મારું શહેર મુન્દ્રાના મોટા કપાયામાં રાજ્યપાલ આચાર્ય દેવવ્રતે પ્રાકૃતિક ફાર્મની મુલાકાત.

કચ્છ જિલ્લાના બે દિવસીય પ્રવાસે આવેલા રાજ્યપાલ આચાર્ય દેવવ્રતજીએ મુન્દ્રા તાલુકાના મોટા કપાયા ગામે પ્રગતિશીલ ખેડૂત દિનેશભાઈ વાલાણીના શ્રી નરનારાયણ પ્રાકૃતિક ફાર્મની મુલાકાત લીધી હતી. આ મુલાકાત દરમિયાન રાજ્યપાલશ્રીએ ફાર્મ પર કરવામાં આવતી ગાય આધારિત પ્રાકૃતિક ખેતીની પદ્ધતિઓનું નિરીક્ષણ કર્યું હતું તેમજ ઉપસ્થિત પ્રગતિશીલ ખેડૂતો સાથે સંવાદ કરી પ્રાકૃતિક ખેતીના વિવિધ પાસાઓ અંગે ચર્ચા કરી હતી. આ પ્રસંગે રાજ્યપાલશ્રીએ ખેડૂતોને પ્રાકૃતિક કૃષિ પદ્ધતિ તરફ આગળ વધવા અને જમીન, પાણી તથા પર્યાવરણના સંરક્ષણમાં સહભાગી બનવા આહવાન કર્યું હતું.

ફાર્મ ખાતે ખેડૂતોને સંબોધતા રાજ્યપાલ આચાર્ય દેવવ્રતજીએ જણાવ્યું હતું કે દિનેશભાઈ વાલાણીના ખેતરમાં લહેરાતા કેળ, શેરડી, મકાઈ, અંજીર, પપૈયા અને તુવેર જેવા પાકો પ્રાકૃતિક ખેતીની સફળતાનું ઉદાહરણ છે. તેમના જણાવ્યા મુજબ પ્રાકૃતિક ખેતી અપનાવવાથી ખેતીના ઉત્પાદનમાં ઘટાડો થતો નથી, પરંતુ ખેતીનો ખર્ચ ઘટાડી શકાય છે અને ખેડૂતોની આવક તથા નફાકારકતા વધારવાની દિશામાં મદદ મળી શકે છે. તેમણે ખેડૂતોને પોતાના ખેતરમાં પ્રાકૃતિક ખેતીના પ્રયોગો કરીને તેના પરિણામોનો અનુભવ કરવા પ્રેરણા આપી હતી.

રાજ્યપાલશ્રીએ પ્રાકૃતિક ખેતીમાં દેશી ગાયના છાણ અને ગૌમૂત્રથી તૈયાર કરવામાં આવતા વિવિધ કુદરતી ખેતી ઇનપુટ્સના મહત્વ પર પણ પ્રકાશ પાડ્યો હતો. તેમણે જણાવ્યું હતું કે સામાન્ય છાણીયા ખાતરની સરખામણીએ દેશી ગાયના ગોબર અને ગૌમૂત્રના મેળવણથી તૈયાર થતું ઘન જીવામૃત જમીનમાં ઉપયોગી સૂક્ષ્મ જીવાણુઓની પ્રવૃત્તિ વધારવામાં મદદરૂપ બને છે. આ સૂક્ષ્મ જીવાણુઓ તથા અળસિયાં જમીનમાં ઓર્ગેનિક કાર્બન વધારવામાં, જમીનને પોચી બનાવવામાં અને તેની ભેજ સંગ્રહશક્તિ વધારવામાં મહત્વપૂર્ણ ભૂમિકા ભજવે છે. જમીનની ગુણવત્તા જાળવવી લાંબા ગાળે ખેતી માટે અત્યંત જરૂરી હોવાનું તેમણે જણાવ્યું હતું.

આ સાથે રાજ્યપાલશ્રીએ રાસાયણિક ખાતરો અને જંતુનાશકોના વધુ પડતા ઉપયોગ અંગે પણ ચિંતા વ્યક્ત કરી હતી. યુરિયા, ડીએપી અને ઝેરી જંતુનાશકોના આડેધડ ઉપયોગથી જમીનની કુદરતી ગુણવત્તા અને ફળદ્રુપતા પર અસર થવાની શક્યતા હોવાનું તેમણે જણાવ્યું હતું. તેમણે યુનાઇટેડ નેશન્સના અહેવાલોનો ઉલ્લેખ કરતાં ખેડૂતોને જમીનમાં રસાયણોના સતત ઉપયોગ અંગે સાવચેત રહેવા જણાવ્યું હતું. તેમના મતે જમીનનું સ્વાસ્થ્ય જાળવવું માત્ર આજની ખેતી માટે નહીં પરંતુ આવનારી પેઢીઓ માટે પણ મહત્વપૂર્ણ છે. સાથે જ તેમણે રાસાયણિક ખેતી સાથે જોડાયેલા ખર્ચ અને આરોગ્ય સંબંધિત ચિંતાઓ અંગે પણ ખેડૂતોનું ધ્યાન દોર્યું હતું.

