મારું શહેર જામનગરના રંગમતી રિવરફ્રન્ટ પ્રોજેક્ટને સૈદ્ધાંતિક મંજૂરી બાદ વેગ.

જામનગર શહેરના વિકાસમાં વધુ એક મહત્વપૂર્ણ અધ્યાય ઉમેરાય તેવી સંભાવના ઊભી થઈ છે. શહેરની ઐતિહાસિક રંગમતી નદીના પુનઃજીવન અને નદીકાંઠાના આધુનિક વિકાસ માટે તૈયાર કરવામાં આવેલા મહત્વાકાંક્ષી રંગમતી રિવરફ્રન્ટ પ્રોજેક્ટને રાજ્ય સરકાર તરફથી સૈદ્ધાંતિક મંજૂરી મળ્યા બાદ હવે તેને આગળ ધપાવવાની દિશામાં કામગીરી તેજ બની છે. આ પ્રોજેક્ટને સાકાર કરવા માટે ગાંધીનગર ખાતે મહત્વપૂર્ણ બેઠક યોજાઈ હતી. રાજ્યના નાણામંત્રી કનુભાઈ દેસાઈ અને જામનગર ઉત્તરનાં ધારાસભ્ય તથા રાજ્યમંત્રી રીવાબા જાડેજાની ઉપસ્થિતિમાં યોજાયેલી આ બેઠકમાં પ્રોજેક્ટની વિગતો રજૂ કરવામાં આવી હતી. જામનગર મહાનગરપાલિકાના કમિશનર દીપેરા કેડિયા અને સિટી ઇજનેર ભાવેશ જાનીએ પ્રોજેક્ટ અંગે વિસ્તૃત વિડિયો પ્રેઝન્ટેશન રજૂ કરીને તેની જરૂરિયાત, વિકાસની સંભાવનાઓ અને આગામી કામગીરી અંગે માહિતી આપી હતી. આ બેઠકનો મુખ્ય હેતુ પ્રોજેક્ટને વેગ આપવો, જરૂરી નાણાકીય જોગવાઈ અંગે ચર્ચા કરવી અને બજેટ ફાળવણીની પ્રક્રિયાને આગળ વધારવાનો હતો.

જામનગર શહેરની વધતી જતી વસ્તી અને વિસ્તરતી શહેરી હદને ધ્યાનમાં રાખીને રસ્તા, ફ્લાયઓવર, ઓવરબ્રિજ, આરોગ્ય કેન્દ્રો, જાહેર સુવિધાઓ અને મલ્ટીપર્પઝ ઓડિટોરિયમ જેવા વિવિધ વિકાસકાર્યો હાથ ધરવામાં આવી રહ્યાં છે. આ જ વિકાસયાત્રામાં રંગમતી રિવરફ્રન્ટ પ્રોજેક્ટને વિશેષ મહત્વ આપવામાં આવી રહ્યું છે. શહેરના મધ્યભાગમાંથી પસાર થતી રંગમતી નદી માત્ર કુદરતી જળમાર્ગ જ નહીં, પરંતુ શહેરના પર્યાવરણ અને ઐતિહાસિક ઓળખનો પણ મહત્વનો ભાગ છે. સમય જતાં નદીના પ્રવાહ, સફાઈ, ગંદા પાણીના નિકાલ અને નદીકાંઠાની જાળવણી જેવા મુદ્દાઓને કારણે તેના પુનઃજીવનની જરૂરિયાત ઊભી થઈ છે. આ પ્રોજેક્ટ દ્વારા નદીને સ્વચ્છ અને વ્યવસ્થિત બનાવવા સાથે તેની આસપાસના વિસ્તારને નાગરિકો માટે ઉપયોગી, આકર્ષક અને પર્યાવરણને અનુકૂળ બનાવવાનું આયોજન છે. બેઠક દરમિયાન મહાનગરપાલિકાના અધિકારીઓએ પ્રોજેક્ટની વિવિધ કામગીરી અંગે માહિતી આપતાં રાજ્ય સરકાર સમક્ષ જરૂરી બજેટ ફાળવણી માટે રજૂઆત કરી હતી. નાણામંત્રી કનુ દેસાઈએ આ રજૂઆત પ્રત્યે હકારાત્મક અભિગમ દાખવ્યો હોવાનું જાણવા મળ્યું છે. જોકે, પ્રોજેક્ટ માટે કેટલી રકમની ગ્રાન્ટ ફાળવવામાં આવશે તે અંગેની સત્તાવાર જાહેરાતની રાહ જોવાઈ રહી છે.

