સબરસ આધાર કાર્ડમાં નામ સુધારવાના નિયમો કડક, UIDAIએ નવી SOP જાહેર કરી.
આધાર કાર્ડમાં નામ સુધારવા અથવા બદલવા માંગતા નાગરિકો માટે મહત્વના સમાચાર સામે આવ્યા છે. ભારતીય વિશિષ્ટ ઓળખ પ્રાધિકરણ એટલે કે UIDAI દ્વારા 18 સપ્ટેમ્બર, 2026ના રોજ આધાર કાર્ડમાં નામ અપડેટ કરવા માટે નવી સ્ટાન્ડર્ડ ઓપરેટિંગ પ્રોસિજર એટલે કે SOP જાહેર કરવામાં આવી છે. UIDAIની સત્તાવાર વેબસાઇટ પર આ SOP ઉપલબ્ધ કરવામાં આવી છે અને તેમાં નામમાં થતા અલગ-અલગ પ્રકારના સુધારા અથવા ફેરફાર માટે અલગ પ્રક્રિયા અને જરૂરી દસ્તાવેજોની જોગવાઈ કરવામાં આવી છે. એટલે હવે આધાર કાર્ડમાં નામ સુધારવા માટે માત્ર સામાન્ય દસ્તાવેજ રજૂ કરવાથી દરેક કેસમાં કામ પૂર્ણ થશે એવું નથી. નામમાં કઈ પ્રકારનો ફેરફાર કરવાનો છે તેના આધારે યોગ્ય દસ્તાવેજ, ઓળખનો પુરાવો અને જરૂરી હોય ત્યાં સંબંધિત અનુબંધ મુજબનું શપથપત્ર રજૂ કરવું પડશે. UIDAIની હાલની માહિતી પ્રમાણે નામમાં સામાન્ય સુધારા માટે આધાર સેવા કેન્દ્રની મુલાકાત લેવી પડે છે, જ્યારે મોટા અથવા સંપૂર્ણ નામ પરિવર્તન માટે વધારાની પ્રક્રિયા લાગુ થઈ શકે છે.
સૌ પ્રથમ સમજવું જરૂરી છે કે SOP એટલે સ્ટાન્ડર્ડ ઓપરેટિંગ પ્રોસિજર, એટલે કે કોઈ ચોક્કસ પ્રક્રિયાને એકસરખી અને નિયમબદ્ધ રીતે પૂર્ણ કરવા માટે નક્કી કરવામાં આવેલી માર્ગદર્શિકા. આધારના નામ અપડેટ માટેની નવી SOPમાં અલગ-અલગ પરિસ્થિતિઓને અલગ શ્રેણીમાં રાખવામાં આવી છે. જો આધાર કાર્ડમાં નામ લખતી વખતે ડેટા એન્ટ્રીની ભૂલ થઈ હોય અને અગાઉ અરજદાર દ્વારા રજૂ કરવામાં આવેલા ઓળખ અથવા સંબંધના દસ્તાવેજમાં સાચું નામ દર્શાવેલું હોય, તો આવા કેસ માટે અલગ શપથપત્રની જોગવાઈ કરવામાં આવી છે. પુખ્ત વ્યક્તિ માટે અનુબંધ-બી અને સગીર માટે અનુબંધ-સી મુજબનું શપથપત્ર રજૂ કરવાનું રહેશે. સાથે જ નિર્ધારિત ઓળખ અથવા સંબંધનો દસ્તાવેજ આપવો જરૂરી બની શકે છે. આ પ્રક્રિયાનો મુખ્ય હેતુ આધારના ડેટામાં થયેલી ભૂલ અને ખરેખર નામ બદલવાની માંગ વચ્ચે સ્પષ્ટ તફાવત રાખવાનો છે.
લગ્ન અથવા છૂટાછેડા પછી નામ અથવા સરનેમમાં ફેરફાર કરવા માંગતા લોકો માટે પણ નવી પ્રક્રિયામાં અલગ જોગવાઈ કરવામાં આવી છે. લગ્ન પછી સરનેમ બદલવી હોય અથવા છૂટાછેડા બાદ અગાઉનું નામ કે સરનેમ પુનઃસ્થાપિત કરવું હોય તો સંબંધિત દસ્તાવેજોના આધારે પ્રક્રિયા કરવામાં આવશે. આ પ્રકારના કિસ્સાઓમાં અનુબંધ-ડી મુજબનું શપથપત્ર રજૂ કરવાની જોગવાઈ છે. અરજદારે પોતાના કેસને અનુરૂપ ઓળખ અથવા સંબંધ દર્શાવતો માન્ય દસ્તાવેજ રજૂ કરવો પડશે. એટલે માત્ર મૌખિક માહિતીના આધારે નામ અથવા સરનેમ બદલવાની પ્રક્રિયા નહીં થાય, પરંતુ દસ્તાવેજી પુરાવાના આધારે નામ અપડેટ કરવાની પ્રક્રિયા હાથ ધરવામાં આવશે. ખાસ કરીને લગ્ન, છૂટાછેડા અથવા પરિવાર સાથે સંબંધિત નામ પરિવર્તનના કિસ્સામાં યોગ્ય દસ્તાવેજો તૈયાર રાખવા નાગરિકો માટે મહત્વપૂર્ણ બની રહેશે.
