ગીતા સંદેશ શ્રીમદ્ ભગવદ્ ગીતા અધ્યાય ૨ — સાંખ્ય યોગ | શ્લોક ૪૧

श्रीभगवानुवाच  व्यवसायात्मिका बुद्धिरेकेह कुरुनन्दन ।
बहुशाखा ह्यनन्ताश्च बुद्धयोऽव्यवसायिनाम् ॥४१॥

ગુજરાતી અર્થ

હે કુરુનંદન! આ કર્મયોગના માર્ગમાં નિશ્ચયાત્મક અને એકાગ્ર બુદ્ધિ એક જ હોય છે, જ્યારે જે લોકોનો નિશ્ચય દૃઢ નથી તેમની બુદ્ધિ અનેક દિશાઓમાં ફેલાયેલી અને અનંત પ્રકારની હોય છે.

સરળ સમજ

શ્રીકૃષ્ણ અહીં દૃઢ નિશ્ચય અને એકાગ્રતાનું મહત્વ સમજાવે છે.

જે વ્યક્તિને પોતાના જીવનના સાચા ધ્યેયની સમજ હોય છે, તેની બુદ્ધિ એક દિશામાં આગળ વધે છે. તે મુશ્કેલીઓ આવે તો પણ પોતાના યોગ્ય કર્તવ્યથી ભટકતી નથી.

પરંતુ જે વ્યક્તિનો નિશ્ચય નબળો હોય છે, તેનું મન વારંવાર બદલાતું રહે છે—

ક્યારેક સફળતા પાછળ દોડવું,

ક્યારેક લોકો શું કહેશે તેની ચિંતા,

ક્યારેક પૈસા,

ક્યારેક પ્રતિષ્ઠા,

ક્યારેક સુખ-સગવડ.

આ રીતે મન અનેક શાખાઓમાં વહેંચાઈ જાય છે.

મહત્વના શબ્દો

व्यवसायात्मिका बुद्धिः — દૃઢ નિશ્ચયવાળી બુદ્ધિ

एक — એકાગ્ર, એક દિશામાં સ્થિર

अव्यवसायिनाम् — દૃઢ નિશ્ચય વિનાના લોકોની

बहुशाखाः — અનેક શાખાઓમાં વહેંચાયેલી

अनन्ताः — અનંત પ્રકારની

આધ્યાત્મિક સંદેશ

અહીં *“એક બુદ્ધિ”*નો અર્થ એ નથી કે મનુષ્ય માત્ર એક જ વિચાર કરી શકે. તેનો અર્થ છે કે જીવનનું અંતિમ ધ્યેય સ્પષ્ટ હોય અને કર્મો તે ધ્યેય તરફ કેન્દ્રિત હોય.કર્મયોગી કહે છે:“મારું કર્તવ્ય શું છે? હું તે નિષ્ઠાથી કરીશ અને પરિણામની આસક્તિ રાખીશ નહીં.”

જ્યારે મનુષ્ય વારંવાર પરિણામ, પ્રશંસા, ભય અને ઇચ્છાઓ વચ્ચે ફસાઈ જાય છે, ત્યારે તેની આંતરિક શક્તિ વિખેરાઈ જાય છે.

 જીવનમાં ઉપયોગ

આ શ્લોક આજના સમયમાં ખાસ ઉપયોગી છે. એકસાથે ઘણી વસ્તુઓ મેળવવાની દોડમાં આપણે ઘણી વખત ફોકસ ગુમાવી દઈએ છીએ.

તેથી પોતાને પૂછવું:

“મારા માટે ખરેખર મહત્વનું શું છે?”

જવાબ સ્પષ્ટ થાય પછી દૃઢ નિશ્ચય સાથે સતત પ્રયત્ન કરવો.

શ્લોક ૪૧નો મુખ્ય સંદેશ,દૃઢ નિશ્ચયવાળી બુદ્ધિ એક દિશામાં આગળ વધે છે; અસ્થિર બુદ્ધિ અનેક દિશામાં ભટકે છે.”ધ્યેય સ્પષ્ટ રાખો, બુદ્ધિને એકાગ્ર રાખો અને કર્તવ્યના માર્ગે સ્થિર રહો.