રંગમતી રિવરફ્રન્ટ પ્રોજેક્ટ હેઠળ નદીના શહેરમાંથી પસાર થતા આશરે 12.8 કિલોમીટરના પટ્ટાને આવરી લેવાનું આયોજન કરવામાં આવ્યું છે. આ પ્રોજેક્ટનું નામ રંગમતી નદી પુનઃજીવન, પૂર નિયંત્રણ અને સંકલિત નદીકિનારા વિકાસ પ્રોજેક્ટ રાખવામાં આવ્યું છે. જામનગર મહાનગરપાલિકા દ્વારા આ માટે વિગતવાર પ્રોજેક્ટ રિપોર્ટ એટલે કે ડીપીઆર તૈયાર કરીને રાજ્ય સરકાર સમક્ષ જરૂરી મંજૂરી માટે રજૂ કરવામાં આવ્યો છે. પ્રોજેક્ટમાં નદીની સફાઈ, ગંદા પાણીના નિકાલનું યોગ્ય નિયમન, નદીના પ્રવાહની ચેનલનું પુનઃનિર્માણ અને નદીકાંઠાનું સ્થિરીકરણ જેવી કામગીરીનો સમાવેશ થાય છે. નદીના કિનારે મજબૂત પાળા ઊભા કરવા અને પાણીના પ્રવાહનું યોગ્ય સંચાલન કરવા પર ભાર મૂકવામાં આવશે, જેથી ભારે વરસાદ દરમિયાન પાણીના સ્તરમાં વધારો થાય ત્યારે પૂરનું જોખમ ઘટાડવામાં મદદ મળી શકે. આ ઉપરાંત નદીમાં પાણીના સ્તરનું સંચાલન કરવા અને જરૂરિયાત મુજબ પાણી જાળવી રાખવાના હેતુથી ફુલાવી શકાય તેવા રબર ડેમ સ્થાપિત કરવાની યોજના પણ પ્રોજેક્ટનો ભાગ છે. જોકે, આ તમામ કામગીરીનો અમલ ટેકનિકલ અભ્યાસ, પર્યાવરણીય બાબતો અને સંબંધિત મંજૂરીઓને આધારે કરવામાં આવશે.

પ્રોજેક્ટનો બીજો મહત્વનો ભાગ નદીકાંઠાના સૌંદર્યીકરણ અને જાહેર સુવિધાઓનો વિકાસ છે. આયોજન મુજબ નદીની આસપાસ લાંબો વોક-વે અને પ્રોમેનેડ બનાવવામાં આવશે, જ્યાં લોકો સવારે અને સાંજે ચાલવા, કસરત કરવા અને પરિવાર સાથે સમય પસાર કરવા આવી શકશે. નદીકાંઠે સુંદર ઘાટ, થીમ આધારિત બગીચાઓ, એમ્ફિથિયેટર, બાળકો માટે રમતગમતનાં સ્થળો અને ખુલ્લાં મેદાનો વિકસાવવાની સંભાવના છે. આ ઉપરાંત બોટિંગ જેવી મનોરંજનની સુવિધાઓ ઊભી કરવામાં આવે તો સ્થાનિક નાગરિકો તેમજ બહારથી આવતા પ્રવાસીઓને આકર્ષી શકાય. યોગ્ય આયોજન સાથે સાઇકલિંગ માટેની સુવિધાઓ, બેસવા માટેની વ્યવસ્થા અને હરિયાળી વધારતા વૃક્ષારોપણને પણ પ્રાધાન્ય મળી શકે છે. આ પ્રકારની સુવિધાઓથી શહેરના નાગરિકોને ખુલ્લી અને સ્વચ્છ જાહેર જગ્યા મળશે. ખાસ કરીને બાળકો, યુવાનો, વડીલો અને પરિવારો માટે રંગમતી નદીકાંઠો મનોરંજન તથા આરામનું નવું સ્થળ બની શકે છે. જોકે, આ સુવિધાઓનું અંતિમ સ્વરૂપ મંજૂર થનારી યોજનાની વિગતો અને બજેટ પર નિર્ભર રહેશે.

રંગમતી નદીના પુનઃજીવન સાથે પર્યાવરણની જાળવણીને પણ મહત્વ આપવામાં આવ્યું છે. જામનગર નજીક આવેલું રણમલ તળાવ અને ખીજડિયા પક્ષી અભયારણ્ય શહેરની પર્યાવરણીય ઓળખનો મહત્વનો હિસ્સો છે. આવી પરિસ્થિતિમાં નદીકાંઠાના વિકાસ દરમિયાન સ્થાનિક જૈવવિવિધતા, પક્ષીઓના રહેઠાણ અને કુદરતી પર્યાવરણનું સંરક્ષણ થાય તે જરૂરી છે. પ્રોજેક્ટમાં પર્યાવરણીય પુનઃસ્થાપન અને પક્ષીઓના નિવાસસ્થાનને અનુરૂપ આયોજનની બાબતોનો સમાવેશ કરવામાં આવ્યો હોવાનું જણાવવામાં આવ્યું છે. નદીમાં ગંદા પાણીનો પ્રવેશ નિયંત્રિત થાય, કચરાનો નિકાલ યોગ્ય રીતે થાય અને પાણીની ગુણવત્તામાં સુધારો આવે તો આસપાસના વિસ્તારના પર્યાવરણને લાંબા ગાળે લાભ થઈ શકે છે. સાથે જ પૂર નિયંત્રણ માટેની યોગ્ય વ્યવસ્થા શહેરના નદીકાંઠાના વિસ્તારોની સુરક્ષામાં મદદરૂપ બની શકે છે. આ માટે નદીના કુદરતી પ્રવાહને ધ્યાનમાં રાખીને વૈજ્ઞાનિક આયોજન, નિયમિત જાળવણી અને સંબંધિત વિભાગો વચ્ચે સંકલન અત્યંત જરૂરી રહેશે. વિકાસ અને પર્યાવરણ વચ્ચે સંતુલન જળવાય તો રંગમતી રિવરફ્રન્ટ જામનગર માટે ઉપયોગી શહેરી પ્રોજેક્ટ બની શકે છે.

