મારું ગુજરાત રાજ્યસભાની 11 બેઠકો માટે ચૂંટણી કાર્યક્રમ જાહેર: 16 ઓક્ટોબરે મતદાન અને પરિણામ.
ચૂંટણી પંચે ઉત્તર પ્રદેશની 10 અને ઉત્તરાખંડની 1 સહિત કુલ 11 રાજ્યસભા બેઠકો માટે ચૂંટણી કાર્યક્રમ જાહેર કર્યો છે. જાહેર કરાયેલા કાર્યક્રમ મુજબ તમામ 11 બેઠકો માટે 16 ઓક્ટોબર, 2026ના રોજ મતદાન યોજાશે અને મતદાન પૂર્ણ થયા બાદ તે જ દિવસે સાંજે મતગણતરી કરીને પરિણામ જાહેર કરવામાં આવશે. ઉત્તર પ્રદેશની 10 બેઠકોના વર્તમાન સભ્યોનો કાર્યકાળ 25 નવેમ્બર, 2026ના રોજ પૂર્ણ થઈ રહ્યો છે. જ્યારે ઉત્તરાખંડની બેઠક પણ નિર્ધારિત કાર્યકાળ પૂર્ણ થવાને કારણે ચૂંટણી પ્રક્રિયા તરફ આગળ વધી રહી છે. આ જાહેરાત સાથે બંને રાજ્યોમાં રાજકીય પક્ષોએ પોતાના સંભવિત ઉમેદવારો અને ચૂંટણી ગણિત અંગે તૈયારીઓ શરૂ કરી છે.
ઉત્તર પ્રદેશની 10 બેઠકોનું રાજકીય મહત્વ ખાસ છે, કારણ કે દેશની સૌથી મોટી વિધાનસભા ધરાવતા આ રાજ્યમાંથી રાજ્યસભામાં મોટી સંખ્યામાં સભ્યો ચૂંટાય છે. હાલની વ્યવસ્થા પ્રમાણે આ 10 બેઠકોમાંથી 8 બેઠકો ભારતીય જનતા પાર્ટી પાસે છે, જ્યારે સમાજવાદી પાર્ટી અને બહુજન સમાજ પાર્ટી પાસે એક-એક બેઠક છે. કાર્યકાળ પૂર્ણ થનારા ભાજપના સભ્યોમાં કેન્દ્રીય મંત્રી હરદીપ સિંહ પુરી, પૂર્વ ડીજીપી બ્રજલાલ, સીમા દ્વિવેદી, નીરજ શેખર, ગીતા શાક્યા, અરૂણ સિંહ અને બી.એલ. વર્માનો સમાવેશ થાય છે. આ ઉપરાંત ડો. દિનેશ શર્માએ અંદમાન અને નિકોબારના લેફ્ટનન્ટ ગવર્નર બન્યા બાદ રાજ્યસભાની સભ્યપદેથી રાજીનામું આપ્યું હોવાથી તેમની બેઠક પણ ખાલી છે.
સમાજવાદી પાર્ટીના વરિષ્ઠ નેતા અને રાષ્ટ્રીય મહાસચિવ રામગોપાલ યાદવનો કાર્યકાળ પણ પૂર્ણ થવાનો છે. સાથે જ બહુજન સમાજ પાર્ટીના રામજી ગૌતમનો કાર્યકાળ પણ સમાપ્ત થવા જઈ રહ્યો છે. એટલે આગામી ચૂંટણી માત્ર ખાલી થતી બેઠકો ભરવા પૂરતી મર્યાદિત નથી, પરંતુ ઉત્તર પ્રદેશમાં વિવિધ રાજકીય પક્ષોની રાજ્યસભામાં સંખ્યા પર પણ તેની અસર પડી શકે છે. ખાસ કરીને BSP માટે આ ચૂંટણી મહત્વપૂર્ણ બની શકે છે, કારણ કે ઉત્તર પ્રદેશ વિધાનસભામાં હાલ તેના એકપણ ધારાસભ્ય નથી. પરિણામે વર્તમાન રાજ્યસભા સભ્યનો કાર્યકાળ પૂર્ણ થયા બાદ રાજ્યસભામાં BSPનું પ્રતિનિધિત્વ પણ સમાપ્ત થવાની સ્થિતિ ઊભી થઈ શકે છે.
