સબરસ ‘રામાયણ’ ફિલ્મમાં રાવણને નાયક બનાવવાનો પ્રયાસ: નીતિશ ભારદ્વાજની ટીકા
‘મહાભારત’માં ભગવાન શ્રીકૃષ્ણની યાદગાર ભૂમિકા ભજવીને ઘર-ઘરમાં લોકપ્રિય બનેલા અભિનેતા નીતિશ ભારદ્વાજે નિતેશ તિવારીના દિગ્દર્શનમાં બની રહેલી ફિલ્મ ‘રામાયણ’ અંગે પોતાની નારાજગી વ્યક્ત કરી છે. ફિલ્મને લઈને તેમણે કેટલાક ગંભીર સવાલો ઉઠાવ્યા છે. ખાસ કરીને ફિલ્મમાં રાવણના પાત્રની રજૂઆત અને ભગવાન શ્રીરામના વ્યક્તિત્વને દર્શાવવાની રીત સામે તેમણે વાંધો નોંધાવ્યો છે. તેમના મતે, રામાયણ જેવી પવિત્ર અને સાંસ્કૃતિક મહત્ત્વ ધરાવતી કથાને પડદા પર રજૂ કરતી વખતે તેના મૂળ ભાવ અને પાત્રોના ચારિત્ર્યનું વિશેષ ધ્યાન રાખવું જરૂરી છે.
નીતિશ ભારદ્વાજે ફિલ્મમાં રાવણના પાત્રને જે રીતે રજૂ કરવામાં આવ્યું હોવાની વાત સામે આવી છે તેની ટીકા કરતાં કહ્યું છે કે, દિગ્દર્શકે રાવણને અત્યંત ઉદાર, ન્યાયપ્રિય અને સામાજિક ન્યાય માટે કામ કરનારા શાસક તરીકે દર્શાવ્યો છે. તેમના મતે, રાવણનું પાત્ર જાણે કોઈ માર્ક્સવાદી અથવા કોમ્યુનિસ્ટ નેતા હોય તેવી છાપ ઊભી કરે છે. રાવણના વ્યક્તિત્વના સકારાત્મક પાસાઓને જ મહત્ત્વ આપીને તેની નકારાત્મક બાબતોને યોગ્ય રીતે રજૂ કરવામાં નહીં આવે તો પાત્રનું મૂળ સ્વરૂપ જ બદલાઈ શકે છે. રામાયણની કથામાં રાવણની શક્તિ, વિદ્વતા અને શાસનકૌશલ્યની સાથે તેના અહંકાર, અધર્મ અને અન્યાય જેવા પાસાઓ પણ એટલા જ મહત્ત્વપૂર્ણ છે.
તેમણે ભગવાન શ્રીરામના પાત્રની રજૂઆત અંગે પણ સવાલો ઉઠાવ્યા છે. નીતિશ ભારદ્વાજના મતે, જો ફિલ્મમાં રાવણની ખામીઓ અને નકારાત્મક પાસાઓને દર્શાવવામાં જ નહીં આવે અને બીજી તરફ ભગવાન શ્રીરામને અત્યંત સામાન્ય તથા નબળા વ્યક્તિત્વ તરીકે રજૂ કરવામાં આવશે, તો પછી કથાના બીજા ભાગમાં રામ દ્વારા રાવણના વધને કેવી રીતે વિશ્વસનીય રીતે દર્શાવવામાં આવશે? તેમના મતે, રામ અને રાવણ વચ્ચેનો સંઘર્ષ માત્ર બે પાત્રો વચ્ચેની લડાઈ નથી, પરંતુ ધર્મ અને અધર્મ, સત્ય અને અસત્ય તથા ન્યાય અને અન્યાય વચ્ચેના સંઘર્ષનું પ્રતીક છે. આ મૂળ ભાવનાને જાળવી રાખવી ફિલ્મ નિર્માતાઓ માટે જરૂરી છે.
નીતિશ ભારદ્વાજે ફિલ્મની રજૂઆત અંગે પોતાની વાત સ્પષ્ટ કરતાં કહ્યું છે કે, ફિલ્મમાં જાણે ‘ખલનાયકને નાયક અને નાયકને ખલનાયક’ બનાવવાનો પ્રયાસ થઈ રહ્યો હોય તેવી છાપ ઊભી થાય છે. તેમના મતે, કોઈપણ પૌરાણિક કથાનું આધુનિક સિનેમા માટે રૂપાંતર કરતી વખતે સર્જનાત્મક સ્વતંત્રતા લઈ શકાય છે, પરંતુ તેના કારણે મૂળ કથાના મહત્ત્વપૂર્ણ પાત્રો અને તેમના ચારિત્ર્યમાં એવો ફેરફાર ન થવો જોઈએ કે દર્શકો સમક્ષ કથાનો મૂળ સંદેશ જ બદલાઈ જાય. ખાસ કરીને રામાયણ જેવી લોકઆસ્થાથી જોડાયેલી કથામાં પાત્રોની રજૂઆત અત્યંત સંવેદનશીલ મુદ્દો બની શકે છે.
ઉલ્લેખનીય છે કે નિતેશ તિવારીની ‘રામાયણ’ ભારતીય સિનેમાના સૌથી ચર્ચિત પૌરાણિક પ્રોજેક્ટ્સમાંની એક છે. ફિલ્મની કાસ્ટ, ભવ્ય નિર્માણ અને પાત્રોની રજૂઆતને લઈને સતત ચર્ચા થઈ રહી છે. હવે નીતિશ ભારદ્વાજની આ ટિપ્પણી બાદ ફિલ્મમાં રામ અને રાવણનાં પાત્રો કેવી રીતે રજૂ કરવામાં આવશે તે અંગે ફરી ચર્ચા શરૂ થઈ છે. જોકે, ફિલ્મની અંતિમ રજૂઆત બાદ જ દર્શકો તેની કથાવસ્તુ અને પાત્રચિત્રણ અંગે પોતાનો અભિપ્રાય આપી શકશે.