મારું શહેર રાધનપુરમાં રેશનકાર્ડ બંધ કરવાની કાર્યવાહી વિવાદમાં: ગરીબો ચાર મહિનાથી અનાજથી વંચિત, પુરવઠા તંત્ર સામે ભેદભાવના ગંભીર આક્ષેપો.

રાધનપુર તાલુકામાં સરકાર દ્વારા અપાત્ર લાભાર્થીઓના રેશનકાર્ડ રદ કરવાની કાર્યવાહી હવે વિવાદનું કેન્દ્ર બની ગઈ છે. ગરીબ અને જરૂરિયાતમંદ પરિવારોને સરકારી અનાજનો લાભ માત્ર યોગ્ય અને પાત્ર વ્યક્તિઓને મળે તે હેતુથી પુરવઠા વિભાગ દ્વારા છેલ્લા કેટલાક મહિનાઓથી રેશનકાર્ડની ચકાસણી અને રદ કરવાની પ્રક્રિયા હાથ ધરવામાં આવી હતી. પરંતુ હવે આ સમગ્ર કાર્યવાહી સામે ગંભીર સવાલો ઉભા થયા છે. અનેક ગામોમાંથી એવી ફરિયાદો સામે આવી રહી છે કે વાસ્તવમાં રેશનનો લાભ મેળવવા માટે પાત્ર ગરીબ અને મધ્યમવર્ગીય પરિવારોના રેશનકાર્ડ બંધ કરી દેવામાં આવ્યા છે, જ્યારે આર્થિક રીતે સક્ષમ અને મોટા જમીનધારકોના કાર્ડ હજુ પણ યથાવત રાખવામાં આવ્યા છે.

આક્ષેપો મુજબ તંત્ર દ્વારા જમીનની માલિકી અને આવકની વાસ્તવિક સ્થિતિની ઊંડાણપૂર્વક તપાસ કર્યા વિના માત્ર સરકારી નોંધણીના આધારે નિર્ણય લેવામાં આવ્યો છે. જેના પરિણામે અનેક પરિવારો છેલ્લા ત્રણથી ચાર મહિનાથી સરકારી અનાજ અને અન્ય આવશ્યક સહાયથી વંચિત રહ્યા છે. આ કારણે ગરીબ વર્ગમાં ભારે અસંતોષ અને રોષ જોવા મળી રહ્યો છે.

જમીનના રેકોર્ડ અને વાસ્તવિક સ્થિતિ વચ્ચેનો તફાવત બન્યો મુશ્કેલીનું કારણ

અસરગ્રસ્ત પરિવારોનું કહેવું છે કે રેશનકાર્ડ બંધ કરતી વખતે અધિકારીઓએ જમીનના રેકોર્ડને જ આધાર બનાવ્યો હતો, પરંતુ અનેક કિસ્સાઓમાં જમીનની વાસ્તવિક માલિકી અને ઉપયોગની સ્થિતિ અલગ છે. ઘણા પરિવારોમાં જમીન સંયુક્ત કુટુંબના નામે છે, જ્યારે વ્યક્તિગત રીતે પરિવારના સભ્યોને તેમાં ખૂબ જ નાનો વારસાઈ હિસ્સો મળે છે.

ઘણા લાભાર્થીઓનું કહેવું છે કે તેમના નામે ખેતીલાયક જમીન નથી, છતાં પરિવારના અન્ય સભ્યોના નામે નોંધાયેલી જમીનના આધારે તેમને મોટા જમીનધારકોની શ્રેણીમાં મૂકી દેવામાં આવ્યા છે. કેટલાક કિસ્સાઓમાં પત્નીના પિતૃક પરિવારમાં રહેલી જમીનના વારસાઈ હિસ્સાને પણ ગણતરીમાં લઈ રેશનકાર્ડ બંધ કરવામાં આવ્યા હોવાના આક્ષેપો થયા છે.