ઉત્તર પ્રદેશ વિધાનસભામાં કુલ 403 બેઠકો છે, પરંતુ 6 ધારાસભ્યોના નિધનને કારણે હાલમાં 397 ધારાસભ્યો મતદાન પ્રક્રિયામાં ભાગ લઈ શકશે. રાજ્યસભાની ચૂંટણીમાં ધારાસભ્યો દ્વારા પ્રમાણ પ્રતિનિધિત્વની પદ્ધતિ અને સિંગલ ટ્રાન્સફરેબલ વોટના આધારે મતદાન કરવામાં આવે છે. આપેલા ગણિત પ્રમાણે એક રાજ્યસભા બેઠક જીતવા માટે ઉમેદવારને આશરે 37 પ્રથમ પસંદગીના મતોની જરૂર પડી શકે છે. જોકે, ઉમેદવારોની સંખ્યા, પક્ષીય સમર્થન અને પ્રથમ તથા અનુગામી પસંદગીના મતોના આધારે અંતિમ ગણતરીનું પરિણામ નક્કી થાય છે. તેથી માત્ર સંખ્યાબળ જ નહીં પરંતુ પક્ષોની ચૂંટણી વ્યૂહરચના પણ મહત્વની રહેશે.
હાલના વિધાનસભાકીય સંખ્યાબળને જોતા સમાજવાદી પાર્ટી પાસે આશરે 101 ધારાસભ્યોનું બળ હોવાનું જણાવાય છે. આ સંખ્યાના આધારે પાર્ટી બે રાજ્યસભા બેઠકો માટે જરૂરી મત મેળવવાની સ્થિતિમાં હોવાનું ચૂંટણી ગણિતમાં દર્શાવવામાં આવે છે અને બે બેઠકો બાદ પણ તેની પાસે વધારાના મતો રહી શકે છે. બીજી તરફ ભાજપ પાસે પોતાના 256 ધારાસભ્યો ઉપરાંત સહયોગી પક્ષોના 33 ધારાસભ્યો મળીને આશરે 289નું સંખ્યાબળ હોવાનું જણાવાયું છે. આ આંકડાઓના આધારે ભાજપ માટે અનેક બેઠકો પર ઉમેદવારોને જીતાડવા માટે પૂરતું સંખ્યાબળ હોવાની સ્થિતિ દર્શાવવામાં આવી રહી છે. જોકે, અંતિમ પરિણામ ઉમેદવારોની સંખ્યા અને અન્ય પક્ષો તથા અપક્ષ ધારાસભ્યોના મતદાન પર પણ આધારિત રહેશે.
આ ચૂંટણીમાં પક્ષો માટે ઉમેદવારોની પસંદગી પણ મહત્વપૂર્ણ તબક્કો બનશે. રાજ્યસભાની ચૂંટણીમાં સામાન્ય જનતા સીધું મતદાન કરતી નથી, પરંતુ સંબંધિત રાજ્યની ચૂંટાયેલી વિધાનસભાના સભ્યો મતદાન કરે છે. ધારાસભ્યો મતપત્ર પર ઉમેદવારોને પસંદગીના ક્રમમાં મત આપે છે અને જરૂરિયાત મુજબ મતનું ટ્રાન્સફર થાય છે. તેથી પક્ષોના કુલ સંખ્યાબળ ઉપરાંત ક્રોસ-વોટિંગ, સહયોગી પક્ષોનું વલણ અને ઉમેદવારોને મળતું સમર્થન પણ ચૂંટણીના ગણિતને અસર કરી શકે છે. 16 ઓક્ટોબરના મતદાન પહેલા પક્ષો પોતાના ધારાસભ્યો સાથે બેઠક કરી વ્યૂહરચના નક્કી કરે તેવી શક્યતા છે.
આમ, ઉત્તર પ્રદેશની 10 અને ઉત્તરાખંડની 1 મળીને કુલ 11 રાજ્યસભા બેઠકો માટે ચૂંટણી પ્રક્રિયા હવે સત્તાવાર રીતે શરૂ થઈ ગઈ છે. 16 ઓક્ટોબરે મતદાન અને તે જ દિવસે પરિણામ જાહેર થવાનું હોવાથી ચૂંટણી પ્રક્રિયા ટૂંકા સમયગાળામાં પૂર્ણ થશે. ઉત્તર પ્રદેશમાં ભાજપ, સમાજવાદી પાર્ટી અને અન્ય પક્ષો માટે આ ચૂંટણી સંખ્યાબળની કસોટી બની શકે છે, જ્યારે BSP માટે રાજ્યસભામાં પ્રતિનિધિત્વ જાળવી રાખવાનો પ્રશ્ન ઊભો થઈ શકે છે. હવે તમામની નજર ઉમેદવારોની સત્તાવાર જાહેરાત, પક્ષોના સંખ્યાબળ અને અંતે 16 ઓક્ટોબરના મતદાન તથા પરિણામો પર રહેશે.
