણવત્તા અને કાયદેસરતા અંગે પણ આક્ષેપો કરવામાં આવ્યા છે. આવા ઉત્પાદનો ખરેખર શું છે, તેમની પાસે જરૂરી મંજૂરી છે કે નહીં અને તેઓ કયા હેતુ માટે વેચાય છે તેની ચકાસણી સત્તાવાર તંત્ર દ્વારા થવી જોઈએ. માત્ર આક્ષેપોના આધારે કોઈ ઉત્પાદનને નકલી ગણવાને બદલે નમૂનાઓ અને દસ્તાવેજોની તપાસથી હકીકત બહાર લાવવી જરૂરી છે.

 એક જ વ્યક્તિના નામે અનેક મેડિકલ સ્ટોર ચાલતા હોવાના આક્ષેપ

વિસાવદરના મેડિકલ સ્ટોર અંગેના આક્ષેપોમાં લાયસન્સ અને તેની જવાબદારીનો મુદ્દો પણ સામે આવ્યો છે. કેટલાક મેડિકલ સ્ટોરમાં જે વ્યક્તિના નામે લાયસન્સ હોવાનું કહેવાય છે, તે વ્યક્તિ વાસ્તવમાં દુકાન પર હાજર રહે છે કે નહીં અને દવાઓના વેચાણ પર જરૂરી દેખરેખ રાખે છે કે નહીં તેની તપાસ થવી જોઈએ. મીડિયા સમક્ષ આવેલી માહિતી અનુસાર, કેટલાક કિસ્સાઓમાં લાયસન્સધારક વ્યક્તિઓ માત્ર નામ પૂરતી સંડોવણી ધરાવતા હોવાની શંકા વ્યક્ત કરવામાં આવી છે. આ ઉપરાંત, એક જ વ્યક્તિના નામે ચારથી પાંચ મેડિકલ સ્ટોર ચલાવવામાં આવતા હોવાના આક્ષેપો પણ ચર્ચામાં છે. જોકે, આવા કિસ્સામાં કાયદાકીય જોગવાઈઓ, લાયસન્સની શરતો અને દરેક દુકાનની વાસ્તવિક વ્યવસ્થાની ચકાસણી જરૂરી છે. સંબંધિત અધિકારીઓએ દુકાનના લાયસન્સ, નોંધાયેલા ફાર્માસિસ્ટની વિગતો, દવાઓની ખરીદી-વેચાણના રેકોર્ડ અને જરૂરી દસ્તાવેજોની તપાસ કરવી જોઈએ. જો નિયમોનું ઉલ્લંઘન સાબિત થાય, તો જવાબદાર વ્યક્તિઓ સામે કાયદા મુજબ પગલાં લેવાં જોઈએ.

 એક્સપાયરી દવાઓ અને બોગસ ઉત્પાદનો અંગે તપાસની માંગ

આ સમગ્ર મામલામાં સૌથી ગંભીર ચિંતાનો વિષય દવાઓની ગુણવત્તા અને દર્દીઓને આપવામાં આવતી દવાઓની વિશ્વસનીયતા છે. સ્થાનિક સ્તરે કેટલાક મેડિકલ સ્ટોરમાં એક્સપાયરી થયેલી દવાઓ અથવા શંકાસ્પદ ઉત્પાદનોનું વેચાણ થતું હોવાના આક્ષેપો કરવામાં આવ્યા છે. જો આવા આક્ષેપો સાચા સાબિત થાય, તો તે જાહેર આરોગ્ય માટે ગંભીર બાબત ગણાય. સમાપ્તિ તારીખ વટાવી ગયેલી દવાઓનું વેચાણ કાયદાકીય નિયમો અને દવાની શ્રેણી અનુસાર તપાસનો વિષય છે. તેથી દવાઓના સ્ટોક, બેચ નંબર, સમાપ્તિ તારીખ, ખરીદીના બિલ અને સપ્લાયરના રેકોર્ડની તપાસ થવી જોઈએ. શંકાસ્પદ દવાઓ કે પાઉડરના નમૂનાઓ લઈને જરૂરી પરીક્ષણ કરાવવામાં આવે તો તેમની ગુણવત્તા અને પ્રમાણભૂતતા અંગે સ્પષ્ટતા મળી શકે છે. નાગરિકોએ પણ દવા ખરીદતી વખતે પેકિંગ, સમાપ્તિ તારીખ અને બિલ અંગે સાવચેતી રાખવી જોઈએ. કોઈ દવા અંગે શંકા હોય તો જાતે નિર્ણય લેવાને બદલે ડૉક્ટર, લાયકાત ધરાવતા ફાર્માસિસ્ટ અથવા સંબંધિત અધિકારીનો સંપર્ક કરવો જોઈએ. તપાસના પરિણામોના આધારે જ જવાબદારી નક્કી કરવી યોગ્ય રહેશે.