આવા પરિવારોનો પ્રશ્ન છે કે જો જમીનના કાગળ પર માત્ર નામ હોવું જ અપાત્રતા માટેનું માપદંડ છે તો પછી વાસ્તવિક આવક, આર્થિક સ્થિતિ અને જીવનનિર્વાહના સાધનોની તપાસ શા માટે કરવામાં આવી નથી?

અનાજ બંધ થતા ગરીબ પરિવારોની સ્થિતિ વધુ કફોડી બની

રેશનકાર્ડ બંધ થવાની સૌથી મોટી અસર ગરીબ અને રોજમજૂરી આધારિત પરિવારો પર પડી છે. ઘણા પરિવારો માટે સરકારી અનાજ યોજના જીવનનિર્વાહનું મહત્વનું સાધન છે. દર મહિને મળતા ઘઉં, ચોખા અને અન્ય અનાજથી ઘરનો ખર્ચ કંઈક અંશે હળવો બનતો હતો.

પરંતુ છેલ્લા ચાર મહિનાથી અનાજ મળવાનું બંધ થતાં અનેક પરિવારોને બજારમાંથી ઊંચા ભાવે અનાજ ખરીદવાની ફરજ પડી રહી છે. વધતી મોંઘવારી વચ્ચે આ ખર્ચ ઉઠાવવો ગરીબ પરિવારો માટે મુશ્કેલ બની ગયો છે. કેટલાક પરિવારો તો દેવું કરીને અનાજ ખરીદતા હોવાના પણ અહેવાલો સામે આવ્યા છે.

ગામડાઓમાં એવી સ્થિતિ પણ જોવા મળી રહી છે કે જ્યાં વૃદ્ધો, વિધવાઓ અને મજૂર પરિવારો પોતાના હકના અનાજ માટે સરકારી કચેરીઓના ચક્કર મારી રહ્યા છે, પરંતુ હજુ સુધી તેમની સમસ્યાનો કોઈ નિકાલ આવ્યો નથી.

મોટા જમીનધારકોના કાર્ડ ચાલુ હોવાના આક્ષેપોથી ઉઠ્યા સવાલો

આ સમગ્ર મામલામાં સૌથી ગંભીર અને ચર્ચાસ્પદ મુદ્દો એ છે કે અનેક લોકો દ્વારા આક્ષેપ કરવામાં આવી રહ્યા છે કે તાલુકામાં હજુ પણ ઘણા મોટા જમીનધારકો અને આર્થિક રીતે સક્ષમ પરિવારોના રેશનકાર્ડ ચાલુ છે.

લોકોનો પ્રશ્ન છે કે જો સરકારના નિયમો મુજબ વધુ જમીન ધરાવતા લોકો રેશનના લાભ માટે અપાત્ર હોય તો પછી આવા લોકોના કાર્ડ હજુ સુધી કેમ ચાલુ છે? શું તમામ લાભાર્થીઓની સમાન રીતે તપાસ કરવામાં આવી હતી? કે પછી માત્ર પસંદગીના આધારે કાર્યવાહી કરવામાં આવી?

આ સવાલોના જવાબ હજુ સુધી સ્પષ્ટ રીતે સામે આવ્યા નથી. જેના કારણે સમગ્ર કાર્યવાહી પારદર્શકતા અને નિષ્પક્ષતા અંગે શંકાના ઘેરામાં આવી ગઈ છે.

અરજીઓ છતાં ન્યાય નહીં મળ્યાનો આક્ષેપ

અસરગ્રસ્ત પરિવારોનું કહેવું છે કે તેમણે પોતાની સ્થિતિ સ્પષ્ટ કરવા માટે તાલુકા પુરવઠા કચેરીમાં લેખિત અરજીઓ આપી છે. કેટલાક લાભાર્થીઓએ જમીનની વાસ્તવિક સ્થિતિ દર્શાવતા દસ્તાવેજો પણ રજૂ કર્યા છે.

