સબરસ ગાંધી જયંતીએ રાજ્ય સરકારનો મહત્વપૂર્ણ નિર્ણય.
ગાંધી જયંતીના પાવન અવસર નિમિત્તે ગુજરાત સરકારે ખાદી અને ગ્રામોદ્યોગ ક્ષેત્રને પ્રોત્સાહન આપવા મહત્વપૂર્ણ નિર્ણય લીધો છે. રાષ્ટ્રપિતા મહાત્મા ગાંધીજીના સ્વદેશી અને ખાદીના વિચારને વધુ વેગ મળે તેમજ રાજ્યના ખાદી ક્ષેત્ર સાથે જોડાયેલા કારીગરોને સતત રોજગારી મળી રહે તે હેતુથી આ વિશેષ બજાર પ્રોત્સાહન સહાય જાહેર કરવામાં આવી છે. મુખ્યમંત્રી ભૂપેન્દ્ર પટેલના માર્ગદર્શન હેઠળ ગુજરાત રાજ્ય ખાદી ગ્રામોદ્યોગ બોર્ડ દ્વારા આ નિર્ણય લેવામાં આવ્યો છે. રાજ્યમાં ખાદી અને પોલિવસ્ત્રનું ઉત્પાદન તથા વેચાણ વધે અને વધુમાં વધુ લોકો સ્વદેશી ઉત્પાદનો અપનાવે તે માટે 2 ઓક્ટોબર, 2026થી 31 ડિસેમ્બર, 2026 સુધી આ વિશેષ સહાયનો લાભ આપવામાં આવશે. આ નિર્ણયથી ખાદી ક્ષેત્ર સાથે સંકળાયેલા ઉત્પાદકો, કાંતનાર-વણનાર કારીગરો તેમજ ગ્રાહકોને સીધો કે પરોક્ષ લાભ મળવાની અપેક્ષા છે.
રાજ્ય સરકાર દ્વારા જાહેર કરવામાં આવેલી યોજના અંતર્ગત ગુજરાત રાજ્ય ખાદી ગ્રામોદ્યોગ બોર્ડ સાથે માન્ય સંસ્થાઓ અને મંડળીઓ દ્વારા ઉત્પાદિત ખાદી તથા પોલિવસ્ત્રની ઉત્પાદન કિંમત પર 30 ટકા ખાસ બજાર પ્રોત્સાહન સહાય આપવામાં આવશે. આ સહાયનો લાભ ગ્રાહકોને ખાદી વેચાણ કેન્દ્રો મારફતે ખરીદી કરતી વખતે વળતર સ્વરૂપે મળવાનો છે. એટલે કે ખાદી અને પોલિવસ્ત્રના ઉત્પાદનો ખરીદતા ગ્રાહકો માટે આ સમયગાળા દરમિયાન આકર્ષક રાહત ઉપલબ્ધ થશે. સરકારનો હેતુ માત્ર ખાદીના વેચાણને વધારવાનો નથી, પરંતુ ખાદી ઉત્પાદન સાથે જોડાયેલા સમગ્ર વ્યવસ્થાતંત્રને મજબૂત બનાવવાનો પણ છે. ખાસ કરીને ગ્રામ્ય વિસ્તારોમાં ખાદી આધારિત રોજગારીનું મહત્વ વધારે હોવાથી આ પ્રકારની બજાર પ્રોત્સાહન સહાયથી સ્થાનિક સ્તરે ઉત્પાદન અને વેચાણ બંનેમાં ગતિ આવવાની શક્યતા છે.
ખાદીને પ્રોત્સાહન આપવાની આ પહેલને કેન્દ્ર સરકારના ‘ખાદી ફોર નેશન, ખાદી ફોર ફેશન’, ‘વોકલ ફોર લોકલ’ તેમજ ‘હર ઘર સ્વદેશી, ઘર ઘર સ્વદેશી’ જેવા અભિયાનો સાથે પણ જોડવામાં આવી છે. સરકાર દ્વારા નાગરિકોને સ્વદેશી ઉત્પાદનો તરફ વળવા માટે સતત પ્રોત્સાહિત કરવામાં આવી રહ્યા છે. આગામી સમયમાં ધાર્મિક તહેવારો, સામાજિક પ્રસંગો અને જાહેર કાર્યક્રમોમાં ખાદી તથા સ્વદેશી ઉત્પાદનોની ખરીદી વધે તેવો પણ સરકારનો ઉદ્દેશ છે. ખાદી હવે માત્ર પરંપરાગત વસ્ત્ર તરીકે નહીં પરંતુ ફેશન અને દૈનિક ઉપયોગ સાથે જોડાયેલા વિવિધ ઉત્પાદનોના રૂપમાં પણ ઉપલબ્ધ બની રહી છે. સરકારની આ સહાયથી ગ્રાહકોને વિવિધ પ્રકારના ખાદી ઉત્પાદનો ખરીદવાની તક મળશે અને સાથે સ્થાનિક ઉત્પાદનને પણ બજાર મળશે.
ગુજરાતમાં ખાદી ક્ષેત્ર સાથે મોટી સંખ્યામાં કારીગરો જોડાયેલા છે. સરકારના જણાવ્યા અનુસાર, KVICનું પ્રમાણપત્ર ધરાવતી તેમજ ખાદી બોર્ડના ઈ-કુટીર પોર્ટલ પર નોંધાયેલ અંદાજે 220થી વધુ માન્ય ખાદી સંસ્થા અને મંડળીઓ ખાદી તથા પોલિવસ્ત્રના ઉત્પાદન સાથે સંકળાયેલી છે. આ સંસ્થાઓ અને મંડળીઓના ઉત્પાદન સાથે અંદાજે 16 હજારથી વધુ કાંતનાર અને વણનાર કારીગરો જોડાયેલા હોવાનું જણાવાયું છે. ખાદીનું વેચાણ વધવાથી આ કારીગરોને સતત કામ અને રોજગારી મળવામાં મદદ મળી શકે છે. ખાસ કરીને ગ્રામ્ય અને નાના શહેરોના કારીગરો માટે ખાદી આધારિત રોજગારી આવકનું મહત્વપૂર્ણ સાધન બની શકે છે. આ રીતે બજાર પ્રોત્સાહન સહાયનો લાભ માત્ર ખરીદદાર સુધી મર્યાદિત નહીં રહેતા ઉત્પાદન સાથે જોડાયેલા કારીગરો સુધી પણ પહોંચવાનો હેતુ છે.
આ સહાય યોજના હેઠળ ખાદી અને પોલિવસ્ત્રમાંથી તૈયાર થતા વિવિધ ઉત્પાદનોને પણ બજાર મળવાની શક્યતા છે. તેમાં આસન, શેતરંજી, રેશમ પટોળા, ઊની સ્વેટર, જર્સી, શાલ અને ખાદીના વિવિધ પ્રકારના રેડિમેઇડ ગારમેન્ટ્સ સહિત અનેક ઉત્પાદનોનો સમાવેશ થાય છે. તહેવારો અને શિયાળાની સિઝન દરમિયાન શાલ, સ્વેટર અને અન્ય વસ્ત્રોની માંગ વધતી હોય છે, ત્યારે આવા ઉત્પાદનોના વેચાણને પણ પ્રોત્સાહન મળી શકે છે. બીજી તરફ ખાદીમાંથી તૈયાર થતા રેડિમેઇડ કપડાં યુવા વર્ગ અને ફેશન સાથે જોડાયેલા ગ્રાહકો માટે પણ આકર્ષણનું કેન્દ્ર બની શકે છે. સ્થાનિક ઉત્પાદનોની ખરીદી વધવાથી ગ્રામ્ય વિસ્તારોમાં ઉત્પાદન પ્રવૃત્તિઓને વેગ મળી શકે છે અને સ્થાનિક અર્થતંત્રને મજબૂતી આપવાનો માર્ગ મોકળો થઈ શકે છે.
ખાદીના વેચાણને વધુ વ્યાપક બનાવવા માટે રાજ્ય સરકાર દ્વારા વિવિધ શહેરોમાં પ્રદર્શન-સહ-વેચાણ મેળાઓનું પણ આયોજન કરવામાં આવે છે. ગાંધી જયંતીના અવસર નિમિત્તે આ વર્ષે અમદાવાદ, ભરૂચ અને વડોદરા ખાતે ખાસ ખાદી પ્રદર્શન-સહ-વેચાણ મેળાઓ યોજાવાના છે. 2 ઓક્ટોબરથી 7 ઓક્ટોબર દરમિયાન અમદાવાદની ગુજરાત વિદ્યાપીઠ ખાતે ખાદી મેળાનું આયોજન કરવામાં આવ્યું છે. ભરૂચ ખાતે 1 ઓક્ટોબરથી 10 ઓક્ટોબર દરમિયાન તથા વડોદરા ખાતે 11 ઓક્ટોબરથી 17 ઓક્ટોબર દરમિયાન ખાદી પ્રદર્શન-સહ-વેચાણ મેળો યોજાશે. આ મેળાઓમાં વિવિધ પ્રકારના ખાદી અને ગ્રામોદ્યોગ ઉત્પાદનો ગ્રાહકો માટે ઉપલબ્ધ કરાવવામાં આવશે. સરકાર દ્વારા નાગરિકોને આ મેળાઓની મુલાકાત લઈ સ્વદેશી ઉત્પાદનોની ખરીદી કરવા અપીલ કરવામાં આવી છે.
આમ, ગાંધી જયંતીના અવસર પર ગુજરાત સરકાર દ્વારા ખાદી અને પોલિવસ્ત્ર ક્ષેત્ર માટે જાહેર કરવામાં આવેલી 30 ટકા ખાસ બજાર પ્રોત્સાહન સહાયને કારણે આગામી ત્રણ મહિના દરમિયાન ખાદીના વેચાણને વેગ આપવાનો પ્રયાસ કરવામાં આવ્યો છે. 2 ઓક્ટોબરથી 31 ડિસેમ્બર, 2026 સુધી મળનારી આ સહાયનો લાભ માન્ય ખાદી સંસ્થાઓ અને મંડળીઓના ઉત્પાદનો ખરીદતા ગ્રાહકોને મળશે. સાથે જ અમદાવાદ, ભરૂચ અને વડોદરા ખાતે યોજાનારા ખાદી મેળાઓ દ્વારા ગ્રાહકોને વિવિધ સ્વદેશી ઉત્પાદનો એક જ સ્થળે ખરીદવાની તક મળશે. સરકારનો મુખ્ય ઉદ્દેશ ખાદીના વિચારને જનજીવન સાથે વધુ મજબૂત રીતે જોડવાનો, સ્થાનિક કારીગરોને રોજગારી આપવાનો અને સ્વદેશી ઉત્પાદનોના ઉપયોગને પ્રોત્સાહન આપવાનો છે. આવનારા તહેવારો દરમિયાન નાગરિકો ખાદી અને સ્વદેશી ઉત્પાદનોની ખરીદી કરે તો તેનો સીધો લાભ સ્થાનિક ઉત્પાદન અને કારીગરોને મળી શકે છે.
