મારું ગુજરાત ગુજરાતમાં 68 લાખથી વધુ મતદારોના નામ હટાવાયા બાદ હવે ફરી ચકાસણીની કવાયત.
ગુજરાતમાં મતદાર યાદીને લઈને ફરી એકવાર મોટી કવાયત શરૂ થવા જઈ રહી છે. મતદાર યાદીની ખાસ સઘન સુધારણા પ્રક્રિયા એટલે કે SIR દરમિયાન મોટી સંખ્યામાં નામો અંગે ચકાસણી અને સુધારણા કરવામાં આવ્યા બાદ હવે છૂટી ગયેલા અથવા હકદાર મતદારોને ફરી તક આપવાની પ્રક્રિયા હાથ ધરવામાં આવી રહી છે. આ સમગ્ર કવાયતને લઈને રાજકીય અને સામાજિક સ્તરે ચર્ચા ચાલી રહી છે. મતદાર યાદીમાં કોઈ લાયક નાગરિકનું નામ રહી ન જાય અને મતદાનના અધિકારથી કોઈ વ્યક્તિ વંચિત ન રહે તે માટે ચૂંટણી તંત્ર દ્વારા દાવા અને વાંધા સ્વીકારવાની પ્રક્રિયા હાથ ધરવામાં આવશે. આ માટે રાજ્યના વિવિધ મતદાન મથકો પર વિશેષ કેમ્પનું આયોજન કરવામાં આવ્યું છે. મતદાર યાદીમાં નામ અંગે કોઈ ભૂલ હોય, નામ કમી થયું હોય અથવા નવા મતદાર તરીકે નોંધણી કરાવવાની હોય તો નાગરિકો આ કેમ્પનો લાભ લઈ શકશે.
આ સમગ્ર પ્રક્રિયામાં જૂની અને નવી મતદાર યાદીની સરખામણી કરીને એવા મતદારોની ઓળખ કરવાની કામગીરી પણ મહત્વની રહેશે જેમના નામ કોઈ કારણસર વર્તમાન યાદીમાં જોવા મળતા નથી. મતદાર યાદીની સમયાંતરે થતી ચકાસણી દરમિયાન ડુપ્લિકેટ નામો, સ્થળાંતર કરી ચૂકેલા મતદારો, મૃત્યુ પામેલા વ્યક્તિઓના નામ અથવા લાંબા સમયથી પોતાના સરનામે હાજર ન હોય તેવા મતદારોની વિગતોની તપાસ કરવામાં આવે છે. આવી પ્રક્રિયાનો મુખ્ય હેતુ મતદાર યાદીને વધુ ચોક્કસ અને અપડેટ રાખવાનો હોય છે. જોકે, આ પ્રકારની કામગીરી દરમિયાન કોઈ લાયક મતદારનું નામ ભૂલથી દૂર ન થઈ જાય તે માટે દાવા અને વાંધાની વ્યવસ્થા પણ મહત્વપૂર્ણ બને છે. હવે વિશેષ કેમ્પ દ્વારા આવા મતદારોને પોતાની વિગતો રજૂ કરવાની તક આપવામાં આવશે.
આ કવાયતના ભાગરૂપે ગુજરાતમાં ચાર રવિવારે ખાસ કેમ્પ યોજાવાના છે. મળતી માહિતી મુજબ 11 ઓક્ટોબર, 18 ઓક્ટોબર, 25 ઓક્ટોબર અને 1 નવેમ્બરના રોજ રાજ્યના તમામ મતદાન મથકો પર વિશેષ કેમ્પનું આયોજન કરવામાં આવશે. આ કેમ્પ દરમિયાન સવારે 10 વાગ્યાથી સાંજે 5 વાગ્યા સુધી બૂથ લેવલ ઓફિસરો એટલે કે BLO તથા નિયુક્ત અધિકારીઓ હાજર રહેશે. નાગરિકો પોતાની મતદાર યાદી સંબંધિત સમસ્યા, નામ કમી થવા અંગેનો દાવો, નામમાં સુધારો અથવા નવી નોંધણી સહિતની જરૂરી અરજીઓ રજૂ કરી શકશે. આ માટે મતદારોને પોતાના જરૂરી દસ્તાવેજો સાથે મતદાન મથક પર જઈને અધિકારીઓનો સંપર્ક કરવાની તક મળશે.
મતદાર યાદીમાં નામ ન હોય તેવા નાગરિકો માટે આ વિશેષ અભિયાન મહત્વપૂર્ણ બની શકે છે. ખાસ કરીને જેમણે અગાઉ મતદાર તરીકે નોંધણી કરાવી હતી પરંતુ હવે નવી યાદીમાં નામ દેખાતું નથી, તેઓ પોતાની વિગતોની તપાસ કરી શકશે. મતદારોએ સૌપ્રથમ પોતાનું નામ મતદાર યાદીમાં છે કે નહીં તે ચકાસવું અને ત્યારબાદ જો કોઈ ભૂલ જણાય તો નિર્ધારિત પ્રક્રિયા મુજબ દાવો અથવા વાંધો રજૂ કરવો જરૂરી રહેશે. નવા મતદારો માટે પણ નોંધણીની પ્રક્રિયા ઉપલબ્ધ રહેશે. આ સાથે સરનામું બદલાયું હોય, નામ અથવા અન્ય વિગતોમાં સુધારો કરાવવાનો હોય તો પણ સંબંધિત પ્રક્રિયા હેઠળ અરજી કરી શકાય છે. ચૂંટણી તંત્રનો ઉદ્દેશ મતદાર યાદીને વધુ ચોક્કસ બનાવવાનો છે.
આ સમગ્ર મુદ્દાને લઈને રાજકીય ચર્ચા પણ તેજ બની છે. મતદાર યાદીમાંથી મોટા પ્રમાણમાં નામો દૂર થવા અંગે વિવિધ રાજકીય પક્ષો અને સંગઠનો દ્વારા સવાલો ઉઠાવવામાં આવ્યા હોવાના દાવા કરવામાં આવ્યા છે. કેટલાક સ્થળોએ મતદારોની જાણ બહાર નામ રદ થવા અંગે પણ ફરિયાદો સામે આવી હોવાના અહેવાલો છે. બીજી તરફ ચૂંટણી તંત્ર તરફથી મતદાર યાદીની ચકાસણી અને સુધારણા એક નિયમિત ચૂંટણી પ્રક્રિયાનો ભાગ હોવાનો અભિગમ રહે છે. તેથી નામ કમી થવા અંગે કોઈપણ ચોક્કસ કિસ્સામાં અંતિમ હકીકત સંબંધિત રેકોર્ડ અને દાવા-વાંધાની પ્રક્રિયા પૂર્ણ થયા બાદ જ સ્પષ્ટ થઈ શકે છે. નાગરિકો માટે સૌથી મહત્વની બાબત એ છે કે તેઓ પોતાના મતદાર હક અંગે સતર્ક રહે અને યાદીમાં પોતાનું નામ તપાસે.
વિશેષ કેમ્પ દરમિયાન BLO અને નિયુક્ત અધિકારીઓની હાજરી હોવાથી નાગરિકોને તેમની મતદાર યાદી સંબંધિત સમસ્યાઓ રજૂ કરવાની સીધી તક મળશે. ખાસ કરીને વૃદ્ધ મતદારો, સ્થળાંતર કરેલા પરિવારો, નવા મતદારો તથા જેમના નામમાં કોઈ ભૂલ હોય તેવા લોકો માટે આ કેમ્પ ઉપયોગી બની શકે છે. ચૂંટણી પ્રક્રિયામાં મતદાર યાદી મૂળભૂત દસ્તાવેજ હોવાથી તેમાં સાચી અને અપડેટ માહિતી હોવી જરૂરી છે. મતદારનું નામ યાદીમાં ન હોય તો મતદાનના દિવસે મતદાન કરી શકાતું નથી, તેથી ચૂંટણી પહેલાં જ પોતાની વિગતો ચકાસવી જરૂરી બની જાય છે. નાગરિકોએ માત્ર સોશિયલ મીડિયા પર ફરતી માહિતી પર આધાર રાખવાને બદલે ચૂંટણી તંત્રની સત્તાવાર માહિતી અને અધિકારીઓ પાસેથી વિગતો મેળવવી વધુ યોગ્ય રહેશે.
આ રીતે ગુજરાતમાં મતદાર યાદીને લઈને હવે ફરી એક વિશેષ અભિયાન શરૂ થવા જઈ રહ્યું છે. SIR દરમિયાન થયેલી ચકાસણી બાદ જો કોઈ લાયક મતદારનું નામ રહી ગયું હોય અથવા કોઈ વિગતોમાં સુધારો જરૂરી હોય તો ચાર વિશેષ રવિવારના કેમ્પમાં દાવો-વાંધાની અરજી કરવાની તક મળશે. 11, 18, 25 ઓક્ટોબર અને 1 નવેમ્બરના રોજ સવારે 10થી સાંજે 5 વાગ્યા સુધી મતદાન મથકો પર BLO અને નિયુક્ત અધિકારીઓ હાજર રહેશે. તેથી મતદારોએ પોતાના નામની સ્થિતિ તપાસવી અને જરૂર જણાય તો સમયસર અરજી કરવી જરૂરી છે. મતદાર યાદી અંગે ચાલી રહેલી ચર્ચા વચ્ચે હવે આ વિશેષ કેમ્પમાં કેટલા દાવા અને વાંધા આવે છે અને કેટલા નામોમાં સુધારો અથવા પુનઃસમાવેશ થાય છે તેના પર સૌની નજર રહેશે.
