સબરસ TRAIનો મોટો નિર્ણય: હવે ટેલિકોમ કંપનીઓએ માત્ર કોલિંગ અને SMSવાળા સસ્તા પ્લાન આપવા પડશે.
દેશના મોબાઇલ ગ્રાહકો માટે ટેલિકોમ રેગ્યુલેટરી ઓથોરિટી ઓફ ઇન્ડિયા (TRAI) દ્વારા મહત્વપૂર્ણ નિયમનકારી ફેરફાર કરવામાં આવ્યો છે. 22 સપ્ટેમ્બર, 2026ના રોજ TRAIએ Telecom Consumers Protection (13th Amendment) Regulations, 2026 જાહેર કર્યા છે. નવા નિયમો હેઠળ ટેલિકોમ કંપનીઓએ ડેટાની જરૂરિયાત ન ધરાવતા ગ્રાહકો માટે માત્ર વોઇસ કોલિંગ અને SMSની સુવિધા ધરાવતા પ્લાન ઉપલબ્ધ કરાવવા પડશે. TRAIના જણાવ્યા મુજબ આવા Voice and SMS Only Packsમાં ઇન્ટરનેટ ડેટા સામેલ નહીં હોય. આથી જે ગ્રાહકો મોબાઇલનો ઉપયોગ મુખ્યત્વે કોલિંગ અને મેસેજ માટે કરે છે, તેમને પોતાની જરૂરિયાત પ્રમાણે પ્લાન પસંદ કરવાની વધુ સુવિધા મળશે.
નવા નિયમોમાં ખાસ કરીને ઓછી વેલિડિટી ધરાવતા રિચાર્જ માટે ગ્રાહક વિકલ્પો વધારવા પર ભાર મૂકવામાં આવ્યો છે. 30 દિવસ અથવા તેનાથી ઓછી વેલિડિટી ધરાવતા ગ્રાહકો માટે માત્ર વોઇસ અને SMS સુવિધાવાળા પ્લાન ઉપલબ્ધ કરાવવાની જોગવાઈ કરવામાં આવી છે. આ ઉપરાંત ગ્રાહકોને દર મહિને એક નિશ્ચિત તારીખે રિચાર્જ રિન્યૂ કરી શકે તેવો વિકલ્પ પણ આપવાનો નિયમ છે. તેનો હેતુ ગ્રાહકોને રિચાર્જની તારીખોની ગણતરી અને વારંવાર બદલાતી વેલિડિટી સાથે જોડાયેલી મુશ્કેલી ઘટાડવાનો છે. TRAIની નવી જોગવાઈઓનો મુખ્ય ફોકસ ગ્રાહકને તેની વાસ્તવિક જરૂરિયાત પ્રમાણે ટેલિકોમ સેવા પસંદ કરવાની તક આપવાનો છે.
માત્ર 30 દિવસ કે ઓછી વેલિડિટી પૂરતી જ વાત નથી. TRAIએ લાંબી વેલિડિટી ધરાવતા ગ્રાહકો માટે પણ Voice and SMS Only વિકલ્પ ઉપલબ્ધ કરાવવાનો માર્ગ નક્કી કર્યો છે. TRAIની માહિતી મુજબ આવા Voice and SMS Only Packsની વેલિડિટી 365 દિવસ સુધી હોઈ શકે છે. એટલે કે જે ગ્રાહકને લાંબા સમય માટે માત્ર કોલિંગ અને SMSની જ જરૂરિયાત હોય, તેના માટે પણ ડેટા વગરનો વિકલ્પ ઉપલબ્ધ રહેશે. આ પ્રકારના પ્લાન ખાસ કરીને એવા મોબાઇલ વપરાશકર્તાઓ માટે ઉપયોગી બની શકે છે જેઓ ઇન્ટરનેટ માટે મોબાઇલ ડેટાનો ઉપયોગ કરતા નથી અથવા અન્ય માધ્યમથી ઇન્ટરનેટનો ઉપયોગ કરે છે.
