મારું ગુજરાત ગુજરાતમાં કોમ્પ્રેસ્ડ બાયો ગેસ પ્લાન્ટનો વ્યાપ વધારવાની કવાયત.
ગુજરાતમાં સહકારી ક્ષેત્રને વધુ મજબૂત બનાવવા અને પર્યાવરણપ્રિય ઊર્જા ઉત્પાદનને પ્રોત્સાહન આપવાના હેતુથી કોમ્પ્રેસ્ડ બાયો ગેસ એટલે કે CBG પ્લાન્ટના વ્યાપને વધારવાની દિશામાં મહત્વપૂર્ણ પહેલ હાથ ધરવામાં આવી છે. સહકારી ડેરીઓ દ્વારા સરકારની સહાયથી બાયો ગેસ પ્લાન્ટ સ્થાપવાની કામગીરીને વધુ વ્યાપક બનાવવાની કવાયત ચાલી રહી છે. આ પ્લાન્ટો દ્વારા બાયોમાસ અને અન્ય જૈવિક કચરામાંથી ઊર્જા ઉત્પન્ન કરવાની સાથે ઓર્ગેનિક ફર્ટિલાઇઝરનું ઉત્પાદન વધારવાનો પણ હેતુ છે. આ સમગ્ર પહેલને કારણે સહકારી ડેરી ક્ષેત્ર, ખેડૂતો અને પર્યાવરણને જોડતી એક સંકલિત વ્યવસ્થાને વેગ મળવાની અપેક્ષા વ્યક્ત કરવામાં આવી છે.
આ સંદર્ભે ગાંધીનગર ખાતે નાણા મંત્રી શ્રી કનુભાઈ દેસાઈ, સહકાર મંત્રી શ્રી જીતુભાઈ વાઘાણી અને મહેસૂલ રાજ્ય મંત્રી શ્રી સંજયસિંહ મહીડાની ઉપસ્થિતિમાં જાપાનના પ્રતિનિધિમંડળ સાથે સંયુક્ત બેઠક યોજાઈ હતી. બેઠકમાં ગુજરાતમાં કોમ્પ્રેસ્ડ બાયો ગેસ પ્લાન્ટની સ્થાપના અને તેના વ્યાપને વધારવા અંગે વિસ્તૃત ચર્ચા કરવામાં આવી હતી. જાપાનના પ્રતિનિધિમંડળમાં જાપાન સરકારના વેપાર અને ઉદ્યોગ મંત્રાલયના પ્રાદેશિક પ્રતિનિધિ શ્રી ટોયોકાઝુ નાગામુને, સુઝુકી મોટર કોર્પોરેશનના મેનેજિંગ ઓફિસર શ્રી કેનિચિરો ટોયોફુકુ, JICA ઇન્ડિયાના ચીફ રિપ્રેઝેન્ટેટિવ શ્રી ટાકુરો તાકેઉચી તથા સીનિયર રિપ્રેઝેન્ટેટિવ શ્રી સોટા કોઇડે ઉપસ્થિત રહ્યા હતા.
બેઠક દરમિયાન ગુજરાતમાં બાયો ગેસ પ્લાન્ટની સંખ્યા અને ક્ષમતામાં વધારો કરવા માટે નાણાકીય તથા ટેકનિકલ સહાય પૂરી પાડવા અંગે જાપાન તરફથી પ્રસ્તાવ રજૂ કરવામાં આવ્યો હતો. ખાસ કરીને સુઝુકી અને જાપાન ઇન્ટરનેશનલ કોઓપરેશન એજન્સી એટલે કે JICA દ્વારા રાજ્યમાં આ ક્ષેત્રને જરૂરી ટેકનિકલ માર્ગદર્શન અને નાણાકીય સહયોગ પૂરો પાડવા અંગે ચર્ચા થઈ હતી. આ સહાયનો ઉપયોગ બાયો ગેસ ઉત્પાદનની વ્યવસ્થાને વધુ અસરકારક બનાવવા તેમજ પ્લાન્ટ સંચાલન અને ટેકનોલોજીના ક્ષેત્રમાં સહકાર વધારવા માટે થઈ શકે છે. બેઠકમાં રજૂ કરાયેલા પ્રસ્તાવ અંગે પ્રાથમિક અને સકારાત્મક ચર્ચા-વિચારણા કરવામાં આવી હતી.