તેમ છતાં ઘણા કિસ્સાઓમાં હજુ સુધી કોઈ અસરકારક નિર્ણય લેવામાં આવ્યો નથી. અરજદારોના જણાવ્યા મુજબ વારંવાર કચેરીના ધક્કા ખાવા છતાં માત્ર ખાતરીઓ આપવામાં આવે છે, પરંતુ રેશનકાર્ડ ફરી શરૂ કરવાની કાર્યવાહી આગળ વધતી નથી.

લોકોનો આક્ષેપ છે કે જો તંત્ર દ્વારા ભૂલ થઈ હોય તો તેને સ્વીકારીને તાત્કાલિક સુધારવી જોઈએ. પરંતુ હાલની સ્થિતિમાં અરજદારોને લાંબા સમયથી રાહ જોવી પડી રહી છે.

પુરવઠા વિભાગની તપાસ પ્રક્રિયા સામે ગંભીર પ્રશ્નો

આ સમગ્ર ઘટનાક્રમે પુરવઠા વિભાગની કામગીરી સામે પણ અનેક પ્રશ્નો ઊભા કર્યા છે. શું રેશનકાર્ડ બંધ કરતા પહેલા દરેક કેસની વ્યક્તિગત તપાસ કરવામાં આવી હતી? શું લાભાર્થીઓને પોતાનો પક્ષ રજૂ કરવાની તક આપવામાં આવી હતી? શું વાસ્તવિક આર્થિક સ્થિતિની ચકાસણી કરવામાં આવી હતી?

જો આ પ્રક્રિયાઓનું પાલન કરવામાં આવ્યું ન હોય તો પછી આવા નિર્ણયો કેટલા યોગ્ય ગણાય તે અંગે ચર્ચા શરૂ થઈ છે. સ્થાનિક સ્તરે લોકોમાં એવી લાગણી જોવા મળી રહી છે કે સમગ્ર કાર્યવાહી ઉતાવળમાં કરવામાં આવી છે.

કેટલાક સામાજિક આગેવાનોનું માનવું છે કે સરકારનો હેતુ અપાત્ર લાભાર્થીઓને દૂર કરવાનો હોય શકે છે, પરંતુ જો તે પ્રક્રિયામાં વાસ્તવિક ગરીબો જ નુકસાન ભોગવી રહ્યા હોય તો સમગ્ર અભિયાનનો હેતુ નિષ્ફળ સાબિત થાય છે.

ગાંધી ચીંધ્યા માર્ગે આંદોલનની ચીમકી

રેશનકાર્ડ બંધ થવાથી પરેશાન બનેલા લાભાર્થીઓએ હવે આંદોલનની ચીમકી ઉચ્ચારી છે. તેઓનું કહેવું છે કે જો ટૂંક સમયમાં યોગ્ય તપાસ કરીને પાત્ર પરિવારોના રેશનકાર્ડ ફરી શરૂ કરવામાં નહીં આવે તો ગાંધી ચીંધ્યા માર્ગે વિરોધ કાર્યક્રમો હાથ ધરવામાં આવશે.

અસરગ્રસ્ત પરિવારોનું કહેવું છે કે તેઓ શાંતિપૂર્ણ અને કાયદેસર રીતે પોતાનો હક મેળવવા માટે લડત આપશે. જરૂર પડે તો તાલુકા કચેરી, જિલ્લા કલેક્ટર કચેરી અને રાજ્ય સ્તરે પણ રજૂઆતો કરવામાં આવશે.

RTI દ્વારા ખુલાસા લાવવાની તૈયારી

આ સમગ્ર મામલામાં પારદર્શકતા લાવવા માટે લાભાર્થીઓએ માહિતી અધિકાર અધિનિયમ (RTI)નો સહારો લેવાનો નિર્ણય કર્યો છે. RTI હેઠળ તાલુકામાં અત્યાર સુધી કેટલા રેશનકાર્ડ બંધ કરવામાં આવ્યા છે, કયા કારણોસર બંધ કરવામાં આવ્યા છે અને કેટલા મોટા જમીનધારકોના કાર્ડ હજુ પણ ચાલુ છે તેની વિગતવાર માહિતી માંગવામાં આવશે.