આ નિયમથી ફીચર ફોન અથવા કીપેડ ફોનનો ઉપયોગ કરતા ગ્રાહકોને પણ પોતાના ઉપયોગ પ્રમાણે રિચાર્જ પસંદ કરવાની તક મળશે. દેશમાં હજુ પણ એવા ઘણા વપરાશકર્તાઓ છે જેમની મોબાઇલ જરૂરિયાત મુખ્યત્વે વાતચીત અને SMS પૂરતી મર્યાદિત છે. આવા ગ્રાહકો માટે ડેટા વિનાના પ્લાનનો અલગ વિકલ્પ હોવાનો અર્થ એ છે કે તેઓ પોતાની જરૂરિયાતને અનુરૂપ ટેલિકોમ પેક પસંદ કરી શકે. વરિષ્ઠ નાગરિકો, ઓછા ડેટા વપરાશવાળા ગ્રાહકો અને એવા લોકો જેઓ મોબાઇલ ઇન્ટરનેટનો ઉપયોગ કરતા નથી, તેઓ માટે આ જોગવાઈ ખાસ મહત્વની બની શકે છે. જોકે, દરેક કંપનીના પ્લાનની અંતિમ કિંમત અને અન્ય શરતો કંપનીઓ દ્વારા જાહેર કરવામાં આવશે.
TRAIએ આ નિયમો બનાવતા પહેલાં વ્યાપક ચર્ચા અને જાહેર પરામર્શની પ્રક્રિયા હાથ ધરી હતી. 7 એપ્રિલ, 2026ના રોજ Draft Telecom Consumers Protection (Thirteenth Amendment) Regulations, 2026 જાહેર કરવામાં આવ્યા હતા અને તેના પર ટિપ્પણીઓ મંગાવવામાં આવી હતી. આ પ્રક્રિયા માટે શરૂઆતમાં 5 મે સુધીનો સમય આપવામાં આવ્યો હતો અને ત્યારબાદ સમયમર્યાદામાં વધારો કરવામાં આવ્યો હતો. TRAIના રેકોર્ડમાં ટેલિકોમ ઓપરેટર્સ, ઉદ્યોગ સંગઠનો, ગ્રાહક સંસ્થાઓ અને વ્યક્તિગત નાગરિકો સહિત વિવિધ હિતધારકોની રજૂઆતો નોંધાયેલી છે. અંતે 22 સપ્ટેમ્બર, 2026ના રોજ અંતિમ 13મો સુધારો જાહેર કરવામાં આવ્યો છે.
આ પરામર્શ પ્રક્રિયામાં ગ્રાહકોની સાથે ટેલિકોમ ઉદ્યોગ સાથે જોડાયેલી સંસ્થાઓ અને કંપનીઓએ પણ પોતાના અભિપ્રાયો રજૂ કર્યા હતા. TRAIની જાહેર માહિતીમાં Bharti Airtel, Reliance Jio અને Vodafone Idea સહિતના સેવા પ્રદાતાઓ તથા COAI, GSMA, IAMAI અને અન્ય સંસ્થાઓની રજૂઆતોનો સમાવેશ થાય છે. આ દર્શાવે છે કે નવા નિયમો તૈયાર કરતા પહેલાં ગ્રાહક અને ઉદ્યોગ બંને તરફથી મળેલા પ્રતિસાદને પ્રક્રિયામાં સામેલ કરવામાં આવ્યો હતો. TRAI દ્વારા જાહેર કરાયેલા અંતિમ નિયમો હવે ટેલિકોમ કંપનીઓ માટે ગ્રાહક સુરક્ષા સંબંધિત નવી જોગવાઈઓનો આધાર બનશે.
આમ, TRAIના 13મા સુધારા સાથે મોબાઇલ ગ્રાહકો માટે Voice and SMS Only Packsને નિયમનકારી આધાર મળ્યો છે. ડેટાની જરૂરિયાત ન ધરાવતા ગ્રાહકો માટે હવે માત્ર કોલિંગ અને SMSવાળા પ્લાન ઉપલબ્ધ રહેશે અને લાંબી વેલિડિટી ધરાવતા વિકલ્પો પણ આપવામાં આવશે. સાથે જ નિશ્ચિત તારીખે માસિક રિચાર્જ રિન્યૂ કરવાની સુવિધા અંગેની જોગવાઈ ગ્રાહકોના રિચાર્જ અનુભવને વધુ સરળ બનાવવાના હેતુથી કરવામાં આવી છે. હવે આગામી તબક્કામાં ટેલિકોમ કંપનીઓ આ નિયમો અનુસાર પોતાના ટેરિફ પ્લાન અને ગ્રાહક વિકલ્પોને કેવી રીતે અમલમાં મૂકે છે તેના પર નજર રહેશે.