CBG પ્લાન્ટના વ્યાપ સાથે બાયોગેસ ઉપરાંત ગુણવત્તાયુક્ત ઓર્ગેનિક ફર્ટિલાઇઝરનું ઉત્પાદન વધારવા પર પણ ભાર મૂકવામાં આવ્યો છે. સહકારી ડેરીઓ સાથે જોડાયેલા સંસાધનોનો ઉપયોગ કરીને બાયોમાસ આધારિત ઊર્જા ઉત્પાદનને પ્રોત્સાહન આપવાનો આ અભિગમ છે. એક તરફ બાયો ગેસમાંથી ઊર્જા ઉત્પાદન થઈ શકે છે, જ્યારે બીજી તરફ પ્રક્રિયા બાદ મળતા જૈવિક પદાર્થનો ઉપયોગ ઓર્ગેનિક ખાતર તરીકે કરી શકાય છે. આ રીતે ઊર્જા ઉત્પાદન અને કૃષિ ઉપયોગી ખાતરના ઉત્પાદનને એકબીજા સાથે જોડવાની દિશામાં કામગીરી થઈ શકે છે. બેઠકમાં આ સમગ્ર મોડલને રાજ્યમાં વધુ વિસ્તૃત કરવાની સંભાવનાઓ પર ચર્ચા કરવામાં આવી હતી.
પ્રાપ્ત પ્રસ્તાવ અને બેઠક દરમિયાન થયેલી ચર્ચાના આધારે આગામી સમયમાં ગુજરાત સરકાર, સુઝુકી અને JICA વચ્ચે વિધિવત સમજૂતી કરાર એટલે કે MoU કરવામાં આવનાર હોવાનું જણાવાયું છે. આ MoU બાદ સહકારના ક્ષેત્રો, ટેકનિકલ સહાય, નાણાકીય સહયોગ અને પ્રોજેક્ટ અમલીકરણ સંબંધિત બાબતોને વધુ સ્પષ્ટ દિશા મળી શકે છે. રાજ્યમાં હરિત ઊર્જાના ઉપયોગને પ્રોત્સાહન આપવા સાથે પર્યાવરણને અનુકૂળ ઉત્પાદન વ્યવસ્થાને મજબૂત બનાવવાના પ્રયાસ તરીકે આ પહેલને જોવામાં આવી રહી છે. સહકારી સંસ્થાઓની ભાગીદારીથી આ પ્રકારના પ્રોજેક્ટને વધુ વિસ્તૃત કરવાની દિશામાં પણ કામગીરી થઈ શકે છે.
આ મહત્વપૂર્ણ બેઠકમાં રાજ્ય સરકારના વિવિધ વિભાગોના ઉચ્ચ અધિકારીઓ પણ ઉપસ્થિત રહ્યા હતા. સહકાર વિભાગના અધિક મુખ્ય સચિવ શ્રી અરૂણકુમાર સોલંકી, મહેસૂલ વિભાગના અધિક મુખ્ય સચિવ ડૉ. જયંતિ રવિ, નાણા વિભાગના અધિક મુખ્ય સચિવ શ્રી ટી. નટરાજન તેમજ સહકારી મંડળીઓના રજિસ્ટ્રાર શ્રી ભરત જોષી સહિતના અધિકારીઓએ બેઠકમાં ભાગ લીધો હતો. આ ઉપરાંત બનાસ ડેરી અને નેશનલ ડેરી ડેવલપમેન્ટ બોર્ડ એટલે કે NDDBના ઉચ્ચ અધિકારીઓ પણ ઉપસ્થિત રહ્યા હતા. ડેરી ક્ષેત્રના પ્રતિનિધિઓની હાજરીને કારણે બાયો ગેસ પ્લાન્ટના સંભવિત અમલીકરણ અને સહકારી ડેરીઓની ભૂમિકા અંગે ચર્ચાને વધુ વ્યાપકતા મળી હતી.
ગુજરાતમાં કોમ્પ્રેસ્ડ બાયો ગેસ પ્લાન્ટનો વ્યાપ વધારવાની આ પહેલ ઊર્જા, સહકાર, કૃષિ અને પર્યાવરણ જેવા વિવિધ ક્ષેત્રોને એકસાથે જોડતી દિશામાં મહત્વપૂર્ણ બની શકે છે. જાપાનની સુઝુકી અને JICA તરફથી નાણાકીય તથા ટેકનિકલ સહયોગનો પ્રસ્તાવ અને ગુજરાત સરકાર સાથે થનારા સંભવિત MoU બાદ આ ક્ષેત્રમાં નવી કામગીરીને વેગ મળવાની અપેક્ષા છે. બાયોગેસની સાથે ઓર્ગેનિક ફર્ટિલાઇઝરનું ઉત્પાદન વધારવાથી કૃષિ ક્ષેત્ર માટે પણ ઉપયોગી સંભાવનાઓ ઊભી થઈ શકે છે. હવે આગામી તબક્કામાં ગુજરાત સરકાર, સુઝુકી અને JICA વચ્ચે થનારા સમજૂતી કરાર બાદ આ પહેલને કઈ રીતે અમલી બનાવવામાં આવે છે તેના પર સૌની નજર રહેશે.