રિવરફ્રન્ટ એટલે નદીની આસપાસના વિસ્તારને સુવ્યવસ્થિત રીતે વિકસાવીને નાગરિકો માટે હરવા-ફરવા, મનોરંજન, પ્રવાસન અને જાહેર પ્રવૃત્તિઓ માટે અનુકૂળ બનાવવાની યોજના. અમદાવાદમાં સાબરમતી રિવરફ્રન્ટ તેનું જાણીતું ઉદાહરણ છે. આવા પ્રોજેક્ટમાં નદીકાંઠે વોક-વે, બગીચા, બેસવાની જગ્યા, જાહેર કાર્યક્રમો માટેનાં સ્થળો અને અન્ય સુવિધાઓ ઊભી કરવામાં આવે છે. યોગ્ય રીતે અમલ થાય તો નદીકાંઠાની સુંદરતા વધવા ઉપરાંત સ્થાનિક વેપાર, રોજગાર અને પ્રવાસનને પણ પ્રોત્સાહન મળી શકે છે. જામનગરમાં રંગમતી રિવરફ્રન્ટ સાકાર થાય તો શહેરને એક નવું આકર્ષણ મળી શકે છે અને સ્થાનિક નાગરિકો માટે મનોરંજન તથા સામાજિક પ્રવૃત્તિઓનું કેન્દ્ર ઊભું થઈ શકે છે. જોકે, આ લાભો પ્રોજેક્ટની ગુણવત્તા, પર્યાવરણની જાળવણી, નાણાકીય વ્યવસ્થા અને સતત જાળવણી પર આધારિત રહેશે. પ્રોજેક્ટની સફળતા માટે નદીની સફાઈ અને પૂર નિયંત્રણને માત્ર શરૂઆતની કામગીરી પૂરતી મર્યાદિત ન રાખતાં લાંબા ગાળાની વ્યવસ્થા કરવી પણ એટલી જ જરૂરી રહેશે.

હાલમાં રાજ્ય સરકાર તરફથી સૈદ્ધાંતિક મંજૂરી મળ્યા બાદ ગાંધીનગરમાં યોજાયેલી બેઠકને રંગમતી રિવરફ્રન્ટ પ્રોજેક્ટ માટે મહત્વપૂર્ણ આગળનું પગલું માનવામાં આવી રહ્યું છે. નાણામંત્રી કનુ દેસાઈ અને રાજ્યમંત્રી રીવાબા જાડેજાની ઉપસ્થિતિમાં થયેલી ચર્ચા બાદ હવે બજેટની ફાળવણી, જરૂરી વહીવટી મંજૂરીઓ અને આગળની અમલીકરણ પ્રક્રિયા અંગેની અપેક્ષાઓ વધી છે. મહાનગરપાલિકા દ્વારા રજૂ કરાયેલા ડીપીઆર અને પ્રેઝન્ટેશનના આધારે આગામી સમયમાં પ્રોજેક્ટની નાણાકીય જોગવાઈ તથા કામગીરીના તબક્કાઓ અંગે વધુ સ્પષ્ટતા થવાની સંભાવના છે. જો પ્રોજેક્ટને જરૂરી મંજૂરીઓ અને પૂરતું બજેટ મળે તથા આયોજન મુજબ કામગીરી પૂર્ણ થાય, તો રંગમતી નદીનું પુનઃજીવન, પૂર નિયંત્રણ, હરિયાળી અને જાહેર સુવિધાઓના વિકાસ દ્વારા જામનગરની શહેરી ઓળખમાં નોંધપાત્ર પરિવર્તન આવી શકે છે. હવે જામનગરના નાગરિકોની નજર રાજ્ય સરકાર દ્વારા થનારી આગામી જાહેરાતો અને રંગમતી રિવરફ્રન્ટના અમલીકરણ પર ટકેલી છે. રંગમતી રિવરફ્રન્ટનું સપનું સાકાર થાય તો જામનગરને સુંદરતા, પર્યાવરણ અને પ્રવાસન ક્ષેત્રે નવી દિશા મળી શકે છે.