 રજૂઆતો છતાં તપાસ ન થતી હોવાના આક્ષેપથી નાગરિકોમાં નારાજગી

વિસાવદરના જાગૃત નાગરિકો દ્વારા આ મામલે અગાઉ પણ રજૂઆતો કરવામાં આવી હોવાનો દાવો કરવામાં આવે છે. તેમ છતાં, સંબંધિત અધિકારીઓ દ્વારા પૂરતી તપાસ કરવામાં આવતી નથી તેવી ફરિયાદો સામે આવી રહી છે. જો રજૂઆતો કરવામાં આવી હોય, તો તેની નોંધ લઈને યોગ્ય સમયમર્યાદામાં તપાસ કરવી વહીવટી તંત્રની જવાબદારી બને છે. ખાસ કરીને દવાઓના વેચાણ અને જાહેર આરોગ્ય સાથે સંકળાયેલા મુદ્દાઓમાં ફરિયાદોને ગંભીરતાથી લેવી જોઈએ. જિલ્લા સ્તરના ઔષધ નિયંત્રણ અધિકારીઓ અને સંબંધિત આરોગ્ય તંત્ર દ્વારા મેડિકલ સ્ટોરની કાયદેસરતા, દવાઓની ગુણવત્તા અને નિયમોના પાલનની ચકાસણી કરવામાં આવે તેવી માંગ ઊઠી રહી છે. તપાસ દરમિયાન નિયમિત લાયસન્સ ધરાવતા વેપારીઓને બિનજરૂરી મુશ્કેલી ન પડે અને ખરેખર નિયમભંગ કરતા લોકો સામે પુરાવા આધારિત કાર્યવાહી થાય તે પણ જરૂરી છે. પારદર્શક તપાસથી નાગરિકોનો વિશ્વાસ જળવાઈ શકે છે અને દવાઓના સુરક્ષિત વેચાણની વ્યવસ્થાને મજબૂત બનાવી શકાય છે.

આરોગ્ય મંત્રી સમક્ષ રજૂઆતની તૈયારી, કાયદેસર કાર્યવાહી કરવાની લોકમાંગ

વિસાવદર શહેરમાં કથિત ગેરકાયદેસર મેડિકલ સ્ટોર અને દવાઓના વેચાણ અંગે ઊભા થયેલા સવાલો વચ્ચે એક જાગૃત નાગરિક દ્વારા રાજ્યના આરોગ્ય મંત્રી સમક્ષ રજૂઆત કરવાની તથા જવાબદાર તંત્રનું ધ્યાન દોરવાની કવાયત હાથ ધરવામાં આવી રહી હોવાની માહિતી મળી છે. રજૂઆતનો મુખ્ય હેતુ શહેરમાં ચાલતા મેડિકલ સ્ટોરની કાયદેસરતા તપાસવી, દવાઓના વેચાણમાં નિયમોનું પાલન સુનિશ્ચિત કરવું અને જો કોઈ ગેરરીતિ જણાય તો જવાબદાર વ્યક્તિઓ સામે કાયદેસરની કાર્યવાહી કરાવવાનો હોવાનું જણાવાય છે. હવે સંબંધિત વિભાગના અધિકારીઓ આ મામલે કેવું વલણ અપનાવે છે અને તપાસ માટે કયા પગલાં લે છે તેના પર નાગરિકોની નજર રહેશે. મેડિકલ સ્ટોરના વ્યવસાયમાં નિયમોનું પાલન કરનારા વેપારીઓ અને દર્દીઓ બંનેના હિતોનું રક્ષણ થવું જોઈએ. કોઈ પણ દવા દર્દી સુધી પહોંચે તે પહેલાં તેની ગુણવત્તા, કાયદેસરતા અને યોગ્ય વેચાણ વ્યવસ્થા સુનિશ્ચિત થાય તે અત્યંત આવશ્યક છે. વિસાવદરના નાગરિકોની માંગ છે કે આક્ષેપોની નિષ્પક્ષ તપાસ કરવામાં આવે, હકીકતો જાહેર કરવામાં આવે અને ગેરરીતિ સાબિત થાય તો કાયદા મુજબ કાર્યવાહી કરવામાં આવે, જેથી લોકોના આરોગ્ય અને જીવનની સુરક્ષા જળવાઈ રહે.

રિપોર્ટ હરેશમહેતા વિસાવદર