નામમાં ‘ઉર્ફ’ એટલે કે Alias દર્શાવેલું હોય અને અરજદાર તેમાં રહેલા એક નામને દૂર કરીને માત્ર એક નામ રાખવા માંગતા હોય તો તેના માટે પણ નવી SOPમાં અલગ વ્યવસ્થા કરવામાં આવી છે. પુખ્ત વ્યક્તિ માટે અનુબંધ-ઇ અને સગીર માટે અનુબંધ-એફ મુજબનું શપથપત્ર જરૂરી બની શકે છે. આ સાથે નિર્ધારિત ઓળખ અથવા સંબંધના દસ્તાવેજો પણ રજૂ કરવાના રહેશે. એટલે આધાર કાર્ડમાં એકથી વધુ નામ, ઉપનામ અથવા ‘ઉર્ફ’ જેવી વિગતો દર્શાવવામાં આવી હોય તો તેને દૂર કરવાની પ્રક્રિયા પણ હવે ચોક્કસ કેટેગરી અને દસ્તાવેજોના આધારે કરવામાં આવશે. નાગરિકોએ પોતાની પરિસ્થિતિ કઈ શ્રેણીમાં આવે છે તે સમજીને યોગ્ય અનુબંધનો ઉપયોગ કરવો પડશે, જેથી અરજીમાં દસ્તાવેજોની ખામીના કારણે વિલંબ અથવા અસ્વીકારની શક્યતા ઓછી રહે.
જો કોઈ વ્યક્તિ આધાર કાર્ડમાં માત્ર નાની સ્પેલિંગની ભૂલ સુધારવા માંગે છે અને જો યોગ્ય ઓળખ દસ્તાવેજમાં સાચું નામ ઉપલબ્ધ હોય, તો તે સામાન્ય નામ અપડેટની શ્રેણીમાં આવી શકે છે. UIDAIની સત્તાવાર માહિતી પ્રમાણે નામમાં ફેરફાર માટે અરજદારે આધાર સેવા કેન્દ્રની મુલાકાત લેવી પડે છે અને માન્ય ઓળખ દસ્તાવેજ રજૂ કરવો પડે છે. UIDAIના FAQ મુજબ નામ સામાન્ય રીતે જીવનકાળમાં બે વખત અપડેટ કરવાની મંજૂરી છે. જો નામ અપડેટની મર્યાદા પૂર્ણ થઈ ગઈ હોય અને ફરી નામમાં ફેરફાર જરૂરી હોય, તો ગેઝેટ નોટિફિકેશન સહિતની અપવાદરૂપ પ્રક્રિયા લાગુ પડે છે. આવા કિસ્સામાં અરજદારે ગેઝેટ નોટિફિકેશન અને જૂના નામવાળો ફોટોગ્રાફ ધરાવતો ઓળખ દસ્તાવેજ રજૂ કરવો પડે છે.
મોટા પ્રમાણમાં નામ બદલવાના કિસ્સામાં નિયમો વધુ કડક છે. UIDAIની સત્તાવાર માહિતી અનુસાર પ્રથમ નામ અથવા આખા નામમાં ફેરફાર કરવા માટે સરકારી ગેઝેટની નોટિફિકેશન કોપી અને આધાર પર દર્શાવેલા જૂના નામવાળો ઓળખ પુરાવો જરૂરી બની શકે છે. ગેઝેટમાં દર્શાવેલી વિગતો અને આધારની વિગતો વચ્ચે સુસંગતતા પણ મહત્વપૂર્ણ છે. નામમાં માત્ર સામાન્ય સુધારો અને સંપૂર્ણ નામ પરિવર્તન વચ્ચે UIDAI દ્વારા તફાવત કરવામાં આવે છે. આ ઉપરાંત આધારના નામમાં ડૉક્ટર, કર્નલ, શ્રી, શ્રીમતી, મિસ્ટર જેવા રેન્ક, પદવી અથવા પ્રિફિક્સ દર્શાવવામાં આવ્યા હોય તો તેને દૂર કરવાની પણ જોગવાઈ છે. UIDAIના નિયમો મુજબ આધારના નામમાં સલામતી અને ડેટાની ચોકસાઈ જાળવવા માટે વ્યક્તિનું નામ જરૂરી દસ્તાવેજ પ્રમાણે દાખલ થવું જોઈએ અને અનાવશ્યક ટાઇટલ અથવા હોનરિફિક્સનો સમાવેશ ન કરવો જોઈએ.
આ નવા નિયમોના કારણે નાગરિકો માટે સૌથી મહત્વની બાબત એ છે કે આધાર કાર્ડમાં નામ સુધારવા જતાં પહેલાં પોતાના કેસની શ્રેણી ઓળખવી અને તે મુજબના દસ્તાવેજો તૈયાર રાખવા. ડેટા એન્ટ્રીની ભૂલ છે કે લગ્ન પછી સરનેમ બદલવી છે, છૂટાછેડા પછી નામ બદલવું છે, ‘ઉર્ફ’ નામ દૂર કરવું છે કે પછી આખું નામ બદલવું છે—દરેક સ્થિતિમાં પ્રક્રિયા અલગ હોઈ શકે છે. UIDAI હાલમાં નામ સહિતની ડેમોગ્રાફિક વિગતોમાં અપડેટની સુવિધા આપે છે, પરંતુ નામના ફેરફાર માટે આધાર કેન્દ્ર પર દસ્તાવેજ ચકાસણી કરવામાં આવે છે. તેથી કોઈપણ અરજદારએ માત્ર એજન્ટો અથવા અનધિકૃત માહિતી પર આધાર રાખવાને બદલે UIDAIની સત્તાવાર માર્ગદર્શિકા અને માન્ય દસ્તાવેજોની યાદી તપાસવી જોઈએ. નવી SOPનો હેતુ નામ સુધારાની પ્રક્રિયાને વધુ દસ્તાવેજ આધારિત, એકરૂપ અને ચકાસણીયોગ્ય બનાવવાનો છે.