કુરુક્ષેત્ર ગુરુકુળમાં પોતાના અનુભવનો ઉલ્લેખ કરતાં રાજ્યપાલશ્રીએ જણાવ્યું હતું કે રાસાયણિક ખેતીમાં ખેડૂતોને વિવિધ પ્રકારના કૃષિ ઇનપુટ્સ પાછળ વધુ ખર્ચ કરવો પડે છે, જ્યારે પ્રાકૃતિક ખેતીમાં બહારથી ખરીદવાના ઇનપુટ્સનો ખર્ચ નોંધપાત્ર રીતે ઘટાડી શકાય છે. તેમણે પ્રાકૃતિક ખેતીમાં પાણીના ઉપયોગમાં પણ ઘટાડો થતો હોવાનો ઉલ્લેખ કર્યો હતો અને કેટલાક પ્રયોગોમાં પાણીનો વપરાશ આશરે 50 ટકા સુધી ઓછો નોંધાયો હોવાનું જણાવ્યું હતું. ખેડૂતોને પોતાની જમીનની સ્થિતિ અને સ્થાનિક પરિસ્થિતિને અનુરૂપ પ્રાકૃતિક ખેતીની પદ્ધતિઓ અપનાવવા તેમણે પ્રોત્સાહિત કર્યા હતા.

આ પ્રસંગે રાજ્યપાલશ્રીએ સ્થાનિક પ્રગતિશીલ ખેડૂતો હરીશભાઈ ઠક્કર, મનોજભાઈ સોલંકી, રતિલાલભાઈ શેઠિયા અને દિનેશભાઈ વાલાણી જેવા ખેડૂતોને યુગદ્રષ્ટા ગણાવ્યા હતા. તેમણે જણાવ્યું હતું કે આ ખેડૂતો દ્વારા નુકસાનની ચિંતા કર્યા વગર પ્રાકૃતિક ખેતી તરફ પહેલ કરવામાં આવી અને પોતાના ખેતરોમાં વિવિધ પ્રયોગો હાથ ધરવામાં આવ્યા છે. સફળ પ્રયોગો દ્વારા આજે તેઓ અન્ય ખેડૂતો માટે પ્રેરણારૂપ બન્યા છે. ત્યારબાદ રાજ્યપાલશ્રીએ ફાર્મમાં શેરડી, કેળ અને પપૈયા સહિતના વિવિધ પાકોનું નિરીક્ષણ કર્યું હતું. દેશી ગાયના છાણ, ગૌમૂત્ર, ગોળ, કઠોળનો લોટ અને સજીવ માટીમાંથી તૈયાર થતા જીવામૃત અને ઘન જીવામૃતની બનાવટ તથા ઉપયોગ પદ્ધતિ પણ નિહાળી હતી. ઉપરાંત સેક્સ સોર્ટેડ સીમેન ડોઝથી જન્મેલી વાછરડીઓનું નિદર્શન પણ જોયું હતું.

ફાર્મ ખાતે નરનારાયણ બાગના ગાય આધારિત ખેતી ઉત્પાદનો તેમજ શ્રીજી ગૃહઉદ્યોગ અંતર્ગત ઉત્પાદિત કાચી ઘાણીનું તેલ અને અન્ય પ્રાકૃતિક ઉત્પાદનોનું પ્રદર્શન પણ યોજાયું હતું. રાજ્યપાલશ્રીએ આ ઉત્પાદનોની માહિતી મેળવી હતી અને પ્રાકૃતિક કૃષિ દ્વારા જમીનની ફળદ્રુપતા વધારવા, પર્યાવરણનું જતન કરવા, પાણીનું સંરક્ષણ કરવા તથા માનવ સ્વાસ્થ્યને વધુ સુદ્રઢ બનાવવાની દિશામાં ખેડૂતોને પ્રેરણા આપી હતી. કાર્યક્રમમાં શ્રી દેવચરણ સ્વામી, કચ્છ જિલ્લા કલેક્ટર અનિલ રાણાવસિયા, જિલ્લા વિકાસ અધિકારી ઉત્સવ ગૌતમ, જિલ્લા પોલીસ વડા વિકાસ સુંડા તેમજ પ્રગતિશીલ ખેડૂત અગ્રણીઓ સહિત મોટી સંખ્યામાં ખેડૂત ભાઈ-બહેનો ઉપસ્થિત રહ્યા હતા. આ મુલાકાત દરમિયાન પ્રાકૃતિક ખેતીને પ્રોત્સાહન આપવાનો સંદેશ અને જમીનના સ્વાસ્થ્યને કેન્દ્રમાં રાખી ટકાઉ ખેતી તરફ આગળ વધવાની અપીલ મુખ્ય બની રહી હતી.