મારું શહેર ‘ટ્રાન્ઝેક્શન ન કરવું હોય તો 2 નંબર દબાવો’ અને યુવકનું ખાતું સાફ!

જામનગર શહેરમાં ઓનલાઈન છેતરપિંડીનો એક ચોંકાવનારો બનાવ સામે આવ્યો છે. શહેરના સેટેલાઈટ પાર્ક વિસ્તારમાં રહેતા એક યુવકને અજાણ્યા નંબર પરથી ફોન આવ્યો હતો. ફોન કરનાર વ્યક્તિએ યુવકને એવી સૂચના આપી હતી કે, જો તમે કોઈ ટ્રાન્ઝેક્શન કરવા માગતા હોવ તો 1 નંબર દબાવો અને જો ટ્રાન્ઝેક્શન કરવા માગતા ન હોવ તો 2 નંબર દબાવો. સામાન્ય રીતે બેંકિંગ સુરક્ષા અથવા ટ્રાન્ઝેક્શનની પુષ્ટિ માટે આવતા ઓટોમેટેડ કોલ જેવો સંદેશ લાગતાં યુવકે ફોન પર આપવામાં આવેલી સૂચનાનું પાલન કર્યું હતું. પરંતુ યુવકે ટ્રાન્ઝેક્શન ન કરવા માટે 2 નંબર દબાવ્યા બાદ જ તેની સાથે ઓનલાઈન છેતરપિંડી થઈ હોવાનો આક્ષેપ છે. આ ઘટનામાં યુવકના બેંક ખાતામાંથી કુલ રૂ. 4,85,458 ઉપડી ગયા હોવાની ફરિયાદ જામનગરના એ ડિવિઝન પોલીસ સ્ટેશનમાં નોંધાવવામાં આવી છે. આ બનાવે ફરી એકવાર સાયબર ગુનેગારોની નવી રીતો સામે સાવચેતી રાખવાની જરૂરિયાત ઊભી કરી છે.

ફરિયાદમાં જણાવ્યા અનુસાર, યુવકને અજાણ્યા મોબાઈલ નંબર પરથી ફોન આવ્યો હતો. ફોન કરનાર વ્યક્તિએ ટ્રાન્ઝેક્શન સંબંધિત માહિતી આપતાં યુવકને બે વિકલ્પ પસંદ કરવા કહ્યું હતું. તેમાં ટ્રાન્ઝેક્શન કરવું હોય તો 1 અને ન કરવું હોય તો 2 નંબર દબાવવાની સૂચના આપવામાં આવી હતી. યુવકને કોઈ અજાણ્યું નાણાકીય ટ્રાન્ઝેક્શન કરવાનું ન હોવાથી તેણે 2 નંબર દબાવ્યો હતો. સામાન્ય રીતે આવી સૂચનાઓ ફોનના ઓટોમેટેડ મેનુમાં આપવામાં આવતી હોવાથી યુવકને કદાચ તેમાં કોઈ શંકાસ્પદ બાબત જણાઈ નહોતી. પરંતુ આ ઘટના બાદ તેના મોબાઈલ અને બેંક ખાતા સાથે સંબંધિત શંકાસ્પદ પ્રવૃત્તિ થઈ હોવાનો આક્ષેપ સામે આવ્યો છે. અજાણ્યા કોલમાં માત્ર એક નંબર દબાવવાથી જ છેતરપિંડી થઈ હોવાની ફરિયાદને કારણે આ મામલો ચર્ચામાં આવ્યો છે.

યુવકની ફરિયાદ મુજબ, 2 નંબર દબાવ્યા બાદ સાયબર ઠગોએ તેનો મોબાઈલ હેક કર્યો હોવાની આશંકા છે અને ત્યારબાદ તેના બેંક ખાતામાંથી રૂ. 4,85,458ની રકમ ઉપાડી લેવામાં આવી હતી. ખાતામાંથી મોટી રકમ નીકળી જતાં યુવકને આર્થિક નુકસાન થયું હતું. જોકે, આ સમગ્ર પ્રક્રિયામાં મોબાઈલ કઈ રીતે હેક થયો, કોઈ લિંક કે એપ્લિકેશનનો ઉપયોગ થયો હતો કે નહીં, તેમજ બેંકિંગ વિગતો અથવા અન્ય સુરક્ષા માહિતી કેવી રીતે મેળવવામાં આવી તે અંગેની ચોક્કસ વિગતો તપાસ બાદ જ સ્પષ્ટ થઈ શકશે. માત્ર નંબર દબાવવાથી જ મોબાઈલ હેક થયો હોવાનું અંતિમ રીતે કહી શકાય નહીં. સાયબર ગુનેગારો દ્વારા વપરાયેલી ટેક્નિકલ પદ્ધતિ અને નાણાં કયા ખાતામાં ટ્રાન્સફર થયા તેની તપાસ મહત્વપૂર્ણ રહેશે.

આ બનાવ અંગે યુવકે જામનગરના એ ડિવિઝન પોલીસ સ્ટેશનમાં ફરિયાદ નોંધાવી છે. ફરિયાદના આધારે પોલીસે ઓનલાઈન નાણાકીય છેતરપિંડીના મામલે તપાસ શરૂ કરી છે. તપાસ દરમિયાન જે અજાણ્યા નંબર પરથી કોલ આવ્યો હતો તેની વિગતો મેળવવી, કોલ કરનાર વ્યક્તિની ઓળખ શોધવી અને બેંક ખાતામાંથી ઉપાડવામાં આવેલી રકમ કયા બેંક ખાતાઓમાં ટ્રાન્સફર થઈ તેની માહિતી મેળવવી મહત્વપૂર્ણ બની રહેશે. આ ઉપરાંત, યુવકના મોબાઈલમાં કોઈ શંકાસ્પદ એપ્લિકેશન, રિમોટ એક્સેસ સોફ્ટવેર અથવા અન્ય ડિજિટલ પ્રવૃત્તિ થઈ હતી કે કેમ તેની પણ તપાસ થઈ શકે છે. બેંકિંગ ટ્રાન્ઝેક્શનની વિગતો અને ડિજિટલ પુરાવાઓના આધારે સાયબર ગુનાની કડીઓ શોધવાનો પ્રયાસ કરવામાં આવશે. હાલ ફરિયાદના આધારે આગળની કાયદેસરની કાર્યવાહી અને તપાસ ચાલી રહી છે.

આ ઘટના સામાન્ય નાગરિકો માટે ચેતવણીરૂપ છે કે અજાણ્યા નંબર પરથી આવતા કોલને હળવાશથી ન લેવા જોઈએ. ખાસ કરીને કોઈ વ્યક્તિ પોતાને બેંક કર્મચારી, કસ્ટમર કેર પ્રતિનિધિ અથવા ટ્રાન્ઝેક્શન વિભાગનો કર્મચારી ગણાવીને ફોન કરે તો તેની ઓળખની ખાતરી કર્યા વગર કોઈ સૂચનાનું પાલન ન કરવું જોઈએ. બેંકના નામે આવતા ઓટોમેટેડ કોલમાં પણ સાવચેતી રાખવી જરૂરી છે. કોઈ અજાણી વ્યક્તિ કહે કે ટ્રાન્ઝેક્શન રોકવા માટે ચોક્કસ નંબર દબાવો, તો પણ સત્તાવાર બેંકિંગ માધ્યમથી તેની ખરાઈ કરવી જોઈએ. અજાણ્યા વ્યક્તિને OTP, UPI PIN, ATM PIN, પાસવર્ડ કે બેંક ખાતાની ગુપ્ત માહિતી ક્યારેય આપવી નહીં. કોઈ અજાણી લિંક ખોલવી કે ફોનમાં અજાણી એપ્લિકેશન ઇન્સ્ટોલ કરવી પણ જોખમી બની શકે છે.

જો કોઈ વ્યક્તિને પોતાના બેંક ખાતામાંથી અજાણ્યું ટ્રાન્ઝેક્શન થયું હોવાનું જણાય, તો તાત્કાલિક બેંકનો સંપર્ક કરીને સંબંધિત ખાતા અથવા ડિજિટલ પેમેન્ટ સુવિધા સુરક્ષિત કરાવવી જોઈએ. સાથે જ સાયબર નાણાકીય છેતરપિંડીની ફરિયાદ માટે ભારતના સત્તાવાર હેલ્પલાઇન નંબર 1930 પર તાત્કાલિક જાણ કરવી અને cybercrime.gov.in પર ફરિયાદ નોંધાવવી જોઈએ. જેટલી વહેલી તકે ફરિયાદ કરવામાં આવે તેટલી વહેલી તકે નાણાંના ટ્રાન્ઝેક્શનને ટ્રેસ કરવા અને શક્ય હોય ત્યાં રોકવાની કાર્યવાહી શરૂ થઈ શકે છે. કોલનો નંબર, મેસેજ, બેંક ટ્રાન્ઝેક્શનની વિગતો અને અન્ય ડિજિટલ પુરાવા સાચવી રાખવા પણ જરૂરી છે. કોઈપણ વ્યક્તિએ છેતરપિંડીનો ભોગ બન્યા બાદ શરમ કે સંકોચ રાખ્યા વગર તાત્કાલિક ફરિયાદ કરવી જોઈએ.

જામનગરના સેટેલાઈટ પાર્ક વિસ્તારમાં બનેલી આ ઘટનામાં યુવકને રૂ. 4,85,458નું નુકસાન થયું હોવાની ફરિયાદ નોંધાઈ છે. ‘ટ્રાન્ઝેક્શન કરવું હોય તો 1 અને ન કરવું હોય તો 2 દબાવો’ જેવી સરળ લાગતી સૂચનાનો ઉપયોગ કરીને સાયબર ઠગોએ છેતરપિંડી આચરી હોવાનો આક્ષેપ છે. હવે પોલીસ તપાસમાં અજાણ્યા કોલ પાછળ કોણ હતું, યુવકના મોબાઈલ સાથે કઈ રીતે ચેડાં કરવામાં આવ્યાં અને ઉપાડવામાં આવેલી રકમ ક્યાં ટ્રાન્સફર થઈ તે અંગેની વિગતો બહાર આવે તે મહત્વપૂર્ણ રહેશે. આ બનાવ દરેક મોબાઈલ અને ઇન્ટરનેટ વપરાશકર્તા માટે ચેતવણી સમાન છે કે અજાણ્યા કોલ પર આપવામાં આવતી સૂચનાઓનું આંધળું પાલન ન કરવું. ડિજિટલ વ્યવહારોમાં થોડી સાવચેતી અને સમયસર ફરિયાદ મોટા આર્થિક નુકસાનથી બચાવવામાં મદદરૂપ બની શકે છે.