સબરસ UPIમાં મોટો ફેરફાર: હવે પેમેન્ટ કરતી વખતે મોબાઇલ નંબર નહીં દેખાય, પ્રાઇવસી વધશે.

દેશમાં કરોડો લોકો દ્વારા ઉપયોગમાં લેવાતી UPI (યુનિફાઇડ પેમેન્ટ્સ ઇન્ટરફેસ) સેવામાં હવે એક મહત્વપૂર્ણ પ્રાઇવસી ફીચર ઉમેરાવા જઈ રહ્યું છે. નવા નિયમો અમલમાં આવ્યા બાદ UPI દ્વારા પેમેન્ટ કરતી વખતે યુઝર્સનો સંપૂર્ણ મોબાઇલ નંબર સામેની વ્યક્તિને દેખાશે નહીં. તેના બદલે નંબરને માસ્ક (છુપાવવામાં) આવશે, જેથી વ્યક્તિગત માહિતી વધુ સુરક્ષિત રહેશે.

હાલમાં મોટા ભાગના UPI ID મોબાઇલ નંબર આધારિત હોય છે, જેમ કે 9876543210@upi અથવા 9876543210@okhdfcbank. પરિણામે, કોઈપણ વ્યક્તિને પેમેન્ટ મોકલવામાં આવે ત્યારે તેને મોકલનારનો સંપૂર્ણ મોબાઇલ નંબર જોવા મળે છે.

પ્રાઇવસી અંગે ઉઠતા હતા પ્રશ્નો

ડિજિટલ પેમેન્ટનો વ્યાપ વધતા લોકો અજાણ્યા વેપારીઓ, ઓટો-રિક્શા ડ્રાઇવરો, કેબ ડ્રાઇવરો, ડિલિવરી કર્મચારીઓ અને અન્ય વ્યક્તિઓને પણ UPI મારફતે ચુકવણી કરે છે. આવી સ્થિતિમાં પેમેન્ટ મેળવનાર વ્યક્તિને મોકલનારનો મોબાઇલ નંબર મળી જતો હતો.

કેટલાક કિસ્સાઓમાં આ માહિતીનો દુરુપયોગ કરીને મહિલા ગ્રાહકોને અનિચ્છનીય ફોન અથવા મેસેજ કરવામાં આવ્યા હોવાના અહેવાલો પણ સામે આવ્યા હતા. ઉપરાંત, ઘણા લોકો પોતાના વ્યવસાય માટે UPI ID વેબસાઇટ, સોશિયલ મીડિયા, ઇન્વોઇસ અથવા વોટ્સએપ પર જાહેર રાખતા હોવાથી પણ ગોપનીયતાનો પ્રશ્ન ઉભો થતો હતો.

NPCI કરશે નંબર માસ્ક

ભારતમાં UPI સિસ્ટમનું સંચાલન કરતી NPCI (National Payments Corporation of India) હવે આ સમસ્યાના ઉકેલ માટે મહત્વપૂર્ણ ફેરફાર લાવી રહી છે.

નવી વ્યવસ્થા હેઠળ:

• UPI ટ્રાન્ઝેક્શન દરમિયાન સંપૂર્ણ મોબાઇલ નંબર દેખાશે નહીં.
• માત્ર છેલ્લા ચાર અંક જ દર્શાવવામાં આવે તેવી શક્યતા છે.
• UPI ID, મોબાઇલ નંબર અને બેંક એકાઉન્ટ જેવી વ્યક્તિગત ઓળખ સંબંધિત માહિતી માસ્ક કરવામાં આવશે.
• QR કોડ દ્વારા પેમેન્ટ દરમિયાન પણ સંપૂર્ણ મોબાઇલ નંબર દેખાશે નહીં.

DPDP Act મુજબ અમલ

આ ફેરફારો ડિજિટલ પર્સનલ ડેટા પ્રોટેક્શન (DPDP) Actના પ્રાવધાનોને ધ્યાનમાં રાખીને કરવામાં આવી રહ્યા છે, જેથી ડિજિટલ પેમેન્ટમાં યુઝર્સની વ્યક્તિગત માહિતી વધુ સુરક્ષિત રહે.

ક્યારે થશે અમલ?

અહેવાલો મુજબ, કેન્દ્ર સરકારે બેંકો અને વિવિધ UPI એપ્સને આ ફેરફારો અમલમાં મૂકવા માટે 4 સપ્ટેમ્બર, 2026 સુધીનો સમય આપ્યો છે. ત્યારબાદ તબક્કાવાર તમામ પ્લેટફોર્મ પર આ નવી પ્રાઇવસી વ્યવસ્થા લાગુ થવાની શક્યતા છે.

યુઝર્સ માટે શું સલાહ?

ત્યાં સુધીમાં જો તમારી UPI એપમાં મોબાઇલ નંબર સિવાય અલગ કસ્ટમ UPI ID બનાવવાનો વિકલ્પ ઉપલબ્ધ હોય, તો તેનો ઉપયોગ કરવો વધુ સુરક્ષિત રહેશે. Google Pay, PhonePe, Paytm સહિત ઘણી એપ્સ આ સુવિધા આપે છે.

આ નવું પગલું ડિજિટલ પેમેન્ટને વધુ સુરક્ષિત અને ગોપનીય બનાવવાની દિશામાં મહત્વપૂર્ણ માનવામાં આવી રહ્યું છે, જોકે સાયબર સુરક્ષા અને છેતરપિંડી અટકાવવા માટે ભવિષ્યમાં હજુ પણ વધુ સુધારાની જરૂર રહેશે.