મારું શહેર હાપા–કાનાલુસના 31 કિમી રેલવે ટ્રેક પર ડ્રોનથી OHEનું સફળ પરીક્ષણ.
રાજકોટ ડિવિઝન દ્વારા રેલવેના વીજ માળખાની સુરક્ષા અને જાળવણીને વધુ આધુનિક બનાવવા માટે મહત્વપૂર્ણ પહેલ કરવામાં આવી છે. રાજકોટ ડિવિઝન દ્વારા 31 કિલોમીટર લાંબા હાપા–કાનાલુસ સેક્શનમાં ડ્રોન આધારિત લાઈવ-લાઈન ઓવરહેડ ઇક્વિપમેન્ટ એટલે કે OHE નિરીક્ષણ અને સર્વેલન્સ સિસ્ટમનું સફળ પરીક્ષણ કરવામાં આવ્યું છે. ઇલેક્ટ્રિક ટ્રેનોના સંચાલન માટે OHE પ્રણાલી અત્યંત મહત્વપૂર્ણ છે, કારણ કે આ સિસ્ટમ ટ્રેનને જરૂરી વીજ પુરવઠો પૂરો પાડે છે. આથી OHEની સુરક્ષા, વિશ્વસનીયતા અને યોગ્ય જાળવણી રેલવે સંચાલન માટે મહત્વપૂર્ણ બની રહે છે. નવી ડ્રોન ટેક્નોલોજીના ઉપયોગથી હવે આ સમગ્ર પ્રણાલીના નિરીક્ષણને વધુ ઝડપી, સચોટ અને અસરકારક બનાવવાનો પ્રયાસ કરવામાં આવ્યો છે.
રાજકોટ ડિવિઝનના વરિષ્ઠ ડિવિઝનલ કોમર્શિયલ મેનેજર શ્રી સુનિલ કુમાર મીનાના જણાવ્યા અનુસાર, ડ્રોન આધારિત નિરીક્ષણથી OHEના વિવિધ સાધનોમાં ઊભી થઈ શકે તેવી સંભવિત ખામીઓ અને અસામાન્યતાઓની સમયસર ઓળખ કરવામાં મદદ મળશે. સામાન્ય રીતે OHEમાં કોઈ નાની ખામી સમયસર ધ્યાનમાં ન આવે તો આગળ જતાં તે મોટી ટેક્નિકલ સમસ્યામાં પરિવર્તિત થઈ શકે છે. નવી સિસ્ટમ દ્વારા આવી ખામીઓ પ્રારંભિક તબક્કે જ ઓળખી શકાય તેવી અપેક્ષા છે. જેના કારણે જરૂરી જાળવણીનું કામ ઝડપથી હાથ ધરી શકાય અને OHE ફેલ્યોરની શક્યતાઓ ઘટાડવામાં મદદ મળી શકે. આથી ટ્રેન સંચાલનની વિશ્વસનીયતા અને સમયપાલન જાળવવામાં પણ આ ટેક્નોલોજી ઉપયોગી સાબિત થઈ શકે છે.
આ અત્યાધુનિક ડ્રોન સિસ્ટમનું એક મહત્વનું પાસું એ છે કે 31 કિલોમીટર લાંબા OHE સેક્શનનું વ્યાપક નિરીક્ષણ પાવર અને ટ્રાફિક બ્લોક લીધા વિના કરવામાં આવ્યું છે. એટલે કે નિરીક્ષણ દરમિયાન સામાન્ય રેલવે કામગીરીમાં કોઈ મોટો વિક્ષેપ ઊભો કરવાની જરૂર પડતી નથી. ડ્રોનમાં હાઈ-રિઝોલ્યુશન ઓપ્ટિકલ કેમેરા લગાવવામાં આવ્યો છે, જે 25 kV AC ટ્રેક્શન સિસ્ટમ સાથે જોડાયેલા OHEના વિવિધ ભાગોનું નજીકથી અને સ્પષ્ટ રીતે નિરીક્ષણ કરી શકે છે. લૂઝ કનેક્શન, એલાઈનમેન્ટમાં વિચલન, સ્પ્લિટ પિન ગાયબ હોવી તથા અન્ય સંભવિત ટેક્નિકલ ખામીઓ જેવી બાબતોની ઓળખ કરવામાં આ કેમેરા મહત્વપૂર્ણ ભૂમિકા ભજવી શકે છે.
આ પહેલના ટેક્નિકલ પાસાઓ અંગે વરિષ્ઠ ડિવિઝનલ ઇલેક્ટ્રિકલ એન્જિનિયર, TRD શ્રી વિક્રમ મીણાએ જણાવ્યું હતું કે ઉપયોગમાં લેવાયેલા ડ્રોનની ઓપરેશનલ ફ્લાઈંગ રેન્જ આશરે 10 કિલોમીટર છે, જ્યારે તેની ફ્લાઈટ એન્ડ્યોરન્સ આશરે 50 મિનિટ છે. આ ક્ષમતાના કારણે એક નિર્ધારિત વિસ્તારમાં OHEનું લાઈવ હાઈ-ડેફિનેશન વિઝ્યુઅલ મોનિટરિંગ કરી શકાય છે. ખાસ કરીને એવા સૂક્ષ્મ દોષો અને માળખાકીય વિચલનો, જે નિયમિત મેન્યુઅલ નિરીક્ષણ દરમિયાન સરળતાથી નજરે ન પડે, તેને ઓળખવામાં ડ્રોન આધારિત સિસ્ટમ મદદરૂપ બની શકે છે. આથી TRD વિભાગને OHEની સ્થિતિ અંગે વધુ વિગતવાર અને સમયસર માહિતી મળી શકે છે.
રેલવેમાં OHEનું નિરીક્ષણ પરંપરાગત રીતે વિવિધ મેન્યુઅલ પ્રક્રિયાઓ અને ફૂટ પેટ્રોલિંગ દ્વારા પણ કરવામાં આવે છે. પરંતુ લાઈવ હાઈ-વોલ્ટેજ લાઈનો નજીક માનવ કર્મચારીઓ દ્વારા કરવામાં આવતા નિરીક્ષણમાં ચોક્કસ પ્રકારના વ્યવસાયિક જોખમો રહેલા હોય છે. ડ્રોન ટેક્નોલોજીનો ઉપયોગ વધારવાથી આવા જોખમોને ઘટાડવામાં મદદ મળી શકે છે. સાથે જ નિયમિત ફૂટ પેટ્રોલિંગની કામગીરીને પણ ટેક્નોલોજી આધારિત માહિતીથી વધુ સચોટ બનાવી શકાય છે. ખાસ વાત એ છે કે આ સિસ્ટમના ઉપયોગ માટે પાવર અને ટ્રાફિક બ્લોકની જરૂરિયાત રહેતી નથી અને સામાન્ય રેલ સંચાલન વ્યવસ્થાને અટકાવ્યા વિના નિરીક્ષણ કરી શકાય છે.
આ પહેલ પશ્ચિમ રેલવે દ્વારા નિવારક જાળવણી એટલે કે પ્રિવેન્ટિવ મેઇન્ટેનન્સ માટે આધુનિક ટેક્નોલોજી અપનાવવાની દિશામાં કરવામાં આવી રહેલા પ્રયાસોને દર્શાવે છે. OHEની કામગીરીમાં કોઈ ખામી ઊભી થયા બાદ તેને સુધારવા કરતાં ખામી ઊભી થાય તે પહેલાં તેની ઓળખ કરીને જરૂરી જાળવણી કરવામાં આવે તો રેલવે સંચાલનની વિશ્વસનીયતા વધારી શકાય છે. ડ્રોન આધારિત નિરીક્ષણ દ્વારા OHEના નિર્ધારિત ધોરણો જાળવવામાં, સંભવિત ખામીઓની સમયસર ઓળખ કરવામાં અને જાળવણીની પ્રક્રિયાને વધુ અસરકારક બનાવવામાં મદદ મળી શકે છે. ખાસ કરીને ઇલેક્ટ્રિક ટ્રેનોની વધતી કામગીરીને ધ્યાનમાં રાખીને OHE જેવી મહત્વપૂર્ણ પ્રણાલીની સતત દેખરેખ રેલવે માટે ઉપયોગી સાબિત થઈ શકે છે.
આ સમગ્ર પહેલ રાજકોટ ડિવિઝનલ રેલવે મેનેજર શ્રી ગિરિરાજ કુમાર મીનાના નેતૃત્વ અને માર્ગદર્શન હેઠળ હાથ ધરવામાં આવી હતી. હાપા–કાનાલુસ સેક્શનમાં કરવામાં આવેલા સફળ પરીક્ષણ બાદ ડ્રોન આધારિત OHE નિરીક્ષણ પ્રણાલી રેલવેના સુરક્ષા અને જાળવણી તંત્રમાં ટેક્નોલોજીના વધુ ઉપયોગ માટે માર્ગદર્શક બની શકે છે. રાજકોટ ડિવિઝન દ્વારા સલામત, કાર્યક્ષમ અને આધુનિક રેલવે સંચાલન સુનિશ્ચિત કરવા માટે સતત ટેક્નોલોજી આધારિત ઉપાયો અપનાવવામાં આવી રહ્યા છે. ભવિષ્યમાં આવી સિસ્ટમના ઉપયોગથી OHEની સ્થિતિનું વધુ ઝડપી મોનિટરિંગ, ખામીઓની વહેલી ઓળખ અને સમયસર જાળવણી શક્ય બનશે તેવી અપેક્ષા છે. પરિણામે રેલવે સંચાલનની સુરક્ષા, વિશ્વસનીયતા અને સમયપાલનને વધુ મજબૂતી મળી શકે છે.