લાભાર્થીઓનું માનવું છે કે RTI દ્વારા મળનારી માહિતીથી સમગ્ર મામલાની હકીકત સામે આવશે. જો ભેદભાવપૂર્ણ કાર્યવાહી કરવામાં આવી હશે તો તે પણ જાહેર થશે.

જિલ્લા અને રાજ્ય સ્તરે રજૂઆતની તૈયારી

અસરગ્રસ્ત પરિવારો અને સ્થાનિક આગેવાનો હવે સમગ્ર મામલો જિલ્લા કલેક્ટર, જિલ્લા પુરવઠા અધિકારી તેમજ રાજ્યના ઉચ્ચ અધિકારીઓ સમક્ષ લઈ જવાની તૈયારી કરી રહ્યા છે. તેઓ માંગ કરી રહ્યા છે કે સમગ્ર કાર્યવાહીનું પુનઃમૂલ્યાંકન કરવામાં આવે અને દરેક કેસની નિષ્પક્ષ તપાસ કરવામાં આવે.

સાથે જ જો કોઈ અધિકારીની બેદરકારી અથવા ખોટી તપાસના કારણે ગરીબ પરિવારોને નુકસાન થયું હોય તો જવાબદારો સામે કાર્યવાહી કરવામાં આવે તેવી પણ માંગ ઉઠી રહી છે.

ગરીબોના હકનો પ્રશ્ન બન્યો જાહેર ચર્ચાનો વિષય

રાધનપુર તાલુકામાં હવે આ મુદ્દો માત્ર રેશનકાર્ડનો નહીં પરંતુ ગરીબોના હક અને સરકારી યોજનાઓની પારદર્શકતાનો પ્રશ્ન બની ગયો છે. સરકાર દ્વારા ચલાવવામાં આવતી જાહેર વિતરણ પ્રણાલીનો મુખ્ય હેતુ જરૂરિયાતમંદ લોકોને સહાય પહોંચાડવાનો છે. પરંતુ જો પાત્ર પરિવારો જ આ સહાયથી વંચિત રહે તો સમગ્ર વ્યવસ્થા પર પ્રશ્નચિહ્ન ઊભું થાય છે.

સ્થાનિક લોકોનું કહેવું છે કે ગરીબોના હકોનું રક્ષણ કરવું અને યોગ્ય લાભાર્થીઓ સુધી સહાય પહોંચાડવી તંત્રની જવાબદારી છે. તેથી રેશનકાર્ડ બંધ કરવાની કાર્યવાહી અંગે તમામ ફરિયાદોની નિષ્પક્ષ તપાસ કરીને ઝડપથી ન્યાય આપવામાં આવે તે સમયની માંગ બની ગઈ છે.

હાલ સમગ્ર રાધનપુર તાલુકામાં આ મુદ્દો ચર્ચાનું કેન્દ્ર બન્યો છે. ગરીબ અને મધ્યમવર્ગીય પરિવારોમાં ભારે રોષ જોવા મળી રહ્યો છે, જ્યારે લોકો હવે તંત્ર તરફથી સ્પષ્ટતા અને યોગ્ય નિર્ણયની રાહ જોઈ રહ્યા છે. જો ટૂંક સમયમાં સમસ્યાનો ઉકેલ નહીં આવે તો આ મુદ્દો વધુ ઉગ્ર સ્વરૂપ ધારણ કરે તેવી શક્યતાઓ પણ વ્યક્ત કરવામાં આવી રહી છે.

રિપોર્ટ. અનિલ રામાનુજ રાધનપુર

સમયસંદેસ દ્વારા દેશ - વિદેશના લટેસ્ટ ઉપડેટ માટે એપ લોન્ચ કરવામાં આવ્યું છે તો એપ ને ડાઉનલોડ કરવા માટે આપેલ લિન્ક પર ક્લિક કરો અને મેળવો લટટેસ્ટ ઉપડેટ : https://play.google.com/store/apps/details?id=com.samaysandeshnews