મારું શહેર ખંભાળિયાના જૂની ફોટ ગામે મોડી રાત્રે વાડીમાં આવી ચડેલા મગરનું સફળ રેસ્ક્યુ, ગ્રામજનોએ લીધી રાહતનો શ્વાસ.

દેવભૂમિ દ્વારકા જિલ્લાના ખંભાળિયા તાલુકાના જૂની ફોટ ગામે મોડી રાત્રે વાડી વિસ્તારમાં અચાનક મગર આવી ચડતાં સ્થાનિક લોકોમાં અફરાતફરીનો માહોલ સર્જાયો હતો. રાત્રિના અંધકાર વચ્ચે વાડી વિસ્તારમાં મગર દેખાતાં ગ્રામજનોમાં ચિંતા ફેલાઈ હતી અને આસપાસના લોકોમાં ભયનો માહોલ જોવા મળ્યો હતો. આવી પરિસ્થિતિમાં ગ્રામજનોએ સમજદારી દાખવી મગરને જાતે પકડવાનો કે તેને નુકસાન પહોંચાડવાનો પ્રયાસ કરવાને બદલે વન્યજીવ રેસ્ક્યુની કામગીરી માટે જાણીતા ભાણવડ એનિમલ લવર્સ ચેરીટેબલ ટ્રસ્ટનો સંપર્ક સાધ્યો હતો. ટ્રસ્ટના પ્રમુખ અને જાણીતા રેસ્ક્યુઅર તથા જીવદયાપ્રેમી અશોકભાઈ ભટ્ટને બનાવની જાણ કરવામાં આવતાં તેમણે તાત્કાલિક કાર્યવાહી કરી પોતાની ટીમ સાથે જૂની ફોટ ગામ તરફ પ્રયાણ કર્યું હતું. મોડી રાત્રે બનેલી આ ઘટનાને પગલે ગ્રામજનો મગરને સુરક્ષિત રીતે પકડવામાં આવે અને કોઈ વ્યક્તિને નુકસાન ન પહોંચે તે માટે ચિંતિત હતા. જોકે, રેસ્ક્યુ ટીમને જાણ કરવામાં આવતાં યોગ્ય મદદ મળવાની આશા જાગી હતી. વન્યજીવો માનવ વસાહત અથવા વાડી વિસ્તારમાં આવી ચડે ત્યારે ગભરાટમાં ખોટાં પગલાં ભરવાને બદલે નિષ્ણાતોની મદદ લેવી કેટલી જરૂરી છે તે આ ઘટનાએ ફરી એકવાર દર્શાવ્યું હતું.

બનાવની જાણ થતાં જ અશોકભાઈ ભટ્ટ પોતાની ટીમ સાથે ઘટનાસ્થળે પહોંચી ગયા હતા. રાત્રિના અંધકાર અને મગરની હાજરીને કારણે રેસ્ક્યુની કામગીરી પડકારજનક બની હતી. મગર જેવા વન્યજીવને પકડતી વખતે વિશેષ સાવચેતી અને અનુભવની જરૂર રહેતી હોય છે, કારણ કે બેદરકારીથી રેસ્ક્યુઅર તેમજ આસપાસના લોકોની સુરક્ષાને જોખમ ઊભું થઈ શકે છે. આ પરિસ્થિતિને ધ્યાનમાં રાખીને અશોકભાઈ ભટ્ટ અને તેમની ટીમે સ્થળ પર પહોંચ્યા બાદ સમજદારીપૂર્વક કામગીરી હાથ ધરી હતી. ગ્રામજનોને પણ મગરથી સુરક્ષિત અંતર જાળવવા અને રેસ્ક્યુ કામગીરીમાં અવરોધ ન થાય તે માટે સાવચેત રહેવાની જરૂરિયાત હતી. ટીમે પરિસ્થિતિને ધ્યાનમાં રાખીને મગરને સુરક્ષિત રીતે કાબૂમાં લેવાની કામગીરી હાથ ધરી હતી. મોડી રાત્રે હાથ ધરવામાં આવેલી આ કામગીરીમાં ટીમે ધીરજ અને સૂઝબૂઝનો પરિચય આપ્યો હતો. વન્યજીવનું રેસ્ક્યુ માત્ર તેને સ્થળ પરથી દૂર કરવાની કામગીરી નથી, પરંતુ તેને ઈજા ન થાય અને આગળ તેના કુદરતી વાતાવરણમાં સુરક્ષિત રીતે રહેવાની તક મળે તેની કાળજી રાખવી પણ એટલી જ મહત્ત્વપૂર્ણ છે.

અશોકભાઈ ભટ્ટ અને તેમની ટીમે ભારે જહેમત બાદ મગરને કોઈપણ પ્રકારની ઈજા પહોંચાડ્યા વિના સફળતાપૂર્વક રેસ્ક્યુ કરી લીધો હતો. મગરને સુરક્ષિત રીતે કાબૂમાં લેવામાં આવતાં જૂની ફોટ ગામના ગ્રામજનોએ રાહતનો શ્વાસ લીધો હતો. વાડી વિસ્તારમાં મગરની હાજરીને કારણે ઊભી થયેલી ચિંતા હવે દૂર થઈ હતી. જો મગરને યોગ્ય રીતે રેસ્ક્યુ કરવામાં ન આવ્યો હોત તો માનવ અને વન્યજીવ વચ્ચે સંઘર્ષ થવાની શક્યતા ઊભી થઈ શકી હોત. આવી ઘટનાઓમાં લોકો ઘણીવાર ગભરાઈને મગરને ભગાડવાનો અથવા તેને પકડવાનો પ્રયાસ કરે છે, જે જોખમી બની શકે છે. તેથી તાલીમબદ્ધ રેસ્ક્યુઅરની મદદ લેવી એ જ યોગ્ય માર્ગ છે. આ ઘટનામાં ગ્રામજનોએ સમયસર ટ્રસ્ટનો સંપર્ક સાધ્યો અને ટીમે તાત્કાલિક સ્થળ પર પહોંચીને કામગીરી કરી હોવાથી મગરને નુકસાન પહોંચાડ્યા વિના બચાવવાનું શક્ય બન્યું હતું. આ સફળ રેસ્ક્યુ કામગીરીએ જીવદયા, વન્યજીવ સંરક્ષણ અને માનવ સુરક્ષા વચ્ચે સંતુલન જાળવવાનું મહત્ત્વ પણ ઉજાગર કર્યું હતું.

મગરનું સફળ રેસ્ક્યુ પૂર્ણ થયા બાદ તેને તેના કુદરતી આવાસમાં મુક્ત કરવાની કામગીરી હાથ ધરવામાં આવી હતી. અશોકભાઈ ભટ્ટ અને તેમની ટીમ દ્વારા રેસ્ક્યુ કરાયેલા મગરને બરડા અભયારણ્ય વિસ્તારમાં આવેલા ગુલાબ સાગર તળાવ ખાતે સુરક્ષિત રીતે મુક્ત કરવામાં આવ્યો હતો. વન્યજીવને તેના માટે યોગ્ય કુદરતી વાતાવરણમાં પાછો છોડવો એ રેસ્ક્યુ પ્રક્રિયાનો મહત્ત્વપૂર્ણ ભાગ છે. મગર જેવા જળચર વન્યજીવો માટે યોગ્ય જળાશય અને કુદરતી રહેઠાણ જરૂરી છે. મગરને ગુલાબ સાગર તળાવ ખાતે મુક્ત કરવામાં આવતાં તેને ફરી કુદરતી વાતાવરણમાં રહેવાની તક મળી હતી. આ સમગ્ર કામગીરી દરમિયાન મગરને ઈજા ન પહોંચે અને તેને સલામત રીતે સ્થળાંતરિત કરી શકાય તે બાબતને પ્રાથમિકતા આપવામાં આવી હતી. વન્યજીવોના સંરક્ષણ માટે કાર્યરત રેસ્ક્યુ ટીમોની કામગીરીથી આવા પ્રાણીઓને બિનજરૂરી નુકસાનથી બચાવી શકાય છે અને માનવ વસાહતોમાં ઊભી થતી જોખમી પરિસ્થિતિને પણ નિયંત્રિત કરી શકાય છે. જૂની ફોટ ગામની આ ઘટના વન્યજીવો પ્રત્યે સંવેદનશીલ અભિગમ અપનાવવાનું ઉદાહરણ બની હતી.

મોડી રાત્રે સફળતાપૂર્વક પૂર્ણ થયેલા આ રેસ્ક્યુ ઓપરેશન બાદ જૂની ફોટ ગામના ગ્રામજનોએ અશોકભાઈ ભટ્ટ અને તેમની સમગ્ર ટીમનો હૃદયપૂર્વક આભાર વ્યક્ત કર્યો હતો. સમયસર મદદ પહોંચાડવા અને મગરને સુરક્ષિત રીતે રેસ્ક્યુ કરવા બદલ ગ્રામજનોએ ટીમની કામગીરીને બિરદાવી હતી. વન્યજીવોનું રેસ્ક્યુ કરવું એ જોખમ અને જવાબદારી સાથે જોડાયેલી કામગીરી છે, જેમાં અનુભવ, ધીરજ અને યોગ્ય તકેદારી જરૂરી છે. ભાણવડ એનિમલ લવર્સ ચેરીટેબલ ટ્રસ્ટ દ્વારા આવી કામગીરી કરવામાં આવતી હોવાથી આસપાસના વિસ્તારોમાં વન્યજીવ સંબંધિત સમસ્યાઓના સમયે લોકોને મદદ મળી રહે છે. અશોકભાઈ ભટ્ટ અને તેમની ટીમની આ કામગીરી જીવદયાની ભાવનાને મજબૂત બનાવવાની સાથે વન્યજીવોને બચાવવા માટે સમાજમાં જાગૃતિ ફેલાવવાનું પણ કાર્ય કરે છે. વન્યજીવો માનવ વસાહતમાં આવી ચડે ત્યારે તેમને નુકસાન પહોંચાડવાને બદલે નિષ્ણાતોની મદદ લેવી જોઈએ, તેવો સંદેશ પણ આ ઘટનામાંથી મળે છે.

આમ, ખંભાળિયા તાલુકાના જૂની ફોટ ગામે મોડી રાત્રે વાડી વિસ્તારમાં આવી ચડેલા મગરનું સફળ રેસ્ક્યુ કરીને તેને બરડા અભયારણ્ય વિસ્તારમાં આવેલા ગુલાબ સાગર તળાવમાં સુરક્ષિત રીતે મુક્ત કરવામાં આવ્યો હતો. અશોકભાઈ ભટ્ટ અને તેમની ટીમે સમયસર સ્થળ પર પહોંચી મગરને ઈજા પહોંચાડ્યા વિના બચાવીને પ્રશંસનીય કામગીરી કરી હતી. આ ઘટનામાં ગ્રામજનોની સતર્કતા અને રેસ્ક્યુ ટીમની તાત્કાલિક કામગીરી મહત્ત્વપૂર્ણ રહી હતી. મગરને કુદરતી આવાસમાં મુક્ત કરવામાં આવતાં વન્યજીવના સંરક્ષણની સાથે સ્થાનિક લોકોની ચિંતા પણ દૂર થઈ હતી. આવી ઘટનાઓમાં લોકો ગભરાયા વગર સુરક્ષિત અંતર જાળવે અને તાલીમબદ્ધ રેસ્ક્યુઅર અથવા સંબંધિત વન વિભાગનો સંપર્ક કરે તે જરૂરી છે. માનવ અને વન્યજીવ વચ્ચે સહઅસ્તિત્વ જળવાઈ રહે તથા વન્યજીવોને સુરક્ષિત જીવન મળી રહે તે માટે આવી સેવાભાવી કામગીરી ખરેખર સરાહનીય છે.

રિપોર્ટ મયુર મોદી ભાણવડ