ગીતા સંદેશ શ્રીમદ્ ભગવદ્ ગીતા અધ્યાય ૨ — સાંખ્ય યોગ | શ્લોક ૪૨
यामिमां पुष्पितां वाचं प्रवदन्त्यविपश्चितः ।
वेदवादरताः पार्थ नान्यदस्तीति वादिनः ॥४२॥
ગુજરાતી અર્થ
હે પાર્થ! જે લોકો સાચા જ્ઞાનથી વંચિત છે અને માત્ર વેદોના કર્મકાંડમાં આસક્ત છે, તેઓ એવી મોહક અને આકર્ષક વાતો કરે છે કે આ સિવાય બીજું કંઈ જ નથી.
સરળ સમજ
અહીં શ્રીકૃષ્ણ વેદોના વિરોધમાં નથી બોલતા, પરંતુ માત્ર કર્મકાંડ અને તેના ફળમાં જ અટવાઈ જનાર લોકોની ટીકા કરે છે.
કેટલાક લોકો ધાર્મિક કાર્યો માત્ર એટલા માટે કરે છે કે—
મને વધુ ધન મળે,
સ્વર્ગ મળે,
સુખ મળે,
મારી ઇચ્છાઓ પૂરી થાય,
મને પ્રતિષ્ઠા મળે.
આવી વાતો સાંભળવામાં ખૂબ સુંદર અને આકર્ષક લાગે છે, એટલે શ્રીકૃષ્ણ તેને “પુષ્પિત વાણી” કહે છે—ફૂલ જેવી સુંદર વાતો.
પરંતુ જો ધર્મનો હેતુ માત્ર ઇચ્છિત ફળ મેળવવાનો વ્યવહાર બની જાય અને આત્મજ્ઞાન તથા ઈશ્વરપ્રાપ્તિનો હેતુ ભૂલી જાય, તો મનુષ્ય કર્મના બંધનમાં જ ફસાયેલો રહે છે.
મહત્વના શબ્દો
पुष्पितां वाचम् — ફૂલ જેવી આકર્ષક વાતો
अविपश्चितः — સાચા તત્ત્વજ્ઞાનથી અજાણ લોકો
वेदवादरताः — વેદવાણીના કર્મકાંડમાં આસક્ત
नान्यदस्तीति — “આ સિવાય બીજું કંઈ નથી” એવું માનનારા
આધ્યાત્મિક સંદેશ
શ્રીકૃષ્ણ કહે છે કે ધર્મ માત્ર ઈચ્છાઓ પૂરી કરવાનું સાધન નથી.
જો આપણે પૂજા, યજ્ઞ, દાન કે ધાર્મિક કાર્ય પણ માત્ર “મને શું મળશે?” એ ભાવથી કરીએ, તો આધ્યાત્મિક વિકાસ અધૂરો રહી જાય છે.
સાચો આધ્યાત્મિક માર્ગ આપણને ધીમે ધીમે “મારે શું જોઈએ?”માંથી “મારે શું કરવું જોઈએ?” તરફ લઈ જાય છે.
જીવનનો પાઠ
આજના જીવનમાં પણ ઘણી વખત આપણે કોઈ કાર્ય પહેલાં પૂછીએ છીએ:
“આ કરવાથી મને શું મળશે?”
ગીતા આપણને શીખવે છે કે જીવનનો ઊંચો દૃષ્ટિકોણ છે:
“આ મારું કર્તવ્ય છે, તેથી હું તેને નિષ્ઠાથી કરીશ.”
શ્લોક ૪૨નો મુખ્ય સંદેશ “ધર્મને માત્ર ઇચ્છિત ફળ મેળવવાનું સાધન ન બનાવો; ધર્મનો સાચો હેતુ આત્મઉન્નતિ અને પરમ સત્યની અનુભૂતિ છે